Wejscie w życie: 1 stycznia 1999

Ostatnia Zmiana: 1 marca 2021

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Art. 1. Ubezpieczenia społeczne obejmują:
1) ubezpieczenie emerytalne;
2) ubezpieczenia rentowe;
3) ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej „ubezpieczeniem
chorobowym”;
4) ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zwane dalej
„ubezpieczeniem wypadkowym”.

Art. 2. 1. Ustawa określa:
1) zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym;
2) zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podstaw ich wymiaru;
3) zasady, tryb i terminy:
a) zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych,
b) prowadzenia ewidencji ubezpieczonych i płatników składek,
c) rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz zasiłków
z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego,
d) opłacania składek na ubezpieczenia społeczne;
4) zasady prowadzenia kont ubezpieczonych oraz kont płatników składek;
5) zasady działania Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej „FUS”;
6) organizację, zasady działania i finansowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
zwanego dalej „Zakładem”;
7) zasady działania Funduszu Rezerwy Demograficznej, zwanego dalej „FRD”,
oraz zasady zarządzania tym funduszem;
8) zasady kontroli wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych.
2. Rodzaje świadczeń z ubezpieczeń społecznych, warunki nabywania prawa do
nich oraz zasady i tryb ich przyznawania określają odrębne przepisy.
3. Wypłacalność świadczeń z ubezpieczeń społecznych gwarantowana jest przez państwo.

Art. 2a. 1. Ustawa stoi na gruncie równego traktowania wszystkich
ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan
cywilny oraz stan rodzinny.
2. Zasada równego traktowania dotyczy w szczególności:
1) warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych;
2) obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne;
3) obliczania wysokości świadczeń;
4) okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń.
3. Ubezpieczony, który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego
traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń z ubezpieczenia
społecznego przed sądem. Przepis art. 83 stosuje się odpowiednio.

Art. 3. 1. Zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych określone ustawą wykonują:
1) Zakład Ubezpieczeń Społecznych;
2) otwarte fundusze emerytalne, określone w przepisach o organizacji
i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, w zakresie gromadzenia i lokowania
składki na ubezpieczenie emerytalne, o której mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. a;
3) (uchylony)
4) płatnicy składek.
2. Za wykonywanie zadań związanych z ustalaniem prawa do świadczeń i ich
wysokości oraz wypłatą świadczeń z ubezpieczenia chorobowego płatnicy składek
mają prawo do wynagrodzenia. Wynagrodzenia płatników składek określa się jako
procent kwoty tych świadczeń. Wysokość stopy procentowej oraz tryb rozliczenia tego
wynagrodzenia określi, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Pozostałe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych
płatnicy składek są zobowiązani wykonywać nieodpłatnie.
3. Zakres zadań z ubezpieczeń społecznych wykonywanych przez otwarte
fundusze emerytalne określają przepisy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

Art. 4. Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) ubezpieczeni – osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń
społecznych, o których mowa w art. 1;
2) płatnik składek:
a) pracodawca – w stosunku do pracowników i osób odbywających służbę
zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna pozostająca
z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej
osoby ubezpieczeniami społecznymi, w tym z tytułu przebywania na
urlopie wychowawczym albo pobierania zasiłku macierzyńskiego,
z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca Zakład,
b) jednostka wypłacająca świadczenia socjalne, zasiłki socjalne oraz
wynagrodzenia przysługujące w okresie
korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium
na przekwalifikowanie – w stosunku do osób pobierających świadczenia
socjalne wypłacane w okresie urlopu, osób pobierających zasiłek
socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania
nowego zatrudnienia oraz osób pobierających wynagrodzenie przysługujące
w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie
korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie,
c) podmiot, na którego rzecz wykonywana jest odpłatnie praca w czasie
odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania –
w stosunku do osób, które ją wykonują, na podstawie skierowania do pracy,
lub podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku
macierzyńskiego, jeżeli zasiłek wypłaca ten podmiot,
d) ubezpieczony zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne,
e) Kancelaria Sejmu w stosunku do posłów i posłów do Parlamentu
Europejskiego, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o uposażeniu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 1925, z 2006 r. poz. 708 oraz
z 2009 r. poz. 918), oraz Kancelaria Senatu w stosunku do senatorów,
f) duchowny niebędący członkiem zakonu albo przełożony domu zakonnego
lub klasztoru w stosunku do członków swych zakonów lub, za zgodą
Zakładu, inna zwierzchnia instytucja diecezjalna lub zakonna w stosunku
do duchownych objętych tą zgodą,
g) jednostka organizacyjna podległa Ministrowi Obrony Narodowej –
w stosunku do żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę
wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką,
h) (uchylona)
i) (uchylona)
j) (uchylona)
k) ośrodek pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka
pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów
ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez
centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) – centrum usług społecznych
– w stosunku do osób rezygnujących z zatrudnienia w związku
z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad
długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie
niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem,
l) (uchylona)
ł) powiatowy urząd pracy – w stosunku do osób pobierających zasiłek dla
bezrobotnych lub stypendium,
ł1) centrum integracji społecznej – w stosunku do osób pobierających
świadczenie integracyjne,
ł2) powiatowy urząd pracy – w stosunku do osób pobierających stypendium na
podstawie przepisów o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych,
m) Zakład – w stosunku do osób podlegających ubezpieczeniom społecznym
z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, jeżeli zasiłki te wypłaca Zakład, oraz w stosunku
do osób określonych w art. 6a ust. 1 i art. 6b ust. 1,
n) podmiot wypłacający stypendium sportowe – w stosunku do osób
pobierających te stypendia,
o) (uchylona)
p) Krajowa Szkoła Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej Lecha Kaczyńskiego – w stosunku do słuchaczy pobierających stypendium,
pa) podmiot prowadzący szkołę doktorską – w stosunku do kształcących się
w niej doktorantów, otrzymujących stypendium doktoranckie,
r) osoba prowadząca pozarolniczą działalność – w stosunku do osób
współpracujących przy prowadzeniu tej działalności,
ra) osoba fizyczna, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.
– Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495) – w stosunku
do osób współpracujących przy prowadzeniu tej działalności,
s) wojewódzki urząd pracy – w stosunku do osób, których świadczenia
pracownicze finansowane są ze środków Funduszu Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych, jeżeli świadczenia te wypłacane są przez ten urząd,
t) jednostka obsługi ekonomiczno-administracyjnej utworzona przez
jednostkę samorządu terytorialnego – jeżeli rozlicza i opłaca składki za
ubezpieczonych wykonujących pracę w podlegających jej szkołach,
przedszkolach i innych jednostkach organizacyjnych systemu oświaty,
u) podmiot, w którym jest pełniona służba – w odniesieniu do żołnierzy
zawodowych i funkcjonariuszy oddelegowanych do pełnienia w nim
służby, jeżeli podmiot ten wypłaca im uposażenie,
w) wójt, burmistrz lub prezydent miasta – w stosunku do osób otrzymujących
świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, na podstawie
przepisów o świadczeniach rodzinnych, oraz zasiłek dla opiekuna na
podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów,
z) podmiot, który wypłaca świadczenie szkoleniowe po ustaniu zatrudnienia –
w stosunku do osób, którym wypłaca to świadczenie,
za) inne niż powiatowe urzędy pracy podmioty kierujące – w stosunku do osób
pobierających stypendium w okresie szkolenia, stażu lub przygotowania
zawodowego – którymi są:
– jednostki samorządu terytorialnego i ich jednostki organizacyjne,
z wyjątkiem wojewódzkich i powiatowych urzędów pracy,
– Ochotnicze Hufce Pracy,
– agencje zatrudnienia,
– instytucje szkoleniowe,
– instytucje dialogu społecznego,
– instytucje partnerstwa lokalnego,
– organizacje pozarządowe działające na rzecz rozwoju zasobów ludzkich
i przeciwdziałania bezrobociu,
– podmioty, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4–8 ustawy z dnia
20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z
2020 r. poz. 85),
– organizacje pracodawców,
– związki zawodowe,
– ośrodki doradztwa rolniczego,
– ośrodki poradnictwa zawodowego i psychologicznego
– korzystające z publicznych środków wspólnotowych i publicznych
środków krajowych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu albo
decyzji, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o
Narodowym Planie Rozwoju (Dz. U. z 2019 r. poz. 1465 i 2020) albo
ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1295 i 2020),
zaa) inne niż powiatowe urzędy pracy podmioty wypłacające stypendium
w okresie szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego w ramach
projektów lub programów finansowanych z udziałem środków funduszy
strukturalnych Unii Europejskiej – w stosunku do osób pobierających
stypendium w okresie szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego,
zb) podmiot, w którym działa rada nadzorcza – w stosunku do członków rad nadzorczych,
zc) przedsiębiorstwo w spadku – w stosunku do pracowników
i zleceniobiorców przedsiębiorstwa w spadku oraz osób przebywających na
urlopie wychowawczym udzielonym w ramach stosunku pracy albo
pobierających zasiłek macierzyński, z wyłączeniem osób, którym zasiłek
macierzyński wypłaca Zakład; obowiązki przedsiębiorstwa w spadku
wykonuje zarządca sukcesyjny, a w przypadku jego braku – osoby,
o których mowa w art. 14 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie
sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach
związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. poz. 1629 oraz z 2019 r.
poz. 1495), dokonujące czynności, o których mowa w art. 13 tej ustawy;
2a) podmiot zgłaszający ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych – podmiot
niebędący płatnikiem składek, o którym mowa w pkt 2, który dokonał zgłoszenia
do ubezpieczeń społecznych osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4 oraz
art. 8 ust. 2a;
3) składki – składki na ubezpieczenia społeczne osób wymienionych w pkt 1;
4) zasiłki – zasiłki i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia chorobowego oraz
ubezpieczenia wypadkowego;
5) deklaracja rozliczeniowa – zestawienie informacji o należnych składkach na
fundusze, na które składki pobiera Zakład, kwot rozliczanych w ciężar składek
oraz kwot należnych do zapłaty;
6) imienny raport miesięczny – informacje o osobie podlegającej ubezpieczeniom
społecznym przedkładane Zakładowi przez płatnika składek za dany miesiąc kalendarzowy;
6a) raport informacyjny – zestawienie informacji dotyczące ubezpieczonego,
o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, który został zgłoszony przez płatnika
składek do ubezpieczeń społecznych po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 1998 r.,
a przed dniem 1 stycznia 2019 r., obejmujące:
a) dane dotyczące wypłaconego przychodu niezbędne do ustalenia podstawy
wymiaru emerytury lub renty – za lata kalendarzowe przypadające
w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2018 r.,
b) dane dotyczące wykonywania pracy przez nauczyciela, wychowawcę lub
innego pracownika pedagogicznego zatrudnionego w placówkach,
o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 128), w określonym wymiarze obowiązkowego wymiaru zajęć – za
okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2018 r., z wyjątkiem
danych za nauczyciela, wychowawcę lub innego pracownika
pedagogicznego, od którego płatnik składek uzyskał na piśmie informację
o ustaleniu prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego na
podstawie tej ustawy,
c) dane dotyczące wykonywania pracy przez nauczyciela, wychowawcę lub
innego pracownika pedagogicznego zatrudnionego w placówkach,
o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta
Nauczyciela (Dz. U. z 2019 r. poz. 2215), w określonym wymiarze
obowiązkowego wymiaru zajęć – za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia
31 grudnia 2008 r., z wyjątkiem danych za nauczyciela, wychowawcę lub
innego pracownika pedagogicznego, od którego płatnik składek uzyskał na
piśmie informację o ustaleniu prawa do emerytury na podstawie art. 88 tej ustawy,
d) dane dotyczące okresów wykonywania i wymiaru czasu pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o której mowa
w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53) – za okres
od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2008 r., z wyjątkiem danych
za ubezpieczonego, od którego płatnik składek uzyskał na piśmie
informację o ustaleniu prawa do emerytury na podstawie art. 32, art. 33 lub art. 184 tej ustawy,
e) dane dotyczące okresów wykonywania i wymiaru czasu pracy
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa
w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1924) – za okres od dnia 1 stycznia
1999 r. do dnia 31 grudnia 2008 r., z wyjątkiem danych za ubezpieczonego,
od którego płatnik składek uzyskał na piśmie informację o ustaleniu prawa
do emerytury pomostowej na podstawie tej ustawy,
f) informację, czy w okresie zatrudnienia pracownikowi przysługiwał
ekwiwalent pieniężny za deputat węglowy, o którym mowa w art. 74 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U.
z 2018 r. poz. 1311 oraz z 2019 r. poz. 492 i 1495),
g) datę, tryb rozwiązania ostatniego stosunku pracy, podstawę prawną
rozwiązania lub wygaśnięcia ostatniego stosunku pracy lub stosunku
służbowego oraz informację, z czyjej inicjatywy stosunek pracy został rozwiązany;
7) konto ubezpieczonego – konto, na którym są ewidencjonowane składki
i informacje dotyczące przebiegu ubezpieczeń społecznych danego
ubezpieczonego oraz zatrudnienia pracownika;
8) konto płatnika – konto, na którym ewidencjonowana jest kwota zobowiązań
z tytułu składek oraz innych składek danego płatnika zbieranych przez Zakład,
kwoty zapłaconych składek, stan rozliczeń oraz inne informacje dotyczące
płatnika składek;
9) przychód – przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób
fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej,
służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie
odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
pobierania zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium
wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu
prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy
zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy
przy wykonywaniu umowy oraz przychody z działalności wykonywanej
osobiście przez osoby należące do składu rad nadzorczych, niezależnie od
sposobu ich powoływania;
10) przychód z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub
spółdzielni kółek rolniczych – przychody z tytułu pracy w spółdzielni i z tytułu
wytwarzania na jej rzecz produktów rolnych;
11) otwarty fundusz emerytalny – fundusz wybrany przez ubezpieczonego spośród
funduszy emerytalnych, o których mowa w przepisach o organizacji
i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych;
12) (uchylony)
12a) okresowa emerytura kapitałowa – świadczenie pieniężne określone w ustawie
z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 926);
12b) (uchylony)
13) (uchylony)
14) (uchylony)
15) numer NIP – numer identyfikacji podatkowej nadany zgodnie z przepisami
o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników;
16) rachunek bankowy – rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie
oszczędnościowo-kredytowej przedsiębiorcy będącego jej członkiem;
16a) numer rachunku składkowego – numer rachunku wygenerowany przez Zakład,
zgodny ze standardem Numeru Rachunku Bankowego (NRB);
17) osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem – osobę fizyczną sprawującą
osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub swojego małżonka, lub dzieckiem
przysposobionym, przez okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku
kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia, a w przypadku dziecka,
które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem
o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki
tej osoby, przez okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko
18. roku życia;
18) system płatności – system płatności w rozumieniu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia
24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności
i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad
tymi systemami (Dz. U. z 2019 r. poz. 212).

Art. 5. 1. Ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni
obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy, regulują odrębne przepisy.
2. Nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele
państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma
charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach
międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Art. 6. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają,
z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są:
1) pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów;
2) osobami wykonującymi pracę nakładczą;
3) członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,
zwanymi dalej „członkami spółdzielni”;
4) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy
zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem
cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej
„zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4;
5) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi
współpracującymi;
5a) osobami współpracującymi z osobami fizycznymi, o których mowa
w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców;
6) posłami i senatorami pobierającymi uposażenie oraz posłami do Parlamentu
Europejskiego, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r.
o uposażeniu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej, zwanymi dalej „posłami i senatorami”;
7) osobami pobierającymi stypendium sportowe, zwanymi dalej „stypendystami sportowymi”;
7a) pobierającymi stypendium słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji
Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego;
7b) otrzymującymi stypendium doktoranckie doktorantami;
8) osobami wykonującymi odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy,
w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
9) osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie integracyjne lub
stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez powiatowy urząd
pracy, zwanymi dalej „bezrobotnymi”;
9a) osobami pobierającymi stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub
przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne
niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub
przygotowanie zawodowe dorosłych, zwanymi dalej „osobami pobierającymi
stypendium”;
9b) osobami pobierającymi stypendium na podstawie przepisów o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów
podyplomowych;
10) duchownymi;
11) żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę wojskową,
z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę kandydacką;
12) osobami odbywającymi służbę zastępczą;
13) (uchylony)
14) (uchylony)
15) (uchylony)
16) (uchylony)
17) (uchylony)
18) (uchylony)
18a) (uchylony)
18b) (uchylony)
19) osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych lub pobierającymi
zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego;
20) osobami pobierającymi świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz
osobami pobierającymi zasiłek
socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego
zatrudnienia, a także osobami pobierającymi wynagrodzenie przysługujące
w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze
stypendium na przekwalifikowanie, wynikające z odrębnych przepisów lub
układów zbiorowych pracy;
21) osobami pobierającymi świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia;
22) członkami rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu pełnienia tej funkcji.
2. Zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób
rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej,
osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie
niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, za które ośrodek pomocy
społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum
usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.
o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych – centrum usług
społecznych, opłaca składkę, regulują przepisy o pomocy społecznej.
2a. Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek
opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca
składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej
wysokości odpowiednio:
1) świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego
przysługujących na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,
2) zasiłku dla opiekuna przysługującego na podstawie przepisów o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów
– przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego
i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę.
2b. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny
zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi
ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie
odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy
z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174).
2c. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta, jeżeli wypłaca osobie świadczenie
pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, może wystąpić
do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji o przebiegu
ubezpieczenia oraz za jaki okres za tę osobę powinien opłacać składkę na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
2d. Sposób opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe
i wypadkowe osób świadczących pracę na podstawie umowy uaktywniającej, reguluje
ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2019 r.
poz. 409, 730 i 2020).
3. (uchylony)
3a. (uchylony)
4. Osoby określone w ust. 1 pkt 4 nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub
studentami, do ukończenia 26 lat.
4a. Przepisu ust. 4 nie stosuje się do osób świadczących pracę na podstawie
umowy uaktywniającej określonej w ustawie, o której mowa w ust. 2d.
4b. Uczniowie szkół ponadpodstawowych lub studenci do ukończenia 26 lat,
którzy pobierają stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania
zawodowego dorosłych, na które zostali skierowani przez inne niż powiatowy urząd
pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe dorosłych,
nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, pod
warunkiem że stypendium pobierane jest w związku z realizacją takiego szkolenia,
stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, których obowiązek odbycia wynika
z programu nauczania.
5. (uchylony)
6. (uchylony)

Art. 6a. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają,
z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby sprawujące osobistą opiekę nad dzieckiem, które na
obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są:
1) osobami, które prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez okres co
najmniej 6 miesięcy i zaprzestały jej prowadzenia albo zawiesiły wykonywanie
działalności gospodarczej na podstawie art. 36aa ust. 1;
2) osobami, które prowadziły inną niż określona w przepisach ustawy z dnia
6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6, przez okres co najmniej 6 miesięcy i które zaprzestały jej prowadzenia;
3) zleceniobiorcami, którzy wykonywali pracę na podstawie umowy agencyjnej lub
umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie
z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, przez okres co
najmniej 6 miesięcy i którzy zaprzestali jej wykonywania;
4) osobami współpracującymi, o których mowa w art. 8 ust. 11, przez okres co
najmniej 6 miesięcy z osobami, o których mowa w pkt 1–3 lub art. 18 ust. 1
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, i które zaprzestały tej współpracy;
5) osobami duchownymi, podlegającymi z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym
przez okres co najmniej 6 miesięcy.
2. Warunek prowadzenia pozarolniczej działalności, działalności zarobkowej
i współpracy lub bycia osobą duchowną przez okres co najmniej 6 miesięcy uważa się
za spełniony, jeżeli osoby, o których mowa w ust. 1, podlegały z tych tytułów
nieprzerwanie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym bezpośrednio przed dniem
rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i opłacały składki na te ubezpieczenia.
3. Prawo do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi
przysługuje jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie jest objęty
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tego tytułu albo ubezpieczeniami
określonymi w art. 6 ust. 1 pkt 19 lub art. 6b.
4. Prawo do finansowania składek z budżetu państwa, jeżeli jedno z rodziców
przebywa na urlopie wychowawczym, a drugie jednocześnie spełnia warunki
określone w ust. 1, przysługuje osobie przebywającej na urlopie wychowawczym.
5. Prawo do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi
przysługuje przez okresy, o których mowa w art. 4 pkt 17, i może być wykorzystane
w całości lub w nie więcej niż 4 częściach.

Art. 6b. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu podlegają,
z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej
są osobami sprawującymi osobistą opiekę nad dzieckiem, a które nie spełniają
warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
o których mowa w art. 6a.
2. Prawo do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym przysługuje
jednemu z rodziców, pod warunkiem że drugi rodzic nie jest objęty ubezpieczeniem
emerytalnym z tego tytułu albo ubezpieczeniami określonymi w art. 6 ust. 1 pkt 19 lub art. 6a.
3. Prawo do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym przysługuje
przez okresy, o których mowa w art. 4 pkt 17, i może być wykorzystane w całości lub
w nie więcej niż 4 częściach.

Art. 7. Prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym
i rentowymi przysługuje osobom, które nie spełniają warunków do objęcia tymi
ubezpieczeniami obowiązkowo.

Art. 8. 1. Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy,
z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a.
2. Jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących,
o których mowa w ust. 11 – dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako
osoba współpracująca.
2a. Za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą
pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy
o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy
dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą,
z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje
pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
3. Za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się osobę zatrudnioną na
podstawie umowy o pracę nakładczą.
4. Za członka spółdzielni uważa się członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną oraz spółdzielni kółek rolniczych,
zajmujących się produkcją rolną, działających zgodnie z art. 138–178 oraz art. 180
§ 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2018 r.
poz. 1285 oraz z 2019 r. poz. 730, 1080 i 1100), który wykonuje pracę na rzecz
spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy lub wytwarza na jej rzecz produkty
rolne w prowadzonym przez siebie gospodarstwie.
5. Na równi z członkiem spółdzielni, o którym mowa w ust. 4, traktuje się inne
osoby, które wykonują pracę w spółdzielni lub w gospodarstwie rolnym spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy, niebędące jej członkami i wynagradzane według
zasad obowiązujących członków spółdzielni, w tym kandydatów na członka spółdzielni.
6. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:
1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie
przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców lub innych
przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a;
2) twórcę i artystę;
3) osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu:
a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od
niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej
w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych;
4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz
wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej;
4a) akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego
przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług;
5) osobę prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania
przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów ustawy z dnia
14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1148, z późn. zm.).
6a. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność nie uważa się w rozumieniu
niniejszej ustawy osoby fizycznej, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia
6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.
7. Za twórcę, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, uważa się osobę, która tworzy dzieła
w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, urbanistyki,
literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości
audiowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej,
będące przedmiotem prawa autorskiego.
8. Za artystę, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, uważa się osobę wykonującą
zarobkowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu
i dźwięku, montażystów i kaskaderów.
9. Uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie daty jej
rozpoczęcia następuje w formie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego
Twórców, działającej przy ministrze właściwym do spraw kultury.
10. Minister właściwy do spraw kultury2) w uzgodnieniu z ministrem właściwym
do spraw zabezpieczenia społecznego powołuje, w drodze rozporządzenia, komisję,
o której mowa w ust. 9, oraz szczegółowo określa jej zadania, a także skład i tryb działania.
11. Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność,
zleceniobiorcami oraz z osobami fizycznymi, wskazanymi w art. 18 ust. 1 ustawy
z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4–
5a, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci
przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli
pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy
prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy
zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu
przygotowania zawodowego.
12. Za stypendystę sportowego uważa się osobę pobierającą stypendium
sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących, jeśli nie podlegają
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu.
13. Za osobę duchowną uważa się duchownego oraz członków zakonów męskich
i żeńskich Kościoła Katolickiego, innych kościołów i związków wyznaniowych,
z wyjątkiem alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów, postulantów
i juniorystów, którzy nie ukończyli 25. roku życia.
14. Na równi z zatrudnieniem na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej uważa się
zatrudnienie obywateli polskich za granicą w polskich przedstawicielstwach
dyplomatycznych i urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych misjach lub misjach specjalnych,
a także w innych polskich placówkach, instytucjach lub przedsiębiorstwach, chyba że
umowy międzynarodowe stanowią inaczej.
15. Za osobę w stosunku służby uważa się żołnierzy zawodowych oraz
funkcjonariuszy:
1) Policji;
2) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu;
2a) Centralnego Biura Antykorupcyjnego;
3) Straży Granicznej;
3a) Straży Marszałkowskiej;
4) Państwowej Straży Pożarnej;
5) Służby Więziennej;
6) Służby Celno-Skarbowej;
6a) Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego;
7) Służby Ochrony Państwa.

Art. 9. 1. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 7b, 10, 20 i 21,
spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko
z tytułu stosunku pracy, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy
o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy
dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarły z pracodawcą,
z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują
pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy, członkostwa
w spółdzielni, otrzymywania stypendium doktoranckiego, służby, pobierania
świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego albo
wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub
w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie.
Mogą one dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1a.
1a. Ubezpieczeni wymienieni w ust. 1, których podstawa wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa
w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie
korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na
przekwalifikowanie w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej
w art. 18 ust. 4 pkt 5a, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1b i art. 16 ust. 10a.
1b. Jeżeli ubezpieczeni, o których mowa w ust. 1a, spełniają jednocześnie
warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi
z więcej niż jednego innego tytułu, stosuje się do nich odpowiednio ust. 2.
1c. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4–5a, 8 i 10, spełniające
jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym
i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości
zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości
zasiłku macierzyńskiego. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub
wybranych, tytułów.
1d. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 3, spełniające jednocześnie
warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi
z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku
macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym z obu tytułów.
2. Osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4–6
i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał
najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub
wybranych, tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c i 7.
2a. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, prowadząca jednocześnie
pozarolniczą działalność, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy agencyjnej
lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie
z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpracy przy
wykonywaniu tych umów podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących
pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 18 ust. 8. Może ona dobrowolnie, na
swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z tytułu,
o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4,
prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, dla której właściwa jest podstawa
wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o której mowa w art. 18a
albo art. 18c, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu
tytułów, z zastrzeżeniem ust. 2c.
2b. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, prowadząca jednocześnie
pozarolniczą działalność, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania pracy nakładczej
podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od
najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą
działalność, o której mowa w art. 18 ust. 8. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek,
być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z tytułu, o którym
mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, prowadząca
jednocześnie pozarolniczą działalność, dla której właściwa jest podstawa wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o której mowa w art. 18a albo
art. 18c, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów.
2c. Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, której podstawa wymiaru składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od określonej
w art. 18 ust. 4 pkt 5a, spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi z innych tytułów podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym również z innych tytułów. Zasady tej nie stosuje się, jeżeli
łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy,
o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, lub z innych tytułów osiąga kwotę określoną
w art. 18 ust. 4 pkt 5a.
3. Osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej jest objęta
obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z jednego wybranego przez
siebie rodzaju działalności.
4. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 22, mające ustalone prawo do
emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
4a. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, mające ustalone prawo do
emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2c i 4b.
4b. Osoby, o których mowa w ust. 4a, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym, jeżeli umowa agencyjna, umowa zlecenia lub inna umowa
o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy
dotyczące zlecenia, albo umowa o dzieło, została zawarta z pracodawcą, z którym
pozostają równocześnie w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy
wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy.
4c. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6
pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają
obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury.
5. Osoby, o których mowa w art. 6, niewymienione w ust. 4, 4a i 4c, mające
ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym.
6. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8, art. 6a ust. 1 i art. 6b ust. 1,
a także osoby przebywające na urlopach wychowawczych podlegają obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym albo odpowiednio ubezpieczeniu
emerytalnemu, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają
innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych.
6a. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9, 9a, 9b, 11 i 12, obowiązkowo
podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają innych tytułów
rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych.
6b. Pracownik, który łączy urlop rodzicielski z wykonywaniem pracy
u pracodawcy udzielającego tego urlopu na zasadach określonych w art. 1821e
Kodeksu pracy, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
z obu tytułów.
7. Duchowni spełniający warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności
gospodarczej podlegają ubezpieczeniom z tytułu tej działalności.
8. Osoby pozostające w stosunku służby, spełniające jednocześnie warunki do
podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4–6 i 10, mogą być dobrowolnie objęte tymi ubezpieczeniami na
swój wniosek.
9. Członkowie rad nadzorczych spełniający warunki do objęcia ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi z innych tytułów podlegają ubezpieczeniom również
z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej.

Art. 10. Jeżeli okres dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym
i rentowymi przekracza 10 lat, nie obowiązuje gwarancja wypłaty minimalnego
świadczenia, w wypadku gdy stan własnego konta ubezpieczonego nie będzie go zapewniał.

Art. 11. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby
wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12.
2. Dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby
objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione
w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 7b, 8 i 10.

Art. 12. 1. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby
podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
2. Nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu bezrobotni pobierający zasiłek
dla bezrobotnych lub świadczenie
integracyjne, posłowie do Parlamentu Europejskiego, o których mowa w art. 1
ust. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o uposażeniu posłów do Parlamentu
Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej, oraz osoby, o których mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 2, 11, 19–22, art. 6a i art. 7.
2a. (uchylony)
3. (uchylony)

Art. 13. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym,
chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach:
1) pracownicy – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku;
2) osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy – od dnia oznaczonego
w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub
wygaśnięcia tej umowy;
2a) (uchylony)
3) członkowie spółdzielni – od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy na rzecz
spółdzielni do dnia zakończenia jej wykonywania;
4) osoby prowadzące pozarolniczą działalność – od dnia rozpoczęcia wykonywania
działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem
okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie
art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo
przedsiębiorców;
5) osoby współpracujące – od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu
pozarolniczej działalności, wykonywaniu umowy agencyjnej albo umowy
zlecenia lub współpracy z osobami fizycznymi wskazanymi w art. 18 ust. 1
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców do dnia zakończenia tej współpracy;
5a) osoby świadczące pracę lub usługi w zamian za akcje obejmowane w prostej
spółce akcyjnej – od dnia rozpoczęcia świadczenia tej pracy lub tych usług
do dnia zakończenia ich świadczenia;
6) posłowie i senatorowie – od dnia nabycia prawa do uposażenia do dnia utraty tego prawa;
7) stypendyści sportowi – od dnia spełnienia warunków, o których mowa w art. 8
ust. 12, do dnia zaprzestania spełniania tych warunków;
8) osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie
odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania – od
dnia rozpoczęcia wykonywania pracy do dnia zakończenia wykonywania tej pracy;
9) bezrobotni – od dnia nabycia prawa do zasiłku, świadczenia integracyjnego lub
stypendium do dnia utraty prawa do nich;
9a) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a – od dnia nabycia prawa do
stypendium do dnia utraty prawa do niego;
9b) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9b – od dnia nabycia prawa do
stypendium do dnia utraty prawa do niego;
10) duchowni – od dnia przyjęcia do stanu duchownego do dnia wystąpienia z tego
stanu, a w przypadku alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów,
postulantów i juniorystów – od dnia ukończenia 25 lat;
11) żołnierze niezawodowi w służbie czynnej oraz osoby odbywające służbę
zastępczą – od dnia powołania lub skierowania do tej służby do dnia zwolnienia
z tej służby;
12) (uchylony)
13) osoby pozostające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek
macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego – od dnia
spełnienia warunków, o których mowa w art. 9 ust. 6, do dnia zaprzestania
spełniania tych warunków;
13a) osoby, o których mowa w art. 6a ust. 1 i art. 6b ust. 1 – od dnia określonego
w oświadczeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 15, jako dzień rozpoczęcia
sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie wcześniej jednak niż od dnia,
w którym oświadczenie zostało złożone, do dnia wskazanego w oświadczeniu
jako dzień zakończenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
14) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 20 – od dnia nabycia prawa do
świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego, wynagrodzenia przysługującego
w okresie świadczenia górniczego lub w okresie stypendium na
przekwalifikowanie do dnia utraty tego prawa;
15) pobierający stypendium słuchacze Krajowej Szkoły Administracji Publicznej im.
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego – od dnia uzyskania
statusu słuchacza do dnia utraty tego statusu;
15a) doktoranci – w okresie otrzymywania stypendium doktoranckiego;
16) osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 21 – od dnia nabycia prawa do
świadczenia szkoleniowego do dnia utraty tego prawa;
17) członkowie rad nadzorczych – od dnia powołania na członka rady nadzorczej do
dnia zaprzestania pełnienia tej funkcji.

Art. 14. 1. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi
i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi
ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został
zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a.
1a. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia
wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego
i rentowych zostanie dokonane zgodnie z art. 36 ust. 4 albo 4b.
2. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa
w ust. 1, ustają:
1) od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej
jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony;
2) od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie
składki należnej na to ubezpieczenie – w przypadku osób prowadzących
pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób
wymienionych w art. 7; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek
ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie,
z zastrzeżeniem ust. 2a;
3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.
2a. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, jeżeli za część miesiąca został
pobrany zasiłek, ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia następującego po dniu, za
który zasiłek ten przysługuje.
3. Za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania wynagrodzenia
za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą
zakaźną oraz zasiłków.

Art. 15. 1. Wysokości składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe
i chorobowe wyrażone są w formie stopy procentowej, jednakowej dla wszystkich
ubezpieczonych.
2. Stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana dla
poszczególnych płatników składek i ustalana w zależności od poziomu zagrożeń
zawodowych i skutków tych zagrożeń.

Art. 16. 1. Składki na ubezpieczenia emerytalne:
1) pracowników,
2) osób wykonujących pracę nakładczą,
3) członków spółdzielni,
4) zleceniobiorców,
5) posłów i senatorów,
6) stypendystów sportowych,
7) pobierających stypendium słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Publicznej
im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego,
7a) otrzymujących stypendium doktoranckie doktorantów,
8) osób wykonujących odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy,
w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
9) osób współpracujących ze zleceniobiorcami,
10) (uchylony)
11) osób odbywających służbę zastępczą,
12) członków rad nadzorczych
– finansują z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek.
1a. Składki na ubezpieczenia emerytalne osób pobierających świadczenie
szkoleniowe po ustaniu zatrudnienia finansują z własnych środków, w równych
częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek.
1b. Składki na ubezpieczenia rentowe osób, o których mowa w ust. 1 i 1a,
finansują z własnych środków, w wysokości 1,5% podstawy wymiaru ubezpieczeni
i w wysokości 6,5% podstawy wymiaru płatnicy składek.
1c. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe osób
świadczących pracę na podstawie umowy uaktywniającej określonej w ustawie,
o której mowa w art. 6 ust. 2d, obliczone od podstawy, którą stanowi kwota nie
wyższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie
odrębnych przepisów, finansuje budżet państwa za pośrednictwem Zakładu.
1d. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe osób
świadczących pracę na podstawie umowy uaktywniającej określonej w ustawie,
o której mowa w art. 6 ust. 2d, obliczone od podstawy stanowiącej kwotę nadwyżki
nad kwotą określoną w ust. 1c opłaca płatnik składek na zasadach określonych dla
składek za zleceniobiorców.
2. Składki na ubezpieczenie chorobowe podlegających temu ubezpieczeniu osób,
wymienionych w ust. 1 pkt 1–4, 7a–9 i 11 oraz w ust. 1c, finansują w całości, z własnych środków, sami
ubezpieczeni.
3. Składki na ubezpieczenie wypadkowe osób wymienionych w ust. 1 pkt 1 i 3–
10, osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność,
bezrobotnych pobierających stypendium oraz osób pobierających stypendium
finansują w całości, z własnych środków, płatnicy składek.
4. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe:
1) osób prowadzących pozarolniczą działalność,
2) osób, o których mowa w art. 7,
finansują w całości, z własnych środków, sami ubezpieczeni.
5. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe żołnierzy niezawodowych
pełniących czynną służbę wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę
kandydacką, są finansowane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest
Minister Obrony Narodowej.
5a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe i wypadkowe
osób współpracujących finansuje w całości z własnych środków osoba prowadząca
pozarolniczą działalność lub osoba fizyczna, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy
z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.
6. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób rezygnujących
z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej
opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie
niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem finansują w całości ośrodki
pomocy społecznej, a w przypadku ich przekształcenia w centra usług społecznych na
podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych
przez centrum usług społecznych – centra usług społecznych.
6a. (uchylony)
6b. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających:
1) świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie
przepisów o świadczeniach rodzinnych,
2) zasiłek dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
– finansuje w całości wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
7. (uchylony)
7a. (uchylony)
8. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na
urlopach wychowawczych, osób, o których mowa w art. 6a ust. 1, lub osób
pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku
macierzyńskiego, oraz składki na ubezpieczenie emerytalne osób, o których mowa
w art. 6b ust. 1, finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu.
9. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bezrobotnych finansują
w całości powiatowe urzędy pracy z Funduszu Pracy.
9a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających
stypendium w okresie szkolenia, stażu i przygotowania zawodowego, kierowanych
przez podmioty inne niż powiatowe urzędy pracy, finansują w całości, z własnych
środków, podmioty kierujące.
9b. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 9b, finansują w całości powiatowe urzędy pracy z Funduszu Pracy.
10. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe osób, o których
mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 podlegających obowiązkowo tym ubezpieczeniom, finansują:
1) duchowni – w wysokości 20% składki oraz Fundusz Kościelny – w wysokości 80% składki;
2) Fundusz Kościelny – w wysokości 100% składki za członków zakonów
kontemplacyjnych klauzurowych, misjonarzy w okresach pracy na terenach misyjnych.
10a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe duchownych, o których
mowa w art. 9 ust. 1a, finansuje Fundusz Kościelny, zgodnie z ust. 10 pkt 1, w części
obliczonej od różnicy podstawy wymiaru składek określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5
i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy.
11. Składki na ubezpieczenia chorobowe, emerytalne i rentowe duchownych
podlegających dobrowolnie tym ubezpieczeniom finansują w całości, z własnych
środków, ubezpieczeni.
12. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 20, finansuje w całości budżet państwa.
13. (uchylony)
14. (uchylony)

Art. 17. 1. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz
chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1–3, 5, 6 i 9–12,
obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.
2. Płatnicy składek, o których mowa w ust. 1, obliczają części składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe finansowane przez
ubezpieczonych i po potrąceniu ich ze środków ubezpieczonych przekazują do Zakładu.
2a. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których
mowa w art. 16 ust. 1c i 8:
1) obliczają płatnicy składek;
2) opłaca Zakład.
3. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe
ubezpieczeni niewymienieni w ust. 1 sami obliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu.

Art. 18. 1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1–3, stanowi przychód, o którym mowa
w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12.
1a. W przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie
wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również
przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie
usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące
zlecenia albo umowy o dzieło.
2. W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób,
o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–3, nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas
niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą
zakaźną oraz zasiłków.
3. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie
zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem
cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.
4. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe:
1) posłów i senatorów – stanowi kwota uposażenia,
2) stypendystów sportowych – stanowi kwota stypendium,
2a) słuchaczy Krajowej Szkoły Administracji Publicznej im. Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego – stanowi kwota stypendium,
2b) otrzymujących stypendium doktoranckie doktorantów – stanowi kwota
stypendium doktoranckiego,
3) bezrobotnych – stanowi kwota zasiłku, świadczenia integracyjnego lub stypendium,
4) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 20 – stanowi kwota świadczenia
socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie
świadczenia górniczego lub w okresie stypendium na przekwalifikowanie,
5) żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę wojskową, z wyjątkiem
żołnierzy pełniących służbę kandydacką oraz żołnierzy pełniących terytorialną
służbę wojskową, stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę
obowiązującego w grudniu roku poprzedniego, ustalonego na podstawie
odrębnych przepisów, z zastrzeżeniem ust. 9 i 10, a w przypadku żołnierzy
niezawodowych pełniących służbę w ramach Narodowych Sił Rezerwowych lub
pełniących terytorialną służbę wojskową rotacyjnie – kwota uposażenia z tytułu tej służby,
5a) duchownych – stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego
na podstawie odrębnych przepisów, zwana dalej „kwotą minimalnego
wynagrodzenia”, z zastrzeżeniem ust. 9 i 10,
6) żołnierzy odbywających nadterminową służbę wojskową – stanowi kwota uposażenia,
7) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 21 – stanowi kwota świadczenia szkoleniowego,
8) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a – stanowi kwota stypendium,
9) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9b – stanowi kwota stypendium,
10) osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 22 – stanowi przychód
– łącznie z kosztami uzyskania i kwotą podatku, o których mowa w przepisach
o podatku dochodowym od osób fizycznych.
4a. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8, stanowi przysługujące im
wynagrodzenie za pracę.
4b. Przepis ust. 4a stosuje się odpowiednio do ubezpieczonych wykonujących
w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania
pracę w ramach stosunku pracy.
4c. Podstawę wymiaru składek dla duchownych będących ubezpieczonymi,
o których mowa w art. 9 ust. 1a, stanowi różnica pomiędzy kwotą minimalnego
wynagrodzenia a kwotą podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni lub służby.
4d. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe
ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 12, stanowi świadczenie pieniężne
ustalone na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie
zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 885).
5. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej,
osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie
niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem stanowi kwota kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie ustalona według odrębnych przepisów,
z zastrzeżeniem ust. 9.
5a. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
pobierających świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy na
podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych stanowi odpowiednio kwota
świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego.
5b. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
przebywających na urlopie wychowawczym oraz osób, o których mowa w art. 6a
ust. 1 pkt 1–4, stanowi kwota 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia
miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru
składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy,
z zastrzeżeniem ust. 14 i 15. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia
1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.
5c. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
wykonujących umowę uaktywniającą określoną w ustawie, o której mowa w art. 6
ust. 2d, ustala się na zasadach określonych dla zleceniobiorców.
5d. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób,
o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 5, stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia.
5e. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
pobierających zasiłek dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie
zasiłków dla opiekunów stanowi kwota zasiłku dla opiekuna.
6. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku
macierzyńskiego stanowi kwota tego zasiłku.
7. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, oraz ubezpieczonych
podlegających dobrowolnie tym ubezpieczeniom, o których mowa w art. 7, stanowi
zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia,
z zastrzeżeniem ust. 3, 9 i 10.
8. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana
kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia
miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru
składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka
w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.
8a. W przypadku gdy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe stanowi zadeklarowana kwota, zadeklarowanie przez ubezpieczonego kwoty
wyższej niż obowiązująca go najniższa podstawa wymiaru składek oznacza
rezygnację z ustalenia podstawy wymiaru składek w kwocie najniższej i nie podlega
korekcie przez ubezpieczonego za miesiąc, w którym zadeklarował wyższą kwotę
podstawy wymiaru składek.
9. Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część
miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie,
dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni
podlegania ubezpieczeniu.
10. Zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa
w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez
część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.
11. Na wniosek ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10,
podstawa wymiaru może być wyższa niż określona w ust. 4 pkt 5a i ust. 4c. Składkę
od podstawy wymiaru w części przewyższającej kwotę minimalnego wynagrodzenia
finansują duchowni, instytucje diecezjalne lub zakonne.
12. W podstawie wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe,
chorobowe oraz wypadkowe członków służby zagranicznej nie uwzględnia się
dodatku zagranicznego i innych świadczeń przysługujących członkom służby
zagranicznej wykonującym obowiązki służbowe w placówce zagranicznej.
13. (uchylony)
14. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
przebywających na urlopie wychowawczym nie może być wyższa niż przeciętne
miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych
poprzedzających urlop wychowawczy i nie może być niższa niż 75% kwoty
minimalnego wynagrodzenia.
15. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób,
o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 3, nie może być wyższa niż przeciętna miesięczna
kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek w okresie 6 miesięcy kalendarzowych
poprzedzających okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i nie może być
niższa niż 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Art. 18a. 1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych
24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności
gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty
minimalnego wynagrodzenia.
2. Przepisy ust. 1 nie mają zastosowania do osób, które:
1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem
rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;
2) wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego
przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub
w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub
spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej
działalności gospodarczej.

Art. 18aa. 1. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może zrezygnować
z uprawnienia, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo
przedsiębiorców, przez zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych na zasadach
określonych w art. 18a ust. 1 i art. 36. W takim przypadku okres 24 miesięcy
kalendarzowych liczy się od dnia objęcia ubezpieczeniami, a przepis
art. 13 pkt 4 stosuje się.
2. W przypadku wskazanym w ust. 1 objęcie ubezpieczeniami następuje od dnia
wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od
dnia, w którym wniosek został zgłoszony.
3. Przepis art. 18a ust. 1 stosuje się również do przedsiębiorców będących
osobami fizycznymi, którzy kontynuują działalność gospodarczą po upływie okresu,
o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo
przedsiębiorców. W takim przypadku okres 24 miesięcy kalendarzowych liczy się od
dnia objęcia ubezpieczeniami na zasadach określonych w art. 18a ust. 1 i art. 36.

Art. 18b. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne osób,
o których mowa w art. 6b ust. 1, stanowi 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Art. 18c. 1. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód
z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku
kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu
z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku
dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej
działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.
2. Podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć
60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie
art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty
minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku.
3. Podstawę wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, ubezpieczony ustala na
dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej
działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, obliczony
zgodnie z ust. 4, przez współczynnik 0,5. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do
pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub
w dół, jeśli jest niższa.
4. Przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej
uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym jest obliczany według następującego wzoru:

(wzór w załączniku)

i jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż
0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa.
4a. Jeżeli składki na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego, o którym mowa
w ust. 1, oraz osób z nim współpracujących zostały zaliczone do kosztów uzyskania
przychodu, roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany
w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 4, powiększa się o kwoty
tych składek zaliczone do kosztów uzyskania przychodu.
5. (uchylony)
6. (uchylony)
7. Roczny limit przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym
mowa w ust. 1, w przypadku rozpoczęcia, zakończenia lub zawieszenia prowadzenia
działalności w ciągu poprzedniego roku kalendarzowego zmniejsza się
proporcjonalnie, dzieląc kwotę 120 000 złotych przez liczbę dni kalendarzowych w
poprzednim roku kalendarzowym i mnożąc przez liczbę dni kalendarzowych
prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku
kalendarzowym. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli
końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa.
8. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, może zadeklarować jako podstawę
wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe kwotę wyższą niż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalona zgodnie
z niniejszym artykułem.
9. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację
o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego
w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej
działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych
w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych
w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:
1) imiennym raporcie miesięcznym albo
2) w deklaracji rozliczeniowej – w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2
– składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc
rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej
w danym roku kalendarzowym.
10. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, może zrezygnować z uprawnienia
do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
zgodnie z niniejszym artykułem. Rezygnacja oznacza, że za miesiąc, w którym
zrezygnował z uprawnienia, oraz pozostałe miesiące kalendarzowe do końca danego
roku kalendarzowego ustala podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe na zasadach określonych w art. 18 ust. 8.
11. Przepisy niniejszego artykułu nie mają zastosowania do osób, które lub do których:
1) w poprzednim roku kalendarzowym miały zastosowanie przepisy dotyczące
zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i które
korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na
podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od
towarów i usług (Dz. U. z 2020 r. poz. 106);
2) spełniają warunki określone w art. 18a;
3) w poprzednim roku kalendarzowym prowadziły pozarolniczą działalność
gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych;
4) w poprzednim roku kalendarzowym także prowadziły pozarolniczą działalność,
o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2–5;
5) wykonują pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na
rzecz którego przed dniem rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej
w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach
stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące
w zakres wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej;
6) ustalały podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu
ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności
gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy
miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub
prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień
kalendarzowy.
12. W przypadku osób, do których w poprzednim roku kalendarzowym miały
zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie:
1) karty podatkowej, i które nie korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od
towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r.
o podatku od towarów i usług, przez:
a) roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany
w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 1, należy
rozumieć wartość sprzedaży, o której mowa w art. 2 pkt 22 ustawy z dnia
11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, podlegającej
opodatkowaniu tym podatkiem, bez kwoty tego podatku,
b) roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany
w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 4, należy
rozumieć roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, w
rozumieniu lit. a, pomnożony przez współczynnik 0,5;
2) ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, przez roczny dochód
z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku
kalendarzowym, o którym mowa w ust. 4, należy rozumieć roczny przychód z
pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w ust. 1, pomnożony
przez współczynnik 0,5.
13. Otrzymany wynik mnożenia, o którym mowa w ust. 12 pkt 1 lit. b i pkt 2,
jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż
0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa.

Art. 19. 1. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe osób, o których mowa w art. 6 i 7, w danym roku kalendarzowym nie może
być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego
przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok
kalendarzowy, określonego w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium
budżetowym lub ich projektach, jeżeli odpowiednie ustawy nie zostały uchwalone –
z zastrzeżeniem ust. 2 i 9.
2. Jeżeli brak jest podstaw, o których mowa w ust. 1, dla ustalenia przeciętnego
prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej,
wynagrodzenie to ustala się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia
z trzeciego kwartału roku poprzedniego.
3. Do osiągnięcia kwoty, o której mowa w ust. 1, składki na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe oblicza się i przekazuje do Zakładu od podstawy wymiaru
ustalonej zgodnie z art. 18. Od nadwyżki ponad kwotę, o której mowa w ust. 1,
nie pobiera się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
4. (uchylony)
5. Płatnik składek jest zobowiązany zaprzestać obliczać i przekazywać składki
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po przekroczeniu przez ubezpieczonego kwoty
rocznej podstawy wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 6.
6. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest
zobowiązany więcej niż jeden płatnik składek, ubezpieczony jest zobowiązany
zawiadomić wszystkich płatników składek o przekroczeniu kwoty rocznej podstawy
wymiaru składek. Za skutki błędnego zawiadomienia powodującego nieopłacenie
należnych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odpowiada ubezpieczony.
6a. Do składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe opłaconych po
przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek stosuje się art. 24 ust. 6a–8. Za datę
stwierdzenia nienależnie opłaconych składek uważa się datę otrzymania przez Zakład
imiennego raportu miesięcznego korygującego i deklaracji rozliczeniowej korygującej.
6b. Jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości rocznej podstawy wymiaru składek
Zakład stwierdzi opłacenie składek od nadwyżki ponad kwotę określoną w ust. 1,
informuje o tym niezwłocznie płatników składek i ubezpieczonego za pośrednictwem
płatników składek.
7. Okres nieopłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z powodu
przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru
składek, o której mowa w ust. 1, traktuje się jak okres ubezpieczenia w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, zwanych dalej „przepisami o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych”.
8. Przepis ust. 7 stosuje się odpowiednio do osób, których podleganie
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w myśl art. 13 i art. 14 ust. 2 w danym
roku kalendarzowym ustało po opłaceniu składek od rocznej podstawy wymiaru,
o której mowa w ust. 1.
9. Przepisu ust. 8 nie stosuje się przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniom
chorobowemu i wypadkowemu.
10. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” do końca
poprzedniego roku kalendarzowego, w drodze obwieszczenia, kwotę ograniczenia
rocznej podstawy wymiaru składki, o której mowa w ust. 1, oraz przyjętą do jej
ustalenia kwotę prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Art. 20. 1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz
ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie
emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3.
2. Przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz
ubezpieczenie wypadkowe nie stosuje się ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1.
3. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób, które
ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie, nie może przekraczać
miesięcznie 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa
w art. 19 ust. 10.
4. Prezes Zakładu ogłasza kwotę 250% prognozowanego przeciętnego
wynagrodzenia, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w terminie 7 dni kalendarzowych od dnia ogłoszenia przez
ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w trybie określonym
w art. 19 ust. 10, kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Art. 21. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa,
w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek,
z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1, oraz wyłączenia
z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów.

Art. 22. 1. Stopy procentowe składek wynoszą:
1) 19,52% podstawy wymiaru – na ubezpieczenie emerytalne, z zastrzeżeniem
ust. 3 i 4;
2) 8,00% podstawy wymiaru – na ubezpieczenia rentowe;
3) 2,45% podstawy wymiaru – na ubezpieczenie chorobowe;
4) od 0,40% do 8,12% podstawy wymiaru – na ubezpieczenie wypadkowe.
2. Zasady różnicowania stopy procentowej składek na ubezpieczenie
wypadkowe określają przepisy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy
pracy i chorób zawodowych.
3. W przypadku:
1) odprowadzania składki do otwartego funduszu emerytalnego część składki na
ubezpieczenie emerytalne wynosząca:
a) 2,92% podstawy wymiaru składki jest odprowadzana przez Zakład do
wybranego przez ubezpieczonego otwartego funduszu emerytalnego,
b) 4,38% podstawy wymiaru składki jest ewidencjonowana przez Zakład na
subkoncie, o którym mowa w art. 40a,
2) nieodprowadzania lub zaprzestania odprowadzania składki do otwartego
funduszu emerytalnego, o którym mowa w ust. 3d, część składki na
ubezpieczenie emerytalne wynosząca 7,3% podstawy wymiaru składki jest
ewidencjonowana przez Zakład na subkoncie, o którym mowa w art. 40a
– z uwzględnieniem art. 111.
3a. Zakład nie odprowadza do otwartego funduszu emerytalnego i nie
ewidencjonuje na subkoncie, o którym mowa w art. 40a, składek, o których mowa
w ust. 3, w przypadku zawiadomienia przez właściwy organ emerytalny o ustaleniu prawa ubezpieczonego do emerytury obliczonej na podstawie art. 15 lub prawa do jej zwiększenia na podstawie art. 14:
1) ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 289, 730, 1635 i 1726) lub
2) ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy
Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby
Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura
Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony
Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby
Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288, 730 i 1635).
3b. (uchylony)
3c. (uchylony)
3d. Zakład zaprzestaje odprowadzania do otwartego funduszu emerytalnego
składek, o których mowa w ust. 3 pkt 1 lit. a, od dnia następującego po dniu
poinformowania przez Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku
przekazania środków zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu
emerytalnego na fundusz emerytalny FUS w związku z ukończeniem przez
ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym mowa
w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
3e. Przepis ust. 3d stosuje się odpowiednio do części składki, o której mowa
w ust. 3 pkt 1 lit. a, należnej za okres do dnia, o którym mowa w ust. 3d, opłaconej lub
zidentyfikowanej po tym dniu.
3f. Składkę, o której mowa w ust. 3e, ewidencjonuje się na subkoncie, o którym
mowa w art. 40a.
3g. Zakład nie odprowadza do otwartego funduszu emerytalnego i nie
ewidencjonuje na subkoncie, o którym mowa w art. 40a, składek, o których mowa
w ust. 3, osobom, którym ustalono prawo do emerytury albo emerytury częściowej,
o której mowa w art. 26b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem ust. 3h.
3h. Zakład ewidencjonuje na subkoncie, o którym mowa w art. 40a, składki
osobom mającym ustalone prawo do okresowej emerytury kapitałowej, do emerytury
pomostowej albo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
4. Część składki na ubezpieczenie emerytalne w wysokości określonej w art. 112
ust. 2–4 jest odprowadzana przez Zakład do FRD.

Art. 22a. (uchylony).

Art. 23. 1. Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek
odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia
29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.)
z wyłączeniem art. 56a.
1a. Odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekraczałaby 6,60 zł.
2. Wyegzekwowane odsetki za zwłokę oraz opłata prolongacyjna od składek,
o których mowa w art. 22 ust. 3, są, proporcjonalnie do wysokości składek,
odprowadzane do otwartego funduszu emerytalnego oraz ewidencjonowane na
subkoncie, o którym mowa w art. 40a.
3. (uchylony)
4. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do składek opłacanych ze środków
Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Art. 24. 1. (utracił moc)
1a. W razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości
Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100%
nieopłaconych składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty
przysługuje odwołanie do sądu według zasad określonych w art. 83.
1b. W stosunku do płatnika składek będącego osobą fizyczną, skazanego
prawomocnym wyrokiem za nieopłacenie składek lub opłacenie ich w zaniżonej
wysokości, dodatkowej opłaty za ten sam czyn nie wymierza się.
1c. W razie wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie
dotyczące nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości
postępowania o wymierzenie dodatkowej opłaty płatnikowi składek będącemu osobą
fizyczną za ten sam czyn nie wszczyna się, a wszczęte zawiesza się do dnia
zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie.
1d. W razie prawomocnego skazania płatnika będącego osobą fizyczną za
przestępstwo lub wykroczenie polegające na nieopłaceniu składek lub opłaceniu ich
w zaniżonej wysokości:
1) wszczęte postępowanie o wymierzenie dodatkowej opłaty za ten sam czyn
umarza się z urzędu;
2) decyzję o wymierzeniu dodatkowej opłaty za ten sam czyn uchyla się z urzędu,
a pobraną opłatę zwraca się, niezwłocznie wraz z odsetkami, w wysokości i na
zasadach określonych przepisami prawa cywilnego od dnia pobrania dodatkowej opłaty.
2. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia
i dodatkowa opłata, zwane dalej „należnościami z tytułu składek”, nieopłacone
w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji lub egzekucji sądowej.
3. (uchylony)
4. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od
dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5–6.
4a. Do kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia przepisów ust. 4 oraz
5–6 nie stosuje się.
5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką
lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być
egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych
składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega
zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu
płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.
5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej
czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której
dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu
bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu
uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub
jego umorzeniu.
5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji
o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat,
licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
5e. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest
uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego
organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak
niż przez 2 lata.
5f. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek
podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek
opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu
od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
6. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od
dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu
o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia
dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci
spadkodawcy.
6a. Nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na
poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych
składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem
ust. 6c, 8 i 8d.
6b. Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych
składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają
wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
6c. Po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek
może złożyć wniosek o ich zwrot.
6d. Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia
wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c.
6e. Jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie
określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za
zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym
mowa w ust. 6c.
6f. W przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład
zawiadamia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części
sfinansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłacone
składki. Przepisy ust. 6c–6e stosuje się odpowiednio.
6g. Nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia:
1) otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b;
2) opłacenia składek, w przypadku braku zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b.
6h. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 6g, ulega zawieszeniu:
1) w przypadku wydania przez Zakład decyzji w sprawie nienależnie opłaconych
składek – od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna;
2) jeżeli wydanie decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek jest
uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd
– do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie
sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż na okres 2 lat;
3) od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu
o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia
dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy;
4) w przypadku wydania przez Zakład decyzji stwierdzającej brak obowiązku
podlegania ubezpieczeniom społecznym lub obniżającej podstawę wymiaru
składek na te ubezpieczenia – od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym
decyzja stała się prawomocna.
7. (utracił moc)
8. Nienależnie opłacona składka odprowadzona do otwartego funduszu
emerytalnego podlega zwrotowi w wysokości nominalnej wartości składki.
8a. (uchylony)
8aa. Przepis ust. 8 stosuje się także do zewidencjonowanych na subkoncie,
o którym mowa w art. 40a:
1) składek;
2) kwot środków przekazanych przez otwarty fundusz emerytalny, o których mowa
w art. 40c ust. 2.
8b. (uchylony)
8c. (uchylony)
8d. W przypadku gdy w wyniku błędu instytucji obsługującej wpłaty składek
nienależnie opłacone składki zostały sfinansowane ze środków tej instytucji, kwota
nienależnie wpłacona jest zwracana tej instytucji.
8e. Jeżeli nominalna wartość składki, o której mowa w ust. 8, jest:
1) wyższa od kwoty nienależnie otrzymanej składki, którą otwarty fundusz
emerytalny jest zobowiązany zwrócić do Zakładu na podstawie przepisów
o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych – różnica jest
finansowana z funduszu emerytalnego, wyodrębnionego w ramach Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych;
2) niższa od kwoty nienależnie otrzymanej składki, którą otwarty fundusz
emerytalny jest zobowiązany zwrócić do Zakładu na podstawie przepisów
o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych – różnica stanowi
przychody funduszu emerytalnego, wyodrębnionego w ramach Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
9. Odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz dodatkowa opłata finansowane są
w całości z własnych środków przez płatnika składek.

Art. 25. (uchylony).

Art. 26. 1. Zakład ma prawo do występowania z wnioskiem o założenie księgi
wieczystej dla nieruchomości dłużnika zalegającego z opłatą należności z tytułu
składek także wtedy, gdy dłużnikiem jest państwowa jednostka organizacyjna
niebędąca jednostką budżetową.
2. Wystawione przez Zakład dokumenty stwierdzające istnienie należności
z tytułu składek oraz jej wysokość są podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej
nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanego. Jeżeli nieruchomość nie posiada
księgi wieczystej, zabezpieczenie jest dokonywane przez złożenie tych dokumentów
do zbioru dokumentów.
3. Dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje
hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika, z uwzględnieniem
ust. 3a i 3b. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja
o określeniu wysokości należności z tytułu składek, o odpowiedzialności osoby
trzeciej lub o odpowiedzialności następcy prawnego.
3a. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być:
1) część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział dłużnika;
2) nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka;
3) nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej wspólników spółki
cywilnej lub część ułamkowa nieruchomości stanowiąca udział wspólników
spółki cywilnej – w przypadku gdy dłużnikiem jest spółka.
3b. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być także:
1) użytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urządzeniami na użytkowanym
gruncie stanowiącymi własność użytkownika wieczystego lub udział w tym prawie;
2) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub udział w tym prawie;
3) wierzytelność zabezpieczona hipoteką;
4) statek morski lub statek morski w budowie wpisane do rejestru okrętowego.
3c. Do hipoteki przymusowej określonej w ust. 3a i 3b stosuje się odpowiednio
przepisy o hipotece na nieruchomości.
4. Do hipoteki, o której mowa w ust. 3–3c, z uwzględnieniem ust. 5, stosuje się
odpowiednio przepisy ustawy –
Ordynacja podatkowa, dotyczące hipoteki przymusowej.
5. Na żądanie Zakładu lub kierownika terenowej jednostki organizacyjnej
Zakładu będącego jednocześnie organem egzekucyjnym dłużnik obowiązany jest do
wyjawienia nieruchomości oraz przysługujących mu praw majątkowych, które mogą
być przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu, jeżeli z dowodów
zgromadzonych w postępowaniu wynika, że należności z tytułu składek mogą zostać nieopłacone.
5a. Wyjawienia, o którym mowa w ust. 5, dokonuje się w formie oświadczenia
składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Przed
odebraniem oświadczenia Zakład lub kierownik terenowej jednostki organizacyjnej będącej jednocześnie organem egzekucyjnym jest obowiązany uprzedzić dłużnika
o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.
6. Żądanie wyjawienia, o którym mowa w ust. 5, stosuje się także do:
1) małżonka, następców prawnych i osób trzecich odpowiadających za zadłużenie płatnika składek;
2) osób, które pobrały nienależne świadczenia, płatników składek lub innych
podmiotów zobowiązanych do zwrotu nienależnych świadczeń, o których mowa
w art. 84, z wyjątkiem przypadku gdy nienależne świadczenia podlegają
potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń.
7. Zaspokojenie z przedmiotu hipoteki przymusowej następuje w trybie
przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, chyba że z przedmiotu
hipoteki jest prowadzona egzekucja przez sądowy organ egzekucyjny.

Art. 27. 1. Należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem
zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących
współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych
prawach majątkowych.
2. Do zastawu, o którym mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy
ustawy – Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych.
2a. Zastaw, o którym mowa w ust. 1, wpisuje się do Rejestru Zastawów
Skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –
Ordynacja podatkowa.
3. (uchylony)

Art. 28. 1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub
w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2–4.
2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich
całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości
niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił
przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie
przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości
przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie
upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy
z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,
z późn. zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku
majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców
prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu
likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu
upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot
przekraczających wydatki egzekucyjne.
3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych
będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być
w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a,
z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny
interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan
finansów ubezpieczeń społecznych.
4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów
upomnienia i dodatkowej opłaty.
5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności
z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.
6. Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez
ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek.

Art. 29. 1. Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na
uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności
należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości
płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
1a. Odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie
należności na raty następuje w formie umowy.
2. Od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę
począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tych ulg.
3. Jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała
kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na
zasadach określonych w ustawie – Ordynacja podatkowa.
4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, Zakład ustala opłatę prolongacyjną
na zasadach i w wysokości przewidzianej w ustawie – Ordynacja podatkowa dla
podatków stanowiących dochód budżetu państwa.

Art. 30. Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących
płatnikami składek nie stosuje się art. 28.

Art. 31. Do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 7a, art. 12,
art. 26, art. 29 § 1 i 2, art. 33–33b, art. 38a, art. 51 § 1, art. 55, art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8
i 9, art. 60 § 1, art. 61 § 1, art. 62 § 1, 3 i 5, art. 62b § 1 pkt 2 i § 3, art. 72 § 1 pkt 1 i 4
i § 2, art. 73 § 1 pkt 1 i 5, art. 77b § 1 i 2, art. 91, art. 93, art. 93a–93c, art. 93e, art. 94,
art. 97 § 1 i 1a, art. 97a § 1–3, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101,
art. 105 § 1 i 2, art. 106 § 1–3, art. 107 § 1, 1a, § 2 pkt 2 i 4 i § 3, art. 108 § 1, 3 i 4,
art. 109 § 1 w zakresie art. 29, art. 109 § 2 pkt 1, art. 110 § 1, § 2 pkt 2 i § 3,
art. 111 § 1–4 i § 5 pkt 1, art. 112 § 1–5, art. 112b–114, art. 115–117, art. 117d,
art. 118 § 1 oraz art. 119 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Art. 32. Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz
na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na
wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika,
odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń
stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Art. 33. 1. Zakład prowadzi:
1) konta ubezpieczonych, z których każde jest oznaczone numerem PESEL;
2) konta płatników składek oznaczone numerem NIP, a w przypadku gdy płatnik
składek nie posiada numeru NIP, do czasu jego uzyskania – numerem
z krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej REGON,
a jeżeli nie posiada również tego numeru – numerem PESEL lub serią i numerem
dowodu osobistego albo paszportu;
3) Centralny Rejestr Ubezpieczonych;
4) Centralny Rejestr Płatników Składek;
5) Centralny Rejestr Członków Otwartych Funduszy Emerytalnych;
6) (uchylony)
7) inne rejestry niezbędne do realizacji zadań określonych odrębnymi przepisami;
1a. (uchylony)
2. Jeżeli osoba ubezpieczona, o której mowa w ust. 1 pkt 1, nie posiada numeru
PESEL, nie podała go lub podany numer budzi wątpliwości co do jego prawidłowości,
konto ubezpieczonego oznacza się numerem NIP, a jeżeli nie posiada również tego
numeru – serią i numerem dowodu osobistego albo paszportu.
3. (uchylony)
4. Zakład jest uprawniony do nieodpłatnego korzystania z:
1) rejestru PESEL;
2) danych zgromadzonych w Centralnym Rejestrze Podmiotów – Krajowej
Ewidencji Podatników na zasadach przewidzianych w przepisach o zasadach
ewidencji i identyfikacji podatników i płatników;
3) danych zgromadzonych w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów
gospodarki narodowej (REGON), prowadzonym przez Prezesa Głównego
Urzędu Statystycznego.
4a. Organ prowadzący rejestr PESEL przekazuje do Zakładu w formie
elektronicznej:
1) zbiór nowo nadanych poprzedniego dnia numerów PESEL i odpowiadające im
dane z rejestru PESEL;
2) informacje o dokonanej poprzedniego dnia zmianie danych objętych zbiorem,
o którym mowa w pkt 1.
4b. Format przekazywanych danych, o których mowa w ust. 4a, uzgadniają
organ prowadzący rejestr PESEL i Zakład.
5. Szczegółowy zakres danych zawartych w rejestrach, o których mowa
w ust. 1 pkt 3–5 i 7, określi, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw
zabezpieczenia społecznego, mając na względzie zapewnienie kompletności danych
przetwarzanych w rejestrach.

Art. 34. 1. Zakład zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych
na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek w sposób uregulowany
niniejszą ustawą.
2. Informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek
prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci
dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym.
3. Do informacji zawartych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników
składek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach stosuje
się przepisy o ochronie danych osobowych.
4. Wykorzystywanie danych osobowych i innych informacji zgromadzonych na
kontach ubezpieczonych dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych w ustawie.
5. Zakład oraz otwarty fundusz emerytalny są obowiązane do wzajemnego
udostępniania danych osobowych osób zarejestrowanych w rejestrze, o którym mowa
w art. 33 ust. 1 pkt 5.
6. Zakład, na wniosek płatnika składek, bada prawidłowość wykazanych przez
tego płatnika składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 9 ust. 2c. Jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości miesięcznej podstawy wymiaru składek Zakład stwierdzi błędne wykazanie składek, informuje o tym niezwłocznie płatnika składek i ubezpieczonego za pośrednictwem płatnika
składek. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest
zobowiązany więcej niż jeden płatnik składek, składka jest opłacana przez każdego
płatnika, chyba że ubezpieczony przedłoży płatnikowi dokumenty, z których wynika
brak konieczności opłacania składek.

Art. 34a. 1. Zakład może wykonać obowiązek, o którym mowa w art. 13 ust. 1
i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia
27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem
danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia
dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119
z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem 2016/679”, przez
udostępnienie informacji, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia
2016/679, w miejscu
publicznie dostępnym w centrali lub terenowych jednostkach organizacyjnych
oraz na swojej stronie internetowej lub w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie
podmiotowej Zakładu. W takim przypadku Zakład, podczas pozyskiwania danych
osobowych, informuje osobę, której dane dotyczą, o miejscu udostępnienia tych informacji.
2. Wykonywanie obowiązku, o którym mowa w art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia
2016/679, odbywa się niezależnie od obowiązków Zakładu i nie wpływa na przebieg
i wynik postępowań prowadzonych przez Zakład.

Art. 35. 1. We wszystkich dokumentach związanych z ubezpieczeniami
społecznymi, w tym z rozliczaniem składek oraz przyznawaniem i wypłatą świadczeń
określonych odrębnymi przepisami, podaje się:
1) w przypadku ubezpieczonych – numer PESEL, a w razie gdy ubezpieczonemu
nie nadano numeru PESEL – serię i numer dowodu osobistego lub paszportu,
z zastrzeżeniem ust. 1a;
2) w przypadku płatników składek – numery NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi
składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię
i numer dowodu osobistego albo paszportu.
1a. W imiennych raportach miesięcznych, o których mowa w art. 41, należy
podać numer PESEL, a w razie gdy ubezpieczonemu nie nadano tego numeru – serię
i numer dowodu osobistego lub paszportu.
1b. Do dokumentów płatniczych, o których mowa w art. 47 ust. 4a, nie stosuje
się przepisu ust. 1.
2. (uchylony)
3. (uchylony)

Art. 36. 1. Każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym
i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.
2. Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art.
6 ust. 1 pkt 1–4, 6–9b, 11, 12, 19–22, ust. 2, 2a i 2d, duchownych będących członkami
zakonów lub klasztorów oraz osób współpracujących, o których mowa w art. 8 ust.
11, należy do płatnika składek.
2a. Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym jest obowiązana
poinformować płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury lub renty albo
o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż przebywanie na urlopie wychowawczym.
2b. Zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych osób, o których mowa w art. 6a
ust. 1 i art. 6b ust. 1, i wyrejestrowanie z tych ubezpieczeń, w przypadku ustania
warunków uzasadniających opłacanie składek, należy do Zakładu. Osoby te są
obowiązane do przedłożenia Zakładowi:
1) skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka;
2) oświadczenia, o którym mowa w ust. 15;
3) orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, w przypadku
posiadania przez dziecko takiego orzeczenia.
3. Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób, o których mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 10, z zastrzeżeniem ust. 2, należy do tych osób.
4. Zgłoszeń, o których mowa w ust. 2 i 3, dokonuje się w terminie 7 dni od daty
powstania obowiązku ubezpieczenia, z zastrzeżeniem ust. 4a–5a i 9a.
4a. Zgłoszeń, o których mowa w ust. 3, twórcy i artyści dokonują w ciągu 7 dni
od dnia otrzymania decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców
ustalającej datę rozpoczęcia wykonywania działalności twórczej lub artystycznej.
4b. Ubezpieczony, o którym mowa w art. 18c ust. 1, który rozpoczął lub
wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w styczniu danego
roku kalendarzowego, dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie
do końca tego miesiąca. Jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony
dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od daty powstania
obowiązku ubezpieczenia.
5. Osoby, które są obejmowane ubezpieczeniami społecznymi na zasadach
dobrowolności, zgłaszają wniosek o objęcie ich ubezpieczeniem w terminie przez nie
wybranym. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.
5a. Pracownicy, o których mowa w art. 18 ust. 12, zgłaszani są do ubezpieczeń
społecznych nie później niż w terminie rozliczania i opłacania składek za miesiąc,
w którym powstał obowiązek ubezpieczeń społecznych.
6. (uchylony)
7. Prawdziwość danych zawartych w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych
osoba zgłaszana potwierdza własnoręcznym podpisem, z wyłączeniem osób,
o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 19.
8. W przypadku przekazywania do Zakładu zgłoszeń do ubezpieczeń
społecznych w postaci dokumentu elektronicznego, zgłoszenie w postaci dokumentu
pisemnego z własnoręcznym podpisem osoby zgłaszanej płatnik przechowuje przez okres 5 lat.
9. Zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych według ustalonego wzoru,
z zastrzeżeniem ust. 9a, albo w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów
realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2019 r. poz. 700, 730, 848, 1590 i 2294)
z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a ust. 1, albo w formie wydruku z tego
oprogramowania dokonuje się w jednostce organizacyjnej Zakładu. Na podstawie
pierwszego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zakładane jest konto, o którym
mowa w art. 33 ust. 1 pkt 1.
9a. Zgłoszenia do ubezpieczeń osób, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 19,
dokonuje się poprzez wykazanie ubezpieczonego w imiennym raporcie miesięcznym.
10. Zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych zawiera w szczególności
następujące dane dotyczące osoby zgłaszanej: dane, o których mowa
w art. 35 ust. 1 pkt 1, nazwisko, imiona, datę urodzenia, nazwisko rodowe,
obywatelstwo i płeć, tytuł ubezpieczenia, stopień niepełnosprawności, posiadanie
ustalonego prawa do emerytury lub renty, wykonywany zawód, adres zameldowania
na stałe miejsce pobytu, adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres zameldowania
na stałe miejsce pobytu, adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres
zameldowania na stałe miejsce pobytu i adres zamieszkania.
11. Każda osoba, w stosunku do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych,
podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik
składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu,
z zastrzeżeniem ust. 12 i 14. Przepisy ust. 2, 3 i 9 stosuje się odpowiednio.
11a. Zgłoszenie wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych pracownika,
o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, zawiera dodatkowo datę, tryb rozwiązania
ostatniego stosunku pracy, podstawę prawną rozwiązania lub wygaśnięcia ostatniego
stosunku pracy lub stosunku służbowego oraz informację, z czyjej inicjatywy stosunek
pracy został rozwiązany.
12. W przypadku pracowników, o których mowa w ust. 5a, zgłoszenie
wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 30 dni od dnia
ustania stosunku pracy.
13. O wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniach,
o których mowa w ust. 10–12, płatnik składek zawiadamia Zakład w terminie 7 dni od
zaistnienia zmian, stwierdzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub
otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidłowości przez Zakład.
14. O zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym
mowa w ust. 10, dotyczących tytułu ubezpieczenia oraz rodzajów ubezpieczeń
i terminów ich powstania, płatnik składek zawiadamia Zakład poprzez złożenie
zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych
zawierającego prawidłowe dane.
14a. O zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym
mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania
podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1, ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie:
1) do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do
danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym
jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do
ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany;
2) 7 dni od zaistnienia zmiany – w pozostałych przypadkach.
15. Osoby, o których mowa w art. 6a ust. 1 i art. 6b ust. 1, składają oświadczenie
o zamiarze podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym lub odpowiednio
ubezpieczeniu emerytalnemu, które zawiera:
1) imię i nazwisko osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem oraz jej numer
PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – serię i numer dowodu
osobistego lub paszportu;
2) miejsce zamieszkania;
3) dzień rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
4) dzień zakończenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
5) imię i nazwisko dziecka oraz datę jego urodzenia;
6) informację o ostatnim okresie ubezpieczenia;
7) informację o korzystaniu lub niekorzystaniu przez drugiego rodzica z uprawnień
określonych w art. 6 ust. 1 pkt 19 lub art. 6a ust. 1 lub art. 6b ust. 1.
16. Osoba, o której mowa w art. 6a ust. 1 i art. 6b ust. 1, jest obowiązana
zawiadomić Zakład o wszelkich zmianach w stosunku do danych wskazanych
w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 15, w terminie 7 dni od dnia zaistnienia tych zmian.
17. Płatnik składek lub osoba fizyczna zlecająca dzieło informuje Zakład
o zawarciu każdej umowy o dzieło, jeżeli umowa taka zawarta zostanie z osobą,
z którą nie pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy nie
wykonuje pracy na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy,
w terminie 7 dni od dnia zawarcia tej umowy.

Art. 36a. 1. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie zawieszenia
wykonywania działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 23 ust. 1–3 ustawy
z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, przez osoby prowadzące
pozarolniczą działalność gospodarczą są dobrowolne. Przedsiębiorca w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej nie opłaca ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego.
2. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej powoduje ustanie
obowiązku ubezpieczeń społecznych od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie
wykonywania działalności gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień wznowienia
wykonywania działalności gospodarczej.
3. Za okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca
będący płatnikiem składek wyłącznie za siebie nie ma obowiązku składania deklaracji
rozliczeniowej oraz opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przewidzianych w ustawie.
4. Wznowienie wykonywania działalności gospodarczej nie wymaga ponownego
zgłoszenia do ubezpieczenia.

Art. 36aa. 1. Osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która prowadziła
pozarolniczą działalność
gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy, może zawiesić wykonywanie
działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad
dzieckiem, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym
dziecko kończy 6. rok życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia
potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności
wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do
6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Przepis art. 6a
ust. 2 stosuje się odpowiednio.
2. Z uprawnienia, o którym mowa w ust. 1, można korzystać w całości lub w nie
więcej niż 5 częściach.
3. Do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, o którym mowa
w ust. 1, przepisy art. 22–25 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców
stosuje się odpowiednio.

Art. 36b. 1. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5, będące
przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo
przedsiębiorców, mogą dokonywać zgłoszeń, o których mowa w art. 36 ust. 1 i 11, lub
zmiany danych wykazanych w tych zgłoszeniach, z wyjątkiem zmiany danych,
o których mowa w art. 36 ust. 14, na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1291, 1495 i 1649).
2. Za dzień dokonania zgłoszeń, o których mowa w art. 36 ust. 1 i 11, lub zmiany
danych wykazanych w tych zgłoszeniach uważa się dzień złożenia wniosku o wpis do
Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wraz z żądaniem
dokonania tych zgłoszeń lub zmiany danych wykazanych w tych zgłoszeniach.

Art. 37. 1. (uchylony)
2. Organy właściwe do wydawania uprawnień na prowadzenie działalności
pozarolniczej, o której mowa w art. 8 ust. 6, przekazują jednostce organizacyjnej
Zakładu kopie uprawnień udzielonych osobom fizycznym i jednostkom
organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, jak również kopie decyzji
cofających te uprawnienia, jeżeli nie mają one obowiązku uzyskiwania wpisu do
krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON).

Art. 38. 1. W razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych
Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek.
2. Nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji, o której
mowa w ust. 1, płatnik składek jest zobowiązany przekazać do Zakładu dokumenty
związane z ubezpieczeniami społecznymi określone w ustawie za okres objęty decyzją.

Art. 38a. 1. Jeżeli w związku z przeprowadzonym postępowaniem
wyjaśniającym lub kontrolą wykonywania przez płatników składek obowiązków
z zakresu ubezpieczenia społecznego zachodzi konieczność wydania decyzji, o której
mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1a, Zakład wydaje decyzję podmiotowi zgłaszającemu
ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych oraz płatnikowi składek ustalonemu
przez Zakład.
2. Jeżeli w wyniku uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 1,
zostanie potwierdzone, że płatnikiem składek jest płatnik składek ustalony przez
Zakład, Zakład sporządza za tego płatnika z urzędu dokumenty związane
z ubezpieczeniami społecznymi określone w ustawie za okres wskazany w decyzji.
3. Jeżeli podmiot zgłaszający ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych
wypłacał świadczenia podlegające rozliczeniu w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne za okres wskazany w decyzji, sporządzane przez Zakład dokumenty, o których mowa w ust. 2, uwzględniają te świadczenia.
4. Składki nienależnie opłacone przez podmiot zgłaszający ubezpieczonych do
ubezpieczeń społecznych za okres wskazany w decyzji, o której mowa w ust. 1,
Zakład zalicza z urzędu na poczet należności z tytułu składek płatnika składek. Zakład
dokonuje zaliczenia ustalonej do zaliczenia kwoty na poczet zaległych lub bieżących
składek, a w razie ich braku – na poczet przyszłych składek. Przepisów art. 24 ust. 6a– 6f nie stosuje się.
5. Kwotę do zaliczenia na poczet należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne ustala się dla okresów rozliczeniowych wskazanych w decyzji, o której
mowa w ust. 1, dla wszystkich ubezpieczonych płatnika składek, zgłoszonych za dany
okres rozliczeniowy przez podmiot zgłaszający ubezpieczonych do ubezpieczeń
społecznych według następującego wzoru:

(wzór w załączniku)

6. Kwotę do zaliczenia na poczet należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne płatnika składek ustala się w zaokrągleniu do pełnych złotych w dół,
a grosze pomija się.
7. Do należności płatnika składek z tytułu składek na Fundusz Pracy, Fundusz
Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz
Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne ust. 4–6 stosuje się
odpowiednio.

Art. 39. 1. Nie później niż w terminie 4 miesięcy, licząc od daty powstania
obowiązku, o którym mowa w art. 36 ust. 4, ubezpieczony może zawrzeć umowę
z otwartym funduszem emerytalnym.
1a. Zakład odprowadza do wybranego przez ubezpieczonego otwartego
funduszu emerytalnego składkę, o której mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. a, poczynając
od składki opłaconej za miesiąc, w którym Zakład otrzymał od otwartego funduszu
emerytalnego zawiadomienie o zawarciu umowy.
1b. Zakład informuje ubezpieczonego, który nie zawarł umowy z otwartym
funduszem emerytalnym, o obowiązku złożenia pisemnego oświadczenia
o stosunkach majątkowych istniejących między nim a jego współmałżonkiem oraz
o tym, że może wskazać osoby uprawnione do otrzymania środków po jego śmierci.
Przepis art. 82 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu
funduszy emerytalnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 105) stosuje się odpowiednio.
1c. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, wzór oświadczenia, o którym mowa w ust. 1b, biorąc pod uwagę
konieczność zapewnienia ochrony interesu ubezpieczonych oraz kompletności
oświadczenia.
2. (uchylony)
2a. (uchylony)
3. (uchylony)
4. (uchylony)
5. (uchylony)

Art. 39a. 1. Począwszy od 2016 r., co cztery lata, w okresie od dnia 1 kwietnia
do dnia 31 lipca, członek otwartego funduszu emerytalnego lub osoba, której Zakład
ewidencjonuje składkę na subkoncie, o którym mowa w art. 40a, zgodnie z art. 22 ust.
3 pkt 2, może złożyć do Zakładu pisemnie lub w formie dokumentu elektronicznego
opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym,
podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz
integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład w systemie
teleinformatycznym, zgodne ze wzorem oświadczenie o:
1) przekazywaniu do otwartego funduszu emerytalnego składki, o której mowa
w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. a, począwszy od składki opłaconej za lipiec;
2) zewidencjonowaniu składki, o której mowa w art. 22 ust. 3 pkt 2, na subkoncie,
o którym mowa w art. 40a, począwszy od składki opłaconej za miesiąc,
w którym złożono wniosek.
2. W przypadku osób, których składka była ewidencjonowana na subkoncie,
o którym mowa w art. 40a, zgodnie z art. 22 ust. 3 pkt 2 i które nie były członkami
otwartego funduszu emerytalnego, przepisy art. 39 ust. 1 i 1a stosuje się odpowiednio, z tym że:
1) termin 4 miesięcy liczy się od dnia złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;
2) Zakład odprowadza składkę do wybranego otwartego funduszu emerytalnego nie
wcześniej, niż poczynając od składki opłaconej za lipiec.
3. W przypadku złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1,
ubezpieczony oświadcza, że chce, aby składka była przekazywana do otwartego
funduszu emerytalnego, którego jest członkiem, albo wpisuje nazwę otwartego
funduszu emerytalnego, do którego ma być przekazywana składka, a Zakład
Ubezpieczeń Społecznych informuje o tym wpisany w oświadczeniu otwarty fundusz emerytalny.
4. W przypadku złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, przepisy
rozdziału 7 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych stosuje się odpowiednio.
5. Jeżeli ubezpieczony nie zawrze umowy z wpisanym w oświadczeniu,
o którym mowa w ust. 1 pkt 1, otwartym funduszem emerytalnym, składka, o której
mowa w art. 22 ust. 3:
1) pkt 1 lit. a, jest przekazywana do otwartego funduszu emerytalnego, którego
ubezpieczony jest członkiem – w przypadku ubezpieczonego będącego
członkiem otwartego funduszu emerytalnego;
2) pkt 2, jest ewidencjonowana na subkoncie, o którym mowa w art. 40a –
w przypadku ubezpieczonego niebędącego członkiem otwartego funduszu emerytalnego.
6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, wzory oświadczeń, o których mowa w ust. 1, uwzględniając, że
w jego treści znajduje się aktualny wykaz wszystkich nazw otwartych funduszy
emerytalnych, oraz biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia ochrony interesu ubezpieczonych, prawidłowości przekazywania lub ewidencjonowania składek oraz
uwzględniając wymogi kompletności oświadczenia.

Art. 40. 1. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się informacje
o zwaloryzowanej wysokości składek na ubezpieczenie emerytalne, z wyłączeniem
składek podlegających odprowadzeniu do otwartego funduszu emerytalnego i
zewidencjonowaniu na subkoncie, o którym mowa w art. 40a:
1) należnych – w przypadku ubezpieczonych niebędących płatnikami składek;
2) wpłaconych – w przypadku ubezpieczonych będących płatnikami składek oraz
osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub
z osobami fizycznymi wskazanymi w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.
– Prawo przedsiębiorców.
1a. Jeżeli ubezpieczony niebędący płatnikiem składek w ciągu 3 miesięcy od
upływu terminu opłacenia składki, o której mowa w ust. 1 pkt 1, stwierdzi, że składka
ta nie została opłacona, może zwrócić się do Zakładu o udzielenie informacji, czy
Zakład podjął działania zmierzające do jej ściągnięcia.
1b. Na koncie ubezpieczonego niebędącego płatnikiem składek ewidencjonuje
się informacje o zwaloryzowanej wysokości należnych składek podlegających:
1) odprowadzeniu do otwartego funduszu emerytalnego,
2) zewidencjonowaniu na subkoncie, o którym mowa w art. 40a
– które uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24.
1c. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się także informacje
o zwaloryzowanej wysokości składek podlegających odprowadzeniu do otwartego
funduszu emerytalnego lub zewidencjonowaniu na subkoncie, o którym mowa w art. 40a:
1) w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1 pkt 1, należnych za okres
do dnia złożenia wniosku o emeryturę określoną w art. 24 ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych lub nabycia prawa do emerytury, jeżeli złożenie takiego wniosku
nie jest wymagane – nieopłaconych lub niezidentyfikowanych do tego dnia, także
wówczas gdy nie uległy one przedawnieniu;
2) w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1 pkt 2, opłaconych lub
zidentyfikowanych po dniu złożenia wniosku o emeryturę określoną w art.
24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub nabycia prawa do emerytury, jeżeli złożenie takiego wniosku nie jest wymagane.
1d. Jako datę zewidencjonowania na koncie ubezpieczonego składek, o których
mowa w ust. 1b i 1c, przyjmuje się dzień zewidencjonowania na koncie
ubezpieczonego składek, o których mowa w ust. 1 pkt 1, należnych za ten sam miesiąc kalendarzowy.
1e. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się kwotę środków
zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a, na ostatni dzień
miesiąca poprzedzającego miesiąc ustalenia prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia
wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat oraz z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego
wynoszącego 60 lat przez osobę, która nie spełnia ustawowych warunków do ustalenia
prawa do okresowej emerytury kapitałowej, z zastrzeżeniem ust. 1f.
1f. Przepisu ust. 1e nie stosuje się do osób spełniających ustawowe warunki do
ustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej.
1g. Przepis ust. 1e stosuje się odpowiednio do osób, którym nie ustalono prawa
do okresowej emerytury kapitałowej z przyczyn, o których mowa w art. 8
pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych.
2. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się także informacje:
1) wymienione w drukach: zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, imiennym
raporcie miesięcznym, deklaracji rozliczeniowej i raporcie informacyjnym;
2) o członkostwie w otwartym funduszu emerytalnym i o terminach przekazania
składek do tego funduszu;
3) o członkostwie w kasie chorych i o terminach przekazania składek do tej kasy;
4) o wysokości należnych i wpłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne,
rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne oraz o wysokości należnych
i odprowadzonych składek podlegających odprowadzeniu do otwartego
funduszu emerytalnego;
4a) o wartości środków wypłaconych z tytułu okresowej emerytury kapitałowej;
5) o faktach pozaubezpieczeniowych, mających wpływ na prawo do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych i na ich wysokość;
6) (uchylony)
7) niezbędne do przyznania, ustalenia wysokości i wypłaty świadczeń
z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa
oraz o dokonanych wypłatach;
8) niezbędne do ustalenia, ponownego ustalenia lub przeliczenia kapitału początkowego;
9) o kapitale początkowym oraz zwaloryzowanym kapitale początkowym;
10) niezbędne do realizacji przez Zakład zadań zleconych na podstawie odrębnych przepisów;
11) o okresach pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
przekazane w zgłoszeniu danych o pracy w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze, o którym mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r.
o emeryturach pomostowych;
12) o małżeńskich stosunkach majątkowych oraz o osobach fizycznych, na rzecz
których ma nastąpić w razie śmierci wypłata środków zewidencjonowanych na
subkoncie, o którym mowa w art. 40a, w przypadku osób niebędących
członkami otwartego funduszu emerytalnego, dla których Zakład prowadzi to subkonto;
13) o kwocie środków, o której mowa w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a;
14) o osobach uposażonych, o których mowa w art. 25b ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
15) o oświadczeniach:
a) o przekazywaniu do otwartego funduszu emerytalnego składki, o której
mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. a,
począwszy od składki opłaconej za lipiec,
b) o zewidencjonowaniu składki, o której mowa w art. 22 ust. 3 pkt 2, na
subkoncie, o którym mowa w art. 40a,
począwszy od składki opłaconej za miesiąc, w którym złożono wniosek.
3. (uchylony)
4. (uchylony)
5. (uchylony)
6. (uchylony)
7. (uchylony)
8. Zakład może odmówić zewidencjonowania na koncie ubezpieczonego
nieopłaconej składki na ubezpieczenie emerytalne, o której mowa w ust. 1 pkt 1,
a zewidencjonowaną anulować, w razie współdziałania ubezpieczonego z płatnikiem
składek w celu uniknięcia obowiązku opłacania składek.
8a. Na podstawie zawiadomienia przez właściwy organ emerytalny o ustaleniu
prawa ubezpieczonego do emerytury na podstawie przepisów o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub przepisów o zaopatrzeniu
emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu
Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży
Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby
Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin Zakład usuwa z ewidencji
informacje o należnych i zwaloryzowanych składkach na ubezpieczenie emerytalne za
okresy służby uwzględnione w wymiarze emerytury wojskowej lub policyjnej.
9. (uchylony)
10. (uchylony)

Art. 40a. 1. W ramach konta ubezpieczonego Zakład prowadzi subkonto, na
którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych
składek, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. b i pkt 2, wraz z wyegzekwowanymi
od tych składek odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, o których mowa
w art. 23 ust. 2, oraz kwotę środków odpowiadających wartości umorzonych przez
otwarty fundusz emerytalny jednostek rozrachunkowych po poinformowaniu przez
Zakład otwartego funduszu emerytalnego o obowiązku przekazania środków
zgromadzonych na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego na fundusz
emerytalny FUS, o którym mowa w art. 55 ust. 1 pkt 1, w związku z ukończeniem
przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego, o którym
mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, zwane dalej „subkontem”.
2. Zewidencjonowanie składek na subkoncie następuje niezwłocznie, nie później
jednak niż w ciągu 15 dni roboczych, licząc od dnia otrzymania składki opłaconej przy
użyciu dokumentów płatniczych, raportów miesięcznych lub deklaracji.
3. Stan subkonta pomniejsza się o kwoty wypłaconych okresowych emerytur
kapitałowych. Pomniejszenia dokonuje się na dzień wypłacenia tych emerytur.
4. Na subkoncie ewidencjonuje się także informacje o wysokości należnych
i wpłaconych składek, o których mowa w art. 22 ust. 3 pkt 1 lit. b i pkt 2.

Art. 40b. 1. W razie śmierci ubezpieczonego, który osiągnął wiek emerytalny
i któremu do dnia śmierci nie ustalono wysokości okresowej emerytury kapitałowej,
stan subkonta pomniejsza się o kwoty niezrealizowanych świadczeń, o których mowa
w art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
2. W razie śmierci osoby pobierającej okresową emeryturę kapitałową stan
subkonta pomniejsza się o kwoty niezrealizowanych świadczeń, o których mowa
w art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
3. W razie zwrotu nienależnie pobranej okresowej emerytury kapitałowej
zwracane kwoty ewidencjonuje się na subkoncie.

Art. 40c. 1. Waloryzację kwot składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty
prolongacyjnej, zewidencjonowanych na subkoncie, przeprowadza się corocznie, od
dnia 1 czerwca każdego roku. W wyniku przeprowadzonej waloryzacji stan subkonta
nie może ulec obniżeniu.
2. Waloryzacji podlega kwota składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty
prolongacyjnej, zewidencjonowanych na subkoncie na dzień 31 stycznia roku, za
który jest przeprowadzana waloryzacja, powiększona o kwoty z tytułu
przeprowadzonych waloryzacji.
3. Waloryzacja polega na pomnożeniu kwoty składek, środków, odsetek za
zwłokę i opłaty prolongacyjnej zewidencjonowanych na subkoncie przez wskaźnik
rocznej waloryzacji, o którym mowa w ust. 6.
4. Wskaźnik rocznej waloryzacji jest równy średniorocznej dynamice wartości
produktu krajowego brutto w cenach bieżących za okres ostatnich 5 lat
poprzedzających termin waloryzacji.
5. Wskaźnik rocznej waloryzacji ustala się z dokładnością do setnych części procentu.
6. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza, w formie komunikatu,
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w terminie do
dnia 15 maja każdego roku, wskaźnik rocznej waloryzacji, o którym mowa w ust. 4.

Art. 40d. 1. Przy ustalaniu wysokości emerytury kwota składek, środków,
odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej, zewidencjonowanych na subkoncie po dniu
31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią roczną waloryzację składek
i środków, jest waloryzowana kwartalnie.
2. W przypadku ustalania wysokości emerytury:
1) w pierwszym kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek
dokonuje się za trzeci kwartał
poprzedniego roku;
2) w drugim kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek
dokonuje się za czwarty kwartał poprzedniego roku;
3) w trzecim kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek
dokonuje się za pierwszy kwartał danego roku;
4) w czwartym kwartale danego roku – ostatniej kwartalnej waloryzacji składek
dokonuje się za drugi kwartał danego roku.
3. Waloryzacji kwartalnej podlega kwota składek, środków, odsetek za zwłokę
i opłaty prolongacyjnej zewidencjonowanych na subkoncie na ostatni dzień
pierwszego miesiąca kwartału, za który jest przeprowadzana waloryzacja,
powiększona o kwoty z tytułu poprzednich waloryzacji kwartalnych.
4. Waloryzacja kwartalna polega na pomnożeniu kwoty składek, środków,
odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej zewidencjonowanych na subkoncie przez
wskaźnik kwartalnej waloryzacji, o którym mowa w ust. 7. W wyniku
przeprowadzonej waloryzacji stan subkonta nie może ulec obniżeniu.
5. Wskaźnik kwartalnej waloryzacji jest obliczany na podstawie ostatnio
ogłoszonego wskaźnika rocznej waloryzacji, o którym mowa w art. 40c ust. 6, według
następującego wzoru:

(wzór w załączniku)

– gdzie poszczególne symbole oznaczają:
WKW – wskaźnik kwartalnej waloryzacji,
WRW – wskaźnik rocznej waloryzacji, o którym mowa w art. 40c ust. 6.
6. Wskaźnik kwartalnej waloryzacji ustala się z dokładnością do setnych części procentu.
7. Prezes Zakładu ogłasza, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym
Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w terminie do 25. dnia miesiąca
poprzedzającego termin waloryzacji, wskaźnik kwartalnej waloryzacji za poprzedni kwartał.
8. Kwota zwiększenia wynikająca z kwartalnej waloryzacji składek
przeprowadzonej przy ustalaniu okresowej emerytury kapitałowej nie jest
uwzględniana przy dokonywaniu kolejnych waloryzacji rocznych.

Art. 40e. 1. Zwaloryzowane kwoty składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty
prolongacyjnej, zewidencjonowane na subkoncie, podlegają podziałowi w razie
rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo w przypadku śmierci osoby, dla której
Zakład prowadzi subkonto, na zasadach określonych w przepisach o organizacji
i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, dotyczących podziału środków
zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym w razie rozwodu,
unieważnienia małżeństwa albo śmierci.
2. Część składek zewidencjonowanych na subkoncie, która w wyniku podziału
przypada małżonkowi, z zastrzeżeniem ust. 3, jest ewidencjonowana na subkoncie
tego małżonka. Jeżeli dla małżonka nie jest prowadzone subkonto –
Zakład zakłada subkonto.
3. W przypadku gdy małżonek osoby zmarłej, dla której Zakład prowadzi
subkonto, nabywa prawo do środków zgromadzonych na rachunku w otwartym
funduszu emerytalnym jako osoba uprawniona wskazana przez zmarłego albo jako
jego spadkobierca, przypadającą mu w wyniku podziału część składek
zewidencjonowanych na subkoncie ewidencjonuje się na jego subkoncie, jeżeli zażąda
przekazania środków zmarłego zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu
emerytalnym na jego rachunek w otwartym funduszu emerytalnym.
4. Podział kwot składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej,
zewidencjonowanych na subkoncie, jest dokonywany w przypadku, gdy rozwód,
unieważnienie małżeństwa albo śmierć nastąpiły nie później niż w dniu:
1) złożenia wniosku o emeryturę z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego
wynoszącego 65 lat, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;
2) nabycia prawa do emerytury w wieku emerytalnym wynoszącym 65 lat,
o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli złożenie takiego wniosku
nie jest wymagane, lub
3) osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat, o którym mowa w art.
24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, przez osoby, które miały ustalone prawo do
okresowej emerytury kapitałowej do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego
wieku.
5. W przypadku osób będących członkami otwartego funduszu emerytalnego,
otwarty fundusz emerytalny jest obowiązany zawiadomić Zakład o osobach, na rzecz
których nastąpił podział środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu
emerytalnym w razie rozwodu, unieważnienia małżeństwa albo śmierci osoby, dla
której Zakład prowadzi subkonto, oraz o ich udziale w tych środkach, w terminie
14 dni od dnia dokonania tego podziału.
6. Dane dotyczące osób, o których mowa w ust. 5, obejmują imię i nazwisko,
numer PESEL i numer NIP, o ile osoby mają obowiązek posługiwania się tym
numerem na podstawie przepisów o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników
i płatników, oraz adres i miejsce zamieszkania. Jeżeli członkowi otwartego funduszu
emerytalnego nie nadano numeru PESEL i numeru NIP lub jednego z nich, dane
obejmują serię i numer dowodu osobistego lub paszportu.
7. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 5, otwarty fundusz emerytalny
podaje dodatkowo informacje o:
1) żądaniu małżonka, o którym mowa w ust. 3;
2) terminach wypłaty rat – jeżeli wypłata w otwartym funduszu emerytalnym
następuje w ratach.
8. W terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 5, Zakład:
1) część składek przypadających małżonkowi w wyniku podziału składek
zewidencjonowanych na subkoncie ewidencjonuje na subkoncie tego małżonka
jako składki, odpowiednio na dzień ustania wspólności majątkowej albo dzień
śmierci ubezpieczonego;
2) część składek przypadających uprawnionym w wyniku podziału składek
zewidencjonowanych na subkoncie wypłaca bezpośrednio tym uprawnionym
w takiej formie, w jakiej następuje wypłata w otwartym funduszu emerytalnym.
9. Osobie, której Zakład założył subkonto na podstawie ust. 2, jest dokonywana
jednorazowa wypłata składek zewidencjonowanych na subkoncie, w przypadku gdy
otwarty fundusz emerytalny dokonał tej osobie jednorazowej wypłaty środków
zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, na podstawie
art. 129a ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
10. Otwarty fundusz emerytalny jest obowiązany zawiadomić Zakład
o dokonaniu jednorazowej wypłaty środków zgromadzonych na rachunku w otwartym
funduszu emerytalnym, o której mowa w ust. 9, w terminie 14 dni od dnia dokonania
tej wypłaty. Przepis ust. 6 stosuje się odpowiednio.
11. Zakład dokonuje jednorazowej wypłaty składek zewidencjonowanych na
subkoncie w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 10.
11a. W przypadku osób niebędących członkami otwartego funduszu
emerytalnego podziału, o którym mowa w ust. 1, dokonuje Zakład, stosując
odpowiednio przepisy art. 82, art. 83, art. 126–129a, art. 131 i art. 132 ustawy z dnia
28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
12. Przepisy ust. 1–11a stosuje się odpowiednio w przypadku ustania wspólności
majątkowej w czasie trwania małżeństwa albo umownego wyłączenia lub
ograniczenia wspólności ustawowej między osobą, dla której Zakład prowadzi
subkonto, a jej małżonkiem.

Art. 40f. (uchylony).

Art. 41. 1. Płatnik składek przekazuje do Zakładu imienne raporty miesięczne,
po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania składek.
2. Jeżeli obowiązek ubezpieczeń społecznych wygasł w ciągu miesiąca
kalendarzowego, płatnik składek przekazuje do Zakładu raport, o którym mowa
w ust. 1, za okres ubezpieczenia w danym miesiącu, w terminie i na zasadach
określonych w art. 47 ust. 1 i 2.
3. Imienny raport miesięczny zawiera informacje dotyczące płatnika składek
określone w art. 43 ust. 4 i 5, miesiąc i rok, których raport dotyczy, oraz:
1) numery identyfikacyjne ubezpieczonego z danymi, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1;
2) nazwisko i imię;
3) wymiar czasu pracy;
4) zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne w podziale na
ubezpieczenie: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zawierające dane o:
a) tytule ubezpieczenia,
b) podstawie wymiaru składek,
c) kwocie składki w podziale na należną od ubezpieczonego i płatnika składek
oraz z innych źródeł finansowania,
d) kwocie obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne,
rentowe, chorobowe i wypadkowe, wynikającego z ustawy z dnia
22 sierpnia 1997 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz. U.
z 2001 r. poz. 623 oraz z 2002 r. poz. 253 i 1178),
e) kwocie obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne,
rentowe, chorobowe i wypadkowe, wynikającego z ustawy z dnia
4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U.
poz. 2215 oraz z 2019 r. poz. 1074 i 1572);
4a) informacje o zastosowanych formach opodatkowania w poprzednim roku
kalendarzowym, kwotę rocznego przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznego dochodu z tej działalności, uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym kwotę przychodu i dochodu uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz kwotę podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustaloną na dany rok
kalendarzowy w przypadku, o którym mowa w art. 18c ust. 9 pkt 1;
5) podstawę wymiaru i kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne,
z uwzględnieniem podziału na podmioty, które finansują składki;
6) (uchylony)
7) rodzaje i okresy przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne;
8) informacje o wypłaconych zasiłkach oraz wynagrodzeniach z tytułu niezdolności
do pracy wypłaconych na podstawie Kodeksu pracy oraz o zasiłkach
finansowanych z budżetu państwa;
9) oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w raporcie są zgodne ze stanem
faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego
upoważnionej;
10) dane dotyczące wypłaconego przychodu niezbędne do ustalenia podstawy
wymiaru emerytury lub renty;
11) dane dotyczące wykonywania pracy przez nauczyciela, wychowawcę lub innego
pracownika pedagogicznego zatrudnionego w placówkach, o których mowa
w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach
kompensacyjnych, w określonym wymiarze obowiązkowego wymiaru zajęć,
z wyjątkiem danych za nauczyciela, wychowawcę lub innego pracownika
pedagogicznego, od którego płatnik składek uzyskał na piśmie informację
o ustaleniu prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego na
podstawie tej ustawy.
4. Imienny raport miesięczny zawiera również datę sporządzenia raportu
miesięcznego, podpis płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej.
5. Imienne raporty miesięczne mogą zawierać informacje o złożeniu przez
ubezpieczonego zawiadomienia o przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o którym mowa w art. 19 ust. 5.
6. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć imienny raport miesięczny
korygujący w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe
informacje określone w ust. 3–5, jeżeli zachodzi konieczność korekty danych podanych w imiennym raporcie miesięcznym w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości:
1) przez płatnika składek we własnym zakresie;
2) przez Zakład.
6a. Nie koryguje się danych podanych w imiennym raporcie miesięcznym
w przypadku stwierdzenia przez płatnika składek we własnym zakresie lub przez
Zakład różnicy w podstawie wymiaru składek w wysokości nieprzekraczającej
2,20 zł, z zastrzeżeniem ust. 6b.
6b. Przepisu ust. 6a nie stosuje się w przypadku, gdy podstawę wymiaru składek
stanowi zadeklarowana kwota.
7. (uchylony)
7a. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć imienny raport miesięczny
korygujący, o którym mowa w ust. 6, w terminie 7 dni od stwierdzenia
nieprawidłowości we własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu
nieprawidłowości przez Zakład, z zastrzeżeniem ust. 7b.
7b. Jeżeli konieczność korekty danych podanych w imiennym raporcie
miesięcznym jest wynikiem stwierdzenia nieprawidłowości przez Zakład w drodze:
1) decyzji – imienny raport miesięczny korygujący powinien być złożony nie
później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się decyzji;
2) kontroli – imienny raport miesięczny korygujący powinien być złożony nie
później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania protokołu kontroli.
8. Informacje zawarte w raportach, o których mowa w ust. 1–6, płatnik składek
przekazuje ubezpieczonemu w podziale na poszczególne miesiące, za rok ubiegły
w terminie do dnia 28 lutego roku następnego, na piśmie lub za zgodą ubezpieczonego
– w formie dokumentu elektronicznego – w celu ich weryfikacji.
8a. Informacja, o której mowa w ust. 8, powinna zawierać także datę jej
sporządzenia oraz podpis płatnika składek lub osoby przez niego upoważnionej.
8b. Informacje, o których mowa w ust. 8, płatnik składek jest obowiązany
przekazać na żądanie ubezpieczonego – nie częściej niż raz na miesiąc – za miesiąc poprzedni.
9. Przepisy ust. 1–8b stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie
zdrowotne, z zastrzeżeniem ust. 9a–10a.
9a. Informacja przekazywana ubezpieczonemu obejmuje także symbol kasy
chorych, do której przekazywana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne.
10. Płatnik składek jest zwolniony z obowiązku przekazywania informacji
wynikającej z ust. 9 w przypadku pobierania wyłącznie składek na ubezpieczenie zdrowotne.
10a. Płatnik składek jest obowiązany przekazać informacje wynikające
z ust. 9 na żądanie ubezpieczonego – nie częściej niż raz na miesiąc – za miesiąc
poprzedni, z wyłączeniem przypadków pobierania składek z emerytur i rent.
11. Ubezpieczony zgłasza na piśmie lub do protokołu do płatnika składek
wniosek o sprostowanie informacji zawartych w imiennym raporcie miesięcznym
w terminie 3 miesięcy od otrzymania informacji, o których mowa w ust. 8, jeżeli, jego
zdaniem, nie są one zgodne ze stanem faktycznym. O fakcie tym informuje Zakład.
W razie nieuwzględnienia przez płatnika składek reklamacji w terminie jednego
miesiąca od daty jej wpływu, na wniosek ubezpieczonego, Zakład po przeprowadzeniu
postępowania wyjaśniającego wydaje decyzję.
12. Jeżeli ubezpieczony nie zakwestionuje informacji zawartych w imiennym
raporcie miesięcznym w terminie określonym w ust. 11, to informacje te uznaje się za
zgodne ze stanem faktycznym, chyba że informacje dotyczące okresu objętego
raportem zakwestionuje Zakład, wydając decyzję.
13. Jeżeli Zakład zakwestionuje i zmieni informacje przekazane przez płatnika
składek, zawiadamia o tym ubezpieczonego i płatnika składek. Jeżeli w terminie
określonym w ust. 11 osoba ubezpieczona i płatnik składek nie złożą wniosku
o zmianę stanowiska Zakładu, informacje uznane przez Zakład traktuje się jako
prawdziwe. W razie złożenia takiego wniosku, Zakład po przeprowadzeniu
postępowania wyjaśniającego wydaje decyzję.
14. Przepisy ust. 11–13 mają zastosowanie do raportów, o których mowa w ust. 6.

Art. 41a. 1. Płatnik składek w każdym czasie może złożyć do Zakładu
oświadczenie o zamiarze przekazania raportów informacyjnych.
2. Złożenie oświadczenia o zamiarze przekazania raportów informacyjnych
skutkuje obowiązkiem przekazania raportów informacyjnych za wszystkich
ubezpieczonych.
3. Oświadczenie o zamiarze przekazania raportów informacyjnych może zostać
odwołane do czasu złożenia pierwszego raportu informacyjnego.

Art. 41b. Płatnik składek przekazuje raport informacyjny za ubezpieczonego:
1) wraz z wyrejestrowaniem z ubezpieczeń społecznych – w przypadku
wyrejestrowania z ubezpieczeń po złożeniu oświadczenia, o którym mowa w art. 41a;
2) w terminie roku od dnia złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 41a –
w przypadku wyrejestrowania przed złożeniem tego oświadczenia.

Art. 41c. 1. W przypadku, o którym mowa w art. 41b pkt 1, płatnik składek
przekazuje ubezpieczonemu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, kopię przekazanego
raportu informacyjnego oraz dowody potwierdzające wykonywanie w okresie od dnia
1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze, o której mowa w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz dowody
potwierdzające wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, o której mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r.
o emeryturach pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia
2008 r. wraz z pouczeniem o:
1) okresie, o którym mowa w art. 41f ust. 1, dotyczącym przechowywania
dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracownika;
2) prawie do odbioru dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy
oraz akt osobowych pracownika w terminie miesiąca kalendarzowego
rozpoczynającego się w następnym dniu po upływie okresu, o którym mowa w art. 41f ust. 1;
3) prawie do uzyskania kopii dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem
pracy oraz akt osobowych pracownika.
2. W przypadku, o którym mowa w art. 41b pkt 1, płatnik składek przekazuje
ubezpieczonemu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, kopię przekazanego raportu
informacyjnego wraz z pouczeniem o:
1) okresie, o którym mowa w art. 125a ust. 4a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczącym
przechowywania dokumentacji, o której mowa w tym przepisie;
2) prawie do odbioru dokumentacji, o której mowa w pkt 1, w terminie miesiąca
kalendarzowego rozpoczynającego się w następnym dniu po upływie okresu,
o którym mowa w art. 41f.

Art. 41d. 1. Zakład informuje ubezpieczonego o przekazaniu przez płatnika
składek raportu informacyjnego w informacji o stanie konta, o której mowa
w art. 50 ust. 1, przesyłanej za rok, w którym raport informacyjny został przekazany.
2. Jeżeli do osoby uprawnionej do świadczenia, za którą został przekazany przez
płatnika składek raport informacyjny, nie jest wysyłana informacja o stanie konta,
Zakład informuje osobę, za którą został przekazany raport informacyjny,
o przekazaniu tego raportu wraz z rocznym obliczeniem podatku lub imienną
informacją o wysokości uzyskanego dochodu, o których mowa w art. 34 ust. 7 i 8
ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U.
z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.10)
), przesyłanych za rok, w którym raport
informacyjny został złożony.
3. Ubezpieczonemu albo osobie, o której mowa w ust. 2, którzy utworzyli profil
informacyjny w systemie teleinformatycznym Zakładu, udostępnia się w tym systemie
informację o przekazaniu przez płatnika składek raportu informacyjnego.
4. Informacja Zakładu, o której mowa w ust. 1 lub 2, zawiera pouczenie,
o którym mowa odpowiednio w art. 41c ust. 1 lub 2, a w przypadku ubezpieczonego,
o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, także o konieczności wystąpienia do płatnika
składek o wydanie dowodów potwierdzających wykonywanie w okresie od dnia
1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub
w szczególnym charakterze, o której mowa w art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz dowodów
potwierdzających wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, o której mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2008 r.

Art. 41e. 1. W przypadku stwierdzenia przez płatnika składek lub
ubezpieczonego nieprawidłowości w raporcie informacyjnym płatnik składek jest
obowiązany złożyć raport informacyjny korygujący. Do raportu informacyjnego
korygującego stosuje się odpowiednio art. 41 ust. 6, 7a i 7b oraz art. 47 ust. 3c.
2. W przypadku stwierdzenia przez ubezpieczonego, że raport informacyjny nie
zawiera wszystkich informacji, o których mowa w art. 4 pkt 6a, lub informacje te
zostały niewłaściwie zewidencjonowane, stosuje się art. 50 ust. 2e–2n.

Art. 41f. 1. Złożenie raportów informacyjnych za ubezpieczonych, o których
mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, skutkuje skróceniem okresu przechowywania ich
dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych
pracownika do 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym raport
informacyjny został złożony.
2. Złożenie raportów informacyjnych za ubezpieczonych, o których mowa
w art. 6 ust. 1 pkt 4, skutkuje skróceniem okresu przechowywania ich dokumentacji,
o której mowa w art. 125a ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do 10 lat, licząc od końca roku
kalendarzowego, w którym raport informacyjny został złożony.

Art. 42. (uchylony).

Art. 43. 1. Płatnicy składek, z zastrzeżeniem ust. 5a–5d, są zobowiązani do
złożenia druku – zgłoszenie płatnika składek w Zakładzie w terminie 7 dni od:
1) daty zatrudnienia pierwszego pracownika lub powstania stosunku prawnego
uzasadniającego objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi pierwszej osoby;
2) daty powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dla
ubezpieczonych wyłącznie zobowiązanych do płacenia składek na własne
ubezpieczenia, albo na ubezpieczenia osób z nimi współpracujących.
2. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10, oraz osoby podlegające
dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z wyłączeniem osób
wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 5, wyłącznie zobowiązane do opłacania składek na własne ubezpieczenia, dokonują zgłoszenia płatnika składek łącznie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych.
3. Płatnik składek jest obowiązany złożyć druk – zgłoszenie płatnika składek,
o którym mowa w ust. 1, według ustalonego wzoru we wskazanej przez Zakład
jednostce organizacyjnej Zakładu.
3a. (uchylony)
4. Zgłoszenie płatnika składek – osoby fizycznej zawiera w szczególności
następujące dane: numery NIP i REGON, a w razie gdy płatnikowi składek nie nadano
tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer dowodu
osobistego albo paszportu, nazwisko, imię pierwsze i drugie, datę i miejsce urodzenia,
obywatelstwo, rodzaj i numer uprawnienia, na podstawie którego prowadzona jest
pozarolnicza działalność, nazwę organu wydającego uprawnienie oraz datę jego
wydania, nazwę skróconą firmy, pod którą prowadzona jest pozarolnicza działalność,
datę powstania obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, wykaz
rachunków bankowych, adres siedziby, adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres
siedziby, adres do korespondencji, adres prowadzenia działalności.
5. Zgłoszenie płatnika składek – osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej
nieposiadającej osobowości prawnej zawiera w szczególności następujące dane:
numery NIP i REGON, nazwę skróconą płatnika, nazwę zgodną z aktem prawnym
konstytuującym płatnika, nazwę organu założycielskiego płatnika, występowanie
obowiązku wpisu do rejestru lub ewidencji, nazwę organu rejestrowego lub
ewidencyjnego, datę i numer wpisu do rejestru lub ewidencji, datę powstania
obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, wykaz rachunków
bankowych, adres siedziby i adres do korespondencji, adres prowadzenia działalności.
5a. Zgłoszenie płatnika składek będącego przedsiębiorcą następuje na podstawie
odrębnych przepisów.
5b. Zgłoszenie płatnika składek wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego
zawiera dane:
1) objęte treścią wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, z wyłączeniem rejestru
dłużników niewypłacalnych;
2) uzupełniające: nazwę skróconą płatnika, datę powstania obowiązku opłacania
składek na ubezpieczenia społeczne, wykaz rachunków bankowych, adres do
korespondencji, adres prowadzenia działalności, w przypadku osobowych spółek handlowych i podmiotów podlegających wpisowi do rejestru przedsiębiorców na
zasadach określonych dla spółek osobowych – dane dotyczące poszczególnych
wspólników, w tym ich numer NIP.
5c. Płatnicy składek wpisani do Krajowego Rejestru Sądowego dokonują
zgłoszenia wyłącznie w zakresie danych uzupełniających określonych w ust. 5b
pkt 2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego, w terminie określonym w ust. 1.
5d. Utworzenie konta płatnika składek następuje po automatycznym
zamieszczeniu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w Centralnym
Rejestrze Płatników Składek danych przekazanych z Centralnego Rejestru Podmiotów
– Krajowej Ewidencji Podatników.
6. (uchylony)
7. (uchylony)
8. (uchylony)

Art. 43a. 1. Zgłoszenie płatnika składek, zmianę danych w zgłoszeniu płatnika
składek, zgłoszenie wyrejestrowania płatnika składek, zgłoszenie ubezpieczonego do
ubezpieczeń społecznych, wyrejestrowanie ubezpieczonego z ubezpieczeń
społecznych, deklaracje rozliczeniowe, raporty informacyjne oraz imienne raporty
miesięczne, z zastrzeżeniem art. 43 ust. 5a i 5c, płatnik składek może w terminie
określonym dla złożenia tych dokumentów przekazać bezpośrednio do Zakładu lub
urzędu skarbowego, w którym jest prowadzone centrum obsługi. Dokumenty te urząd
skarbowy nie później niż w następnym dniu roboczym, licząc od dnia wpływu tych
dokumentów, przekazuje do Zakładu.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, za datę złożenia dokumentów do
Zakładu uważa się dzień złożenia tych dokumentów do urzędu skarbowego.
3. Dokumenty, o których mowa w ust. 1, przekazywane do urzędu skarbowego,
w którym jest prowadzone centrum obsługi, są składane zgodnie z art. 47a ust. 2 i 3
w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo w formie wydruku
z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a ust. 1.

Art. 43b. 1. Zakład generuje i przydziela numer rachunku składkowego dla
płatnika składek niezwłocznie po utworzeniu konta płatnika składek, w celu opłacania
należności z tytułu składek, o których mowa w art. 47 ust. 4.
2. Dla płatników składek rozliczających składki w odrębnych deklaracjach
Zakład generuje numer rachunku składkowego osobny dla każdego z zakresów
numerów deklaracji.
3. Informację o przydzielonym numerze rachunku składkowego Zakład
niezwłocznie przekazuje płatnikowi składek w postaci papierowej za pośrednictwem
operatora pocztowego jako przesyłkę rejestrowaną lub – w przypadku płatnika
składek, który w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład utworzył
profil informacyjny – udostępnia numer rachunku składkowego w systemie
teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład.
4. W przypadku nieotrzymania informacji o przydzielonym numerze rachunku
składkowego płatnik składek jest obowiązany zwrócić się do terenowej jednostki
organizacyjnej Zakładu o jej przekazanie, przed najbliższym terminem opłacania składek.
5. Skutki otrzymania błędnej informacji o przydzielonym numerze rachunku
składkowego nie obciążają płatnika składek.

Art. 44. 1. O zmianach danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa
w art. 43, płatnik składek zawiadamia wskazaną przez Zakład jednostkę organizacyjną
Zakładu, w terminie 7 dni od zaistnienia zmian, stwierdzenia nieprawidłowości we
własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidłowości
przez Zakład. Zawiadomienia należy dokonać w formie dokumentu pisemnego
według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z oprogramowania, o którym mowa
w art. 47a ust. 1.
2. Płatnicy składek wpisani do Krajowego Rejestru Sądowego dokonują
zgłoszenia aktualizacyjnego wyłącznie w zakresie zmiany danych uzupełniających
określonych w art. 43 ust. 5b pkt 2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego,
w terminie 7 dni od zaistnienia zmian.
3. Zmiana zewidencjonowanych danych na koncie płatnika wpisanego do
Krajowego Rejestru Sądowego następuje automatycznie za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego po przekazaniu z Centralnego Rejestru Podmiotów – Krajowej
Ewidencji Podatników danych, o których mowa w art. 43 ust. 5b pkt 1 lub pkt 2.

Art. 45. 1. Na koncie płatnika składek:
1) ewidencjonuje się dane identyfikacyjne, numery rachunków składkowych,
numer NIP i numer identyfikacyjny
REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich –
numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, nazwy
i numery rachunków bankowych płatnika składek, dane informacyjne płatnika
składek, w tym szczególną formę prawną według krajowego rejestru urzędowego
podmiotów gospodarki narodowej (REGON), kod rodzaju działalności według
Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) oraz wszelkie inne dane konieczne do
obsługi konta, a w szczególności do celów rozliczania należności z tytułu
składek oraz do celów prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w tym
informacje dotyczące wspólników spółek cywilnych, jawnych
i komandytowych, w zakresie rejestrowanym w Centralnym Rejestrze
Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników;
1a) ewidencjonuje się liczbę pracowników, za których jest opłacana składka na
Fundusz Emerytur Pomostowych;
1b) ewidencjonuje się informacje dotyczące zawartych umów o dzieło, o których
mowa w art. 36 ust. 17;
2) prowadzone są rozliczenia należnych składek, wypłacanych przez płatnika
zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających zaliczeniu
na poczet składek oraz innych składek pobieranych przez Zakład;
3) ewidencjonuje się dane niezbędne do realizacji przez Zakład zadań zleconych
odrębnymi przepisami.
2. Zakład ma prawo uzupełniać dane na koncie płatnika składek o numery NIP
i REGON oraz numery rachunków składkowych.

Art. 46. 1. Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających
z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz
opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.
2. Rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez
płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych
podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozliczeniowej
według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej
zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie.
3. Deklarację rozliczeniową oraz imienne raporty miesięczne płatnik składek
przekazuje bezpośrednio do wskazanej przez Zakład jednostki organizacyjnej.
4. Deklaracja rozliczeniowa zawiera:
1) dane identyfikacyjne płatnika składek, a w szczególności dane, o których mowa
w art. 35 ust. 1 pkt 2, nazwę skróconą firmy, a w przypadku płatników składek –
osób fizycznych – nazwisko i imię;
2) informacje o liczbie ubezpieczonych;
2a) informacje o uprawnieniu płatnika składek do wypłaty zasiłków;
3) zestawienie należnych składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń
społecznych, z uwzględnieniem podziału na składki finansowane przez
ubezpieczonego i przez płatnika oraz budżet państwa i Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych;
3a) informacje o zastosowanych formach opodatkowania w poprzednim roku
kalendarzowym, kwotę rocznego przychodu z pozarolniczej działalności
gospodarczej i rocznego dochodu z tej działalności, uzyskanych w poprzednim
roku kalendarzowym, w tym kwotę przychodu i dochodu uzyskanych w okresie
obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz kwotę podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustaloną na dany rok
kalendarzowy w przypadku, o którym mowa w art. 18c ust. 9 pkt 2;
4) kwoty wypłaconych zasiłków oraz zasiłków finansowanych z budżetu państwa,
podlegających rozliczeniu w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne oraz
kwoty wynagrodzeń z tytułu niezdolności do pracy;
5) kwoty przysługujących płatnikowi wynagrodzeń w myśl art. 3 ust. 2;
6) zestawienie należnych składek na:
a) ubezpieczenie zdrowotne uwzględniając podział na podmioty, które
finansują składki,
b) Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych;
6a) sumę należnych składek na Fundusz Emerytur Pomostowych;
6b) liczbę pracowników, za których jest opłacana składka na Fundusz Emerytur Pomostowych;
6c) liczbę stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
7) zestawienie zbiorcze i wynikowe należnych składek i składek na ubezpieczenie
zdrowotne oraz kwot do zapłaty;
8) dla osób, które w całości opłacają składki na ubezpieczenia z własnych środków
– tytuł ubezpieczenia, podstawę wymiaru i ewentualne pomniejszenia
wynikające z art. 19 ust. 1;
9) oświadczenie płatnika składek, że dane zawarte w deklaracji są zgodne ze stanem
faktycznym, potwierdzone podpisem płatnika składek lub osoby przez niego
upoważnionej albo podpisem elektronicznym.
5. Płatnicy składek zobowiązani do wykazywania w dokumentach
ubezpieczeniowych zasiłków oraz finansowanych z budżetu państwa zasiłków
i innych świadczeń, podlegających rozliczeniu w ciężar składek lub wynagrodzeń
z tytułu niezdolności do pracy, przekazują do Zakładu:
1) w terminie do dnia 28 lutego 2001 r. informację zawierającą dane
identyfikacyjne oraz dane o tych zasiłkach, świadczeniach lub wynagrodzeniach
wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia 1999 r. do dnia 30 listopada 2000 r.;
2) w terminie do dnia 31 stycznia 2002 r. informację zawierającą dane
identyfikacyjne oraz dane o tych zasiłkach, świadczeniach lub wynagrodzeniach
wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia 2000 r. do dnia 30 listopada 2001 r.
6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, wzór informacji, o której mowa w ust. 5, oraz sposób jej
sporządzenia, przekazywania, a także korygowania, kierując się potrzebą zapewnienia
prawidłowości i kompletności danych gromadzonych na kontach płatników składek
i kontach ubezpieczonych.

Art. 47. 1. Płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację
rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc,
z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż:
1) do 10 dnia następnego miesiąca – dla osób fizycznych opłacających składkę
wyłącznie za siebie;
2) do 5 dnia następnego miesiąca – dla jednostek budżetowych i samorządowych
zakładów budżetowych;
3) do 15 dnia następnego miesiąca – dla pozostałych płatników.
1a. Twórcy i artyści przesyłają deklaracje rozliczeniowe i imienne raporty
miesięczne oraz opłacają składki za okres wykonywania działalności twórczej lub artystycznej przed dniem wydania decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia
Emerytalnego Twórców w terminie opłacania składek za miesiąc, w którym otrzymali decyzję.
2. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie
deklarację rozliczeniową.
2a. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za
siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania
deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc,
jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie
miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:
1) na ubezpieczenia społeczne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru
składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je
i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa
w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców –
obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;
2) na ubezpieczenie zdrowotne – kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru
określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r.
poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie
nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
2b. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające wyłącznie składki
na ubezpieczenie zdrowotne za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione
z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów
miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej
lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek
kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy
z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze
środków publicznych, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś
w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców – obowiązującej osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła
żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
2c. Osoby, o których mowa w ust. 2a, 2b, 2d, 2e i 2f, są zwolnione z obowiązku
składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny
miesiąc, także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest
spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia.
2d. Duchowni opłacający składki wyłącznie za siebie są zwolnieni z obowiązku
składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej
deklaracji rozliczeniowej zadeklarowali do podstawy wymiaru składek:
1) na ubezpieczenia społeczne – kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 4
pkt 5a lub w ust. 4c;
2) na ubezpieczenia zdrowotne – kwotę w wysokości określonej w art. 81 ust. 1 lub
10 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych.
2e. Osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są
zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli
w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenia społeczne – kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7.
2f. Płatnik składek zgłaszający do ubezpieczenia wyłącznie osobę, o której
mowa w art. 6 ust. 2d jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej
oraz imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej
deklaracji rozliczeniowej zadeklarował do podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne – kwotę w wysokości nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie.
2g. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki
wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione
z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów
miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy
pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby
te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.
3. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć, z zastrzeżeniem ust. 3a, deklarację
rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie
prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 w każdym przypadku, o którym mowa
w art. 41 ust. 6, łącznie z raportem miesięcznym korygującym.
3a. Imiennych raportów miesięcznych nie składa się w przypadku, gdy korekta
dotyczy wyłącznie danych wykazanych w deklaracji rozliczeniowej.
3b. W przypadkach, o których mowa w ust. 3 i 3a, stosuje się odpowiednio
art. 41 ust. 7a i 7b.
3c. Kopie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych oraz
dokumentów korygujących te dokumenty płatnik składek jest zobowiązany
przechowywać przez okres 5 lat od dnia ich przekazania do wskazanej przez Zakład
jednostki organizacyjnej Zakładu, w formie dokumentu pisemnego lub elektronicznego.
4. Należności z tytułu składek na:
1) ubezpieczenia społeczne;
2) ubezpieczenie zdrowotne;
3) Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych;
4) (uchylony)
5) Fundusz Emerytur Pomostowych
– opłaca się jedną wpłatą na przydzielony przez Zakład numer rachunku składkowego.
4a. Należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 4, płatnik składek opłaca przy użyciu:
1) dokumentów płatniczych składanych za pośrednictwem dostawcy usług
płatniczych według wzorów określonych przez dostawcę usług płatniczych,
2) dokumentu elektronicznego z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a
ust. 1, lub wydruku z tego oprogramowania,
3) dokumentu elektronicznego z programu informatycznego udostępnianego
płatnikom składek przez dostawcę usług płatniczych,
4) dokumentu w postaci uzgodnionej z instytucją obsługującą wpłaty składek na
ubezpieczenia społeczne
– zwanych dalej „dokumentami płatniczymi”.
4b. Płatnik składek jest obowiązany opłacać należności z tytułu składek,
o których mowa w ust. 4, w formie bezgotówkowej w drodze obciążenia rachunku
bankowego płatnika składek lub obciążenia rachunku płatniczego płatnika w instytucji
płatniczej w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych
(Dz. U. z 2019 r. poz. 659, 730 i 1495).
4c. Przepisu ust. 4b nie stosuje się do płatników składek będących osobami
fizycznymi, jeżeli nie prowadzą pozarolniczej działalności gospodarczej
w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów
szczególnych.
4d. (uchylony)
4e. Płatnik składek będący mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia
6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców może opłacać należności z tytułu składek
również w formie przekazu pocztowego lub w formie przekazu pieniężnego za
pośrednictwem instytucji płatniczej lub biura usług płatniczych w rozumieniu ustawy
z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych.
5. Informacje zawarte w dokumentach płatniczych przekazywane są jako
zlecenie płatnicze dla Zakładu poprzez system płatności lub poprzez system
elektronicznych rozrachunków wewnątrzbankowych banku obsługującego rachunek
bankowy Zakładu, w ramach którego są prowadzone rachunki składkowe. Zlecenie to
powinno w szczególności zawierać numer rachunku składkowego oraz datę
obciążenia rachunku bankowego płatnika, jeżeli wpłata jest dokonana w formie
polecenia przelewu, lub datę dokonania wpłaty, jeżeli wpłata jest dokonana w formie
gotówkowej.
5a. (uchylony)
6. Dokument płatniczy musi zawierać w szczególności numer rachunku składkowego.
7. Brak możliwości identyfikacji wpłaty płatnika składek lub błędne oznaczenie
numeru rachunku składkowego nie obciąża Zakładu.
8. Instytucje obsługujące wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne są
zobowiązane do niezwłocznego transferu za pośrednictwem systemu płatności.
8a. Instytucje obsługujące wpłaty składek są zobowiązane do zawiadamiania
Zakładu o błędach stwierdzonych w zleceniu płatniczym, o którym mowa w ust. 5,
w formie elektronicznej lub pisemnej.
9. Przekazanie składki do otwartego funduszu emerytalnego przez Zakład
następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 15 dni roboczych, licząc od
otrzymania składki opłaconej przy użyciu dokumentów płatniczych, raportów
miesięcznych i deklaracji.
10. (uchylony)
10a. Jeżeli nie nastąpiło przekazanie składki do otwartego funduszu
emerytalnego w terminie, od Zakładu są należne odsetki liczone według zmiennej
stopy procentowej obowiązującej dla kolejnych trzymiesięcznych okresów
rozpoczynających się pierwszego dnia każdego kwartału kalendarzowego. Wysokość
zmiennej stopy procentowej jest obliczana jako średnia arytmetyczna stóp
referencyjnych Narodowego Banku Polskiego obowiązujących w okresie 3 miesięcy
do końca miesiąca poprzedzającego ostatni miesiąc przed rozpoczęciem danego
kwartału i jest zaokrąglana do dwóch miejsc po przecinku. Do obliczania odsetek
przyjmuje się, że rok liczy 365 dni.
10b. Odsetki, o których mowa w ust. 10a, Zakład oblicza od kwoty
nieprzekazanej w terminie składki na otwarte fundusze emerytalne, za okres od
następnego dnia po upływie terminu określonego w ust. 9 do dnia przekazania składki
do otwartego funduszu emerytalnego.
10c. (uchylony)
10d. (uchylony)
10e. (uchylony)
10f. (uchylony)
10g. (uchylony)
10h. Odsetki określone w ust. 10a są przekazywane na rachunek ubezpieczonego
do otwartego funduszu emerytalnego.
10i. Odsetek, o których mowa w ust. 10a, nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie
przekroczyłaby 2,00 zł.
10j. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w formie komunikatu
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” wysokość
odsetek, o których mowa w ust. 10a.
11. (uchylony)
12. (uchylony)
13. (uchylony)
14. Przepisy niniejszego artykułu stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz
Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych, Fundusz Emerytur Pomostowych i ubezpieczenie zdrowotne.
15. (uchylony)

Art. 47a. 1. Z zastrzeżeniem ust. 1a–3, płatnicy składek są obowiązani
przekazywać zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36
ust. 10, imienne raporty miesięczne, o których mowa w art. 41 ust. 3, deklaracje rozliczeniowe, o których mowa w art. 46 ust. 4, inne dokumenty niezbędne do
prowadzenia kont płatników składek i kont ubezpieczonych oraz korekty tych
dokumentów poprzez transmisję danych w formie dokumentu elektronicznego
z oprogramowania, którego zgodność z wymaganiami określonymi przez Zakład na
podstawie art. 13 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji
działalności podmiotów realizujących zadania publiczne została potwierdzona
w sposób określony w art. 21 i 22 tej ustawy.
1a. Przepis ust. 1 stosuje się również do korekt zgłoszenia płatnika składek,
z wyłączeniem przypadków określonych w art. 44 ust. 2.
2. Płatnicy składek rozliczający składki nie więcej niż za 5 osób mogą
przekazywać dokumenty, o których mowa w ust. 1, w formie dokumentu pisemnego
według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z oprogramowania, o którym mowa w ust. 1.
2a. Dokumenty elektroniczne, o których mowa w ust. 1 oraz w art. 41 ust. 8,
opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym osoby odpowiedzialnej za
przekazanie tych dokumentów.
3. W uzasadnionych przypadkach Zakład może upoważnić płatnika składek
rozliczającego składki za więcej niż 5 osób do przekazywania dokumentów, o których
mowa w ust. 1, w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo
w formie wydruku lub na informatycznych nośnikach danych, z oprogramowania,
o którym mowa w ust. 1.
3a. (uchylony)
4. Dokumenty przekazywane w sposób niezgodny z wymogami określonymi
w ust. 1 i 2 nie są przez Zakład przyjmowane, co jest równoznaczne
z nieprzekazaniem dokumentów.
5. Zakład nie przyjmuje dokumentów, o których mowa w ust. 1 i 2, które nie
mogą być przetworzone przy użyciu technologii automatycznego odczytu stosowanej
przez Zakład, co traktuje się jak nieprzekazanie dokumentów.
6. Płatnikom składek, o których mowa w ust. 1, Zakład ma prawo przekazywać
informacje w formie dokumentu elektronicznego poprzez transmisję danych, mając na
uwadze wymagania, jakie muszą spełnić płatnicy składek przekazujący dokumenty,
o których mowa w ust. 1, w formie dokumentu elektronicznego poprzez transmisję danych.
7. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw
informatyzacji, określi, w drodze rozporządzenia, wymagania, jakie muszą
spełnić płatnicy składek przekazujący dokumenty, o których mowa w ust. 1, w formie
dokumentu elektronicznego poprzez transmisję danych, uwzględniając potrzebę
zapewnienia warunków niezbędnych dla prawidłowego przekazywania dokumentów
oraz zasadę równego traktowania wszystkich powszechnie używanych w kraju
systemów operacyjnych, a także potrzebę umożliwienia, wszystkim podmiotom
obowiązanym do przekazywania dokumentów elektronicznych, stosowania
oprogramowania dostosowanego do używanych platform systemowych bez
konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów licencyjnych.

Art. 48. 1. Jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej,
nie będąc z tego obowiązku zwolniony, Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu
w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej, bez
uwzględnienia wypłaconych zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych,
zawiadamiając o tym płatnika.
2. Jeżeli po wymierzeniu składek z urzędu płatnik składek złoży deklarację
rozliczeniową, Zakład koryguje wymiar składek do wysokości wynikającej ze
złożonej deklaracji rozliczeniowej, z uwzględnieniem wykazanych w deklaracji
zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych.

Art. 48a. (uchylony).

Art. 48b. 1. Zakład może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń
społecznych, zgłoszenia wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych,
imienne raporty miesięczne, zgłoszenia płatnika składek, zgłoszenia wyrejestrowania
płatnika składek, deklaracje rozliczeniowe oraz dokumenty korygujące te dokumenty,
zwane dalej „dokumentami związanymi z ubezpieczeniami społecznymi określonymi w ustawie”.
2. Zakład może korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach
związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie.
3. Zakład może żądać od płatnika składek ponownego złożenia dokumentów
związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie, jeżeli dokumenty
te nie zostały zidentyfikowane w systemie informatycznym Zakładu.
4. Zakład może z urzędu wprowadzać i korygować dane bezpośrednio na
kontach ubezpieczonych lub kontach płatników składek, informując o tym
ubezpieczonych i płatników składek.

Art. 48c. 1. Ubezpieczony ustalający podstawę wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c, na żądanie Zakładu, jest
obowiązany przedstawić dokumenty potwierdzające zastosowane formy
opodatkowania obowiązujące tego ubezpieczonego w poprzednim roku
kalendarzowym oraz wysokość rocznego przychodu z pozarolniczej działalności
gospodarczej i rocznego dochodu z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku
kalendarzowym, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem
ustalenia przez Zakład za wszystkie miesiące danego roku kalendarzowego podstawy
wymiaru składek na zasadach określonych w art. 18 ust. 8.
2. Zakład może żądać od ubezpieczonego dokumentów potwierdzających
informacje, o których mowa w ust. 1, jeżeli nie posiada tych informacji i nie może
uzyskać do nich dostępu na podstawie odrębnych przepisów albo ma uzasadnione
wątpliwości co do poprawności lub kompletności tych informacji.

Art. 49. 1. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia:
1) kolejność zaliczania wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których
poboru jest zobowiązany Zakład, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie
z przepisami ustawy,
1a) kolejność i sposób zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do
których poboru jest obowiązany Zakład,
2) szczegółowe zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek
i wypłaconych zasiłków, zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz kolejność
zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze,
3) szczegółowe zasady i tryb sporządzania przez Zakład z urzędu dokumentów
związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie,
4) szczegółowe zasady i tryb korygowania przez Zakład z urzędu błędów
stwierdzonych w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi
określonych w ustawie,
5) szczegółowe zasady i tryb wprowadzania i korygowania przez Zakład z urzędu
danych bezpośrednio na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek,
z uwzględnieniem pierwszeństwa zaspokojenia należności funduszu emerytalnego.
2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w drodze
rozporządzenia, określa wzory:
1) zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych,
2) imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących,
3) zgłoszeń płatnika składek,
4) deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących,
5) innych dokumentów niezbędnych do prowadzenia kont płatników składek i kont ubezpieczonych,
6) zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, o którym mowa w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych oraz kody pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
7) raportów informacyjnych,
8) oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych,
9) informacji o zawartych umowach o dzieło, o których mowa w art. 36 ust. 17
– z uwzględnieniem obowiązujących procedur prowadzenia rejestrów i wykazów
w systemie ubezpieczeń społecznych.
3. (uchylony)
3a. (uchylony)
4. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do innych należności, do których
poboru jest obowiązany Zakład.
5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego może określić,
w drodze rozporządzenia, uproszczone zasady korygowania dokumentów
ubezpieczeniowych związanych z przekazywaniem składek na ubezpieczenie
zdrowotne z emerytur i rent, uwzględniając potrzebę ograniczenia liczby
przekazywanych dokumentów.

Art. 50. 1. W terminie do dnia 31 sierpnia każdego roku Zakład jest
zobowiązany udostępnić ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r.
informację o zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego składkach ogółem,
o których mowa w art. 40 ust. 1, według stanu na dzień 31 grudnia poprzedniego roku,
zwaną dalej „informacją o stanie konta”.
1a. W informacji o stanie konta Zakład podaje dodatkowo wysokość:
1) zwaloryzowanego kapitału początkowego według stanu na dzień 31 grudnia
poprzedniego roku, w przypadku gdy kapitał ten został już ubezpieczonemu obliczony;
2) hipotetycznej emerytury, z uwzględnieniem ust. 1b–1f i 2;
2a) kwot składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej, ogółem,
zewidencjonowanych na subkoncie, według stanu na dzień 31 grudnia
poprzedniego roku;
3) składek na ubezpieczenie emerytalne, z wyłączeniem składek podlegających
odprowadzeniu do otwartego funduszu emerytalnego i zewidencjonowaniu na subkoncie:
a) należnych – w przypadku ubezpieczonych niebędących płatnikami składek,
b) wpłaconych – w przypadku ubezpieczonych będących płatnikami składek
oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność
– za okres ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych, według stanu na dzień
31 grudnia poprzedniego roku, w wysokości nominalnej w podziale na miesiące;
4) składek na otwarte fundusze emerytalne, należnych i odprowadzonych;
5) składek należnych i wpłaconych zewidencjonowanych na subkoncie, o których
mowa w art. 40a ust. 4.
1b. Wysokość hipotetycznej emerytury podaje się ubezpieczonemu, który na
dzień 31 grudnia poprzedniego roku ukończył co najmniej 35 lat.
1c. Ubezpieczonemu, o którym mowa w ust. 1b, podaje się informacje
o wysokości:
1) hipotetycznej emerytury, jaką uzyskałby w wieku emerytalnym, wynoszącym
60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, lub w wieku, o którym mowa w ust. 1d
i 1e według stanu konta ubezpieczonego oraz
2) hipotetycznej emerytury, jaką uzyskałby w wieku, o którym mowa w pkt 1,
gdyby za każdy pełny miesiąc przypadający do osiągnięcia tego wieku na jego
koncie była ewidencjonowana hipotetyczna kwota składki obliczona przez
podzielenie ogólnej kwoty składek na ubezpieczenie emerytalne, o których
mowa w ust. 1, przez wyrażony w miesiącach okres podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu.
1d. Jeżeli ubezpieczonemu, o którym mowa w ust. 1b, do osiągnięcia wieku
emerytalnego, wynoszącego 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, brakuje nie
więcej niż 5 lat, podaje się dodatkowo, poczynając od 2009 r., informacje o wysokości
hipotetycznej emerytury, jaką by uzyskał w wieku przekraczającym ten wiek o rok,
a także dwa, trzy, cztery i pięć lat.
1e. Jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1b, przekroczył wiek emerytalny,
wynoszący 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, i nie wystąpił o ustalenie
emerytury, hipotetyczną emeryturę oblicza się dla jego faktycznego wieku oraz
kolejnych pięciu lat.
1f. Hipotetycznej emerytury nie oblicza się ubezpieczonemu, o którym mowa
w ust. 1b, któremu ustalono wysokość emerytury na zasadach określonych w art. 26
lub 183 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie
oblicza się hipotetycznej emerytury również w roku, w którym jest przesyłana
informacja o stanie konta, jeżeli w okresie od dnia 1 stycznia tego roku do dnia
przesłania tej informacji ubezpieczonemu ustalono wysokość emerytury na podstawie tych przepisów.
1g. Jeżeli ubezpieczonemu, o którym mowa w ust. 1b, do osiągnięcia,
stanowiącego w jego przypadku wiek emerytalny, 60 roku życia brakuje nie więcej
niż 12 miesięcy, podaje się dodatkowo informację o możliwości skorzystania z prawa
do okresowej emerytury kapitałowej.
1h. Informacje o stanie konta Zakład udostępnia ubezpieczonym, którzy
w systemie teleinformatycznym Zakładu utworzyli profil informacyjny.
1i. Informacje o stanie konta, na żądanie ubezpieczonego, udostępnia się również
w formie pisemnej, z uwzględnieniem ust. 2b–2d.
2. Wysokości hipotetycznej emerytury oblicza się:
1) w przypadku podawania informacji o wysokości hipotetycznej emerytury
według zasad określonych w ust. 1c pkt 1 – przez podzielenie sumy składek,
o których mowa w ust. 1, i kapitału początkowego, o którym mowa w ust. 1a pkt
1 – przez średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat w przypadku
kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny lub w wieku, o którym mowa w ust. 1d
i 1e, a wysokość hipotetycznej emerytury, jaką ubezpieczony uzyskałby w wieku
przekraczającym wiek 60 lat lub 65 lat – przez średnie dalsze trwanie życia dla tego wieku;
2) w przypadku podawania informacji o wysokości hipotetycznej emerytury
według zasad określonych w ust. 1c pkt 2 – przez podzielenie sumy składek,
o których mowa w ust. 1, i kapitału początkowego, o którym mowa w ust. 1a pkt
1, zwiększonej o kwotę hipotetycznych składek, o których mowa w ust. 1c pkt 2,
przez średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat w przypadku kobiety
i 65 lat w przypadku mężczyzny lub w wieku, o którym mowa w ust. 1d i 1e,
a wysokość hipotetycznej emerytury, jaką ubezpieczony uzyskałby w wieku
przekraczającym wiek 60 lat lub 65 lat – przez średnie dalsze trwanie życia dla tego wieku.
2a. Średnie dalsze trwanie życia ustala się według tablicy trwania życia,
ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującej w dniu
31 grudnia ostatniego roku.
2b. Informację o stanie konta Zakład przesyła listem zwykłym na adres do
korespondencji podany w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa
w art. 36 ust. 10.
2c. Jeżeli ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych przez
więcej niż jednego płatnika składek,
informację o stanie konta przesyła się na adres do korespondencji podany
w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, które Zakład otrzymał jako ostatnie.
2d. Jeżeli adres do korespondencji jest nieprawidłowy lub niepełny, informację
o stanie konta Zakład przesyła na podany w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych
adres zamieszkania lub adres zameldowania albo na adres zameldowania na pobyt
stały uzyskany z rejestru PESEL.
2e. Jeżeli po otrzymaniu informacji o stanie konta ubezpieczony niebędący
płatnikiem składek stwierdzi, że na jego koncie nie zostały zewidencjonowane
wszystkie należne składki na ubezpieczenie emerytalne lub zostały zewidencjonowane
w niewłaściwej wysokości, powinien zgłosić do płatnika tych składek, na piśmie lub
do protokołu, wniosek o sprostowanie danych przekazanych do Zakładu
w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie
lub przekazanie brakujących dokumentów, zwany dalej „wnioskiem o sprostowanie danych”.
2f. Płatnik składek jest zobowiązany poinformować ubezpieczonego na piśmie
o sposobie rozpatrzenia wniosku o sprostowanie danych w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania.
2g. W przypadku uwzględnienia wniosku o sprostowanie danych płatnik składek
jest zobowiązany skorygować błędny lub uzupełnić brakujący dokument związany
z ubezpieczeniami społecznymi określony w ustawie, w terminie 30 dni od dnia
przekazania ubezpieczonemu informacji, o której mowa w ust. 2f.
2h. W przypadku nieuwzględnienia przez płatnika składek wniosku
o sprostowanie danych oraz w przypadku gdy płatnik składek już nie istnieje,
ubezpieczony powinien złożyć we wskazanej przez Zakład jednostce organizacyjnej
Zakładu wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego,
przedkładając jednocześnie dokumenty potwierdzające wysokość podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kopię informacji, o której mowa w ust. 2f.
2i. Postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w ust. 2h, Zakład powinien
zakończyć nie później niż w ciągu 3 miesięcy, a postępowanie szczególnie
skomplikowane – nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania wniosku,
o którym mowa w ust. 2h.
2j. Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne nie może
być udowadniana zeznaniami świadków.
2k. Jeżeli w wyniku postępowania wyjaśniającego okaże się, że przyczyną
niezewidencjonowania na koncie ubezpieczonego wszystkich należnych składek na
ubezpieczenie emerytalne lub zewidencjonowania ich w niewłaściwej wysokości są:
1) błędy w danych podanych w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych,
w zgłoszeniu wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych,
w zgłoszeniu płatnika składek lub w zgłoszeniu wyrejestrowania płatnika
składek albo niezłożenie tych dokumentów – Zakład dokonuje korekty tych
danych z urzędu bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub na koncie płatnika
składek, jeżeli uzna to za możliwe, albo po złożeniu przez płatnika składek
dokumentów korygujących te dokumenty lub brakujących dokumentów;
2) błędy w danych podanych w imiennym raporcie miesięcznym lub w deklaracji
rozliczeniowej albo niezłożenie tych dokumentów – Zakład dokonuje korekty
tych danych po złożeniu przez płatnika składek dokumentów korygujących te
dokumenty albo brakujących dokumentów.
2l. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć korygujące lub brakujące
dokumenty, o których mowa w ust. 2k, w terminie 30 dni od otrzymania z Zakładu
zawiadomienia o stwierdzonych w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nieprawidłowościach w dokumentach związanych z ubezpieczeniami
społecznymi określonych w ustawie.
2m. Płatnik składek jest zobowiązany złożyć korygujące lub brakujące
dokumenty, o których mowa w ust. 2k, w terminie 30 dni od dnia:
1) uprawomocnienia się decyzji – jeżeli stwierdzenie nieprawidłowości następuje
w drodze decyzji;
2) otrzymania protokołu kontroli – jeżeli stwierdzenie nieprawidłowości następuje
w drodze kontroli.
2n. W przypadku gdy płatnik składek już nie istnieje lub uzyskanie korygujących
lub brakujących dokumentów ubezpieczeniowych nie jest możliwe, Zakład dokonuje
korekty danych z urzędu bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub na koncie
płatnika składek, koryguje z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych
z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie lub sporządza z urzędu
brakujące dokumenty.
2o. Przepisy ust. 2e–2m stosuje się odpowiednio do ubezpieczonego będącego
płatnikiem składek, który po otrzymaniu informacji o stanie konta stwierdzi, że na jego koncie nie zostały zewidencjonowane wszystkie wpłacone składki na ubezpieczenie
emerytalne lub zostały zewidencjonowane w niewłaściwej wysokości.
3. Dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego, o których mowa w art. 40, i na
koncie płatnika składek, o których mowa w art. 45, mogą być udostępniane sądom,
prokuratorom, organom podatkowym, Państwowej Inspekcji Pracy, Biuru Nadzoru
Wewnętrznego, Policji, Straży Granicznej, komornikom sądowym, organom
egzekucyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.), ministrowi
właściwemu do spraw gospodarki w zakresie koniecznym do rozstrzygania spraw
prowadzonych na podstawie art. 29, art. 32 oraz art. 34 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.
o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji
dla Przedsiębiorcy, ministrowi właściwemu do spraw rodziny, ministrowi
właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, organom realizującym
świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz świadczenia
wychowawcze, ośrodkom pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka
pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy
z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług
społecznych – centrom usług społecznych, powiatowym centrom pomocy rodzinie,
publicznym służbom zatrudnienia, Komisji Nadzoru Finansowego oraz wojewodzie
i Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców w zakresie prowadzonych postępowań
dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, z uwzględnieniem przepisów dotyczących ochrony danych osobowych.
3a. Dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego będącego uczestnikiem
w rozumieniu załącznika I lub II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(UE) nr 1304/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu
Społecznego i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1081/2006 (Dz. Urz. UE L
347 z 20.12.2013, str. 470, z późn. zm.), o których mowa w art. 40, i na koncie
płatnika składek, o których mowa w art. 45, mogą być udostępniane ministrowi
właściwemu do spraw rozwoju regionalnego, ministrowi właściwemu do spraw pracy
oraz ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w celu spełnienia wymogów określonych odpowiednio w załączniku I lub II do tego rozporządzenia i w zakresie do tego niezbędnym.
3c. Dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego niebędącego uczestnikiem
w rozumieniu załącznika I lub II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(UE) nr 1304/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu
Społecznego i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1081/2006, o których
mowa w art. 40, i na koncie płatnika składek, o których mowa w art. 45, mogą być
udostępniane ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego w celu
spełnienia wymogów określonych w art. 56 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego
wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,
Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu
Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu
Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące
Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu
Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego
oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE L
347 z 20.12.2013, str. 320, z późn. zm.) w zakresie gromadzonym w centralnym
systemie teleinformatycznym, o którym mowa w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca
2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych
w perspektywie finansowej 2014–2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1431 i 1544 oraz z 2019
r. poz. 60, 730, 1572 i 2020), wraz z informacją o kodzie tytułu zatrudnienia
i wysokości składek odprowadzanych z tego tytułu.
3d. W związku z potrzebą realizacji zadań pomocowych związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem wirusa SARS-CoV-2 oraz
skutków wywołanej nim epidemii, dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego,
o których mowa w art. 40, i na koncie płatnika składek, o których mowa w art. 45,
mogą być bezpłatnie udostępniane Prezesowi Rady Ministrów, Szefowi Kancelarii
Prezesa Rady Ministrów lub pełnomocnikowi Prezesa Rady Ministrów właściwemu
do spraw analiz i studiów z zakresu kluczowych polityk publicznych.
3e. Dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego, o których mowa w art. 40,
i na koncie płatnika składek, o których mowa w art. 45, mogą być bezpłatnie
udostępniane:
1) Agencji Rozwoju Przemysłu Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie,
2) Polskiemu Funduszowi Rozwoju Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie
– dla celów związanych z realizacją zadań pomocowych dotyczących zapobiegania
lub zwalczania ekonomicznych lub gospodarczych skutków epidemii wywołanej
wirusem SARS-CoV-2.
3f. Do zamówień na usługi lub dostawy udzielane przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych w związku z zapewnieniem udostępnienia danych zgromadzonych na
koncie ubezpieczonego, o których mowa w art. 40, i na koncie płatnika składek,
o których mowa w art. 45, Prezesowi Rady Ministrów, Szefowi Kancelarii Prezesa
Rady Ministrów lub pełnomocnikowi Prezesa Rady Ministrów właściwemu do spraw
analiz i studiów z zakresu kluczowych polityk publicznych, Agencji Rozwoju
Przemysłu Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie lub Polskiemu Funduszowi
Rozwoju Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, nie stosuje się ustawy z dnia
29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych.
4. Dane, o których mowa w ust. 3, udostępnia się także na wniosek osób
fizycznych i płatników składek, których dotyczą informacje zawarte na kontach,
z zastrzeżeniem ust. 5 i 6.
4a. Zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek oraz decyzje
o odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek wydane
przez Zakład w postaci elektronicznej opatrzone kwalifikowanym podpisem
elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym mogą być
wykorzystywane w formie wydruku przez płatnika składek, który je uzyskał.
4b. Zakład umożliwia weryfikację zaświadczenia lub decyzji, o których mowa
w ust. 4a, przez udostępnioną przez Zakład stronę internetową, po podaniu:
1) danych identyfikujących zaświadczenie albo decyzję;
2) typu identyfikatora płatnika składek i jego numeru;
3) daty wydania zaświadczenia lub decyzji.
4c. Wydruki, o których mowa w ust. 4a, mają moc zrównaną z mocą
dokumentów wydawanych przez Zakład, jeżeli zawierają dane, o których mowa w ust.
4b, umożliwiające ich weryfikację w sposób określony w tym przepisie.
5. Do czasu otrzymania przez ubezpieczonego pierwszej informacji, o której
mowa w ust. 1, dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego udostępnia się ustnie na
ustny wniosek zgłoszony osobiście przez ubezpieczonego, którego dotyczą informacje
zawarte na koncie, w jednostce organizacyjnej Zakładu.
6. Dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego, udostępnione ustnie, na
wniosek ubezpieczonego Zakład potwierdza pisemnie.
7. W przypadkach, o których mowa w ust. 3–6, wniosek powinien zawierać:
1) w przypadku danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego – imię
i nazwisko ubezpieczonego oraz numery, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1;
2) w przypadku danych zgromadzonych na koncie płatnika składek – imię
i nazwisko lub nazwę skróconą płatnika składek oraz numery, o których mowa
w art. 35 ust. 1 pkt 2, lub jeden z nich, jeżeli jest wystarczający do identyfikacji
płatnika składek.
8. Zakład nie udostępnia danych, jeżeli wniosek nie zawiera informacji
określonych w ust. 7. W przypadku, gdy z wnioskiem występuje komornik sądowy,
dane, o których mowa w ust. 3 udostępnia się w oparciu o informacje zawarte w tym
wniosku, chyba że są niewystarczające do identyfikacji osoby, której wniosek dotyczy.
9. Dane zgromadzone na kontach, o których mowa w ust. 3, udostępnia się
bezpłatnie sądom, prokuratorom, organom podatkowym, Państwowej Inspekcji Pracy,
Biuru Nadzoru Wewnętrznego, Policji, Straży Granicznej, komornikom sądowym
w zakresie prowadzonej przez nich egzekucji świadczeń alimentacyjnych, w tym
należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych w przypadku
bezskuteczności egzekucji alimentów, ministrowi właściwemu do spraw gospodarki
w zakresie koniecznym do rozstrzygania spraw prowadzonych na podstawie art. 29,
art. 32 oraz art. 34 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji
o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy, ministrowi
właściwemu do spraw rodziny, ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia
społecznego, organom realizującym świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz świadczenia wychowawcze, ośrodkom pomocy społecznej, a w
przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych
na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług
społecznych przez centrum usług społecznych – centrom usług społecznych,
powiatowym centrom pomocy rodzinie, publicznym służbom zatrudnienia, Komisji
Nadzoru Finansowego, Polskiemu Funduszowi Rozwoju Spółka Akcyjna z siedzibą
w Warszawie, wojewodzie i Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców w zakresie
prowadzonych postępowań dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz ministrowi właściwemu do spraw rozwoju
regionalnego w zakresie wynikającym z ust. 3a i 3c.
10. Dane zgromadzone na kontach, o których mowa w ust. 3, udostępnia się
komornikom sądowym, w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania
egzekucyjnego lub zabezpieczającego albo wykonywania postanowienia
o zabezpieczeniu spadku lub sporządzania spisu inwentarza, odpłatnie, chyba że
przepisy odrębne stanowią inaczej.
10a. Wysokość opłaty, o której mowa w ust. 10, nie może przekraczać 2%
wysokości prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do
ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego
w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy.
10aa. Opłatę, o której mowa w ust. 10, wnosi się w terminie 14 dni od dnia
wystawienia przez Zakład rachunku.
10ab. Od nieuiszczonej w terminie opłaty, o której mowa w ust. 10, należne są
od komornika sądowego odsetki w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
określonych przepisami prawa cywilnego. Odsetek nie nalicza się, jeżeli ich wysokość
nie przekraczałaby trzykrotności wartości opłaty pobieranej przez operatora
wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe
(Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051, 1495 i 2005) za traktowanie
przesyłki listowej jako przesyłki poleconej.
10ac. W sprawach o roszczenia z tytułu opłaty, o której mowa w ust. 10,
i odsetek, o których mowa w ust. 10ab, stosuje się przepisy prawa cywilnego.
10ad. Udostępnienie danych, o których mowa w ust. 10, następuje w terminie
7 dni od dnia otrzymania wniosku komornika sądowego.
10b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, wysokość opłaty, o której mowa w ust. 10, oraz sposób jej wnoszenia,
uzależniając wysokość opłaty od formy złożenia wniosku, udostępnienia danych
i wysokości ponoszonych przez Zakład kosztów związanych z udzielaniem
informacji, w szczególności kosztów wyszukania informacji i sporządzenia
zaświadczenia, oraz mając na względzie konieczność zapewnienia sprawnego poboru opłaty.
11. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje Straży Granicznej oraz
Państwowej Inspekcji Pracy:
1) wykaz obejmujący dane płatników, którzy w ostatnim kwartale zgłosili do
ubezpieczeń społecznych co najmniej jednego cudzoziemca – w terminie do
końca ostatniego dnia roboczego miesiąca następującego po upływie kwartału,
którego wykaz dotyczy oraz
2) dane ubezpieczonego cudzoziemca – w terminie 7 dni od dnia otrzymania
pisemnego wniosku Straży Granicznej lub Państwowej Inspekcji Pracy.
12. Dane, o których mowa w ust. 11 pkt 1, obejmują:
1) numer NIP;
2) numer REGON;
3) numer PESEL;
4) kod rodzaju działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD);
5) serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, jeżeli płatnikowi składek nie
nadano numeru NIP, REGON lub jednego z nich;
6) nazwę skróconą;
7) imię i nazwisko;
8) adres siedziby;
9) adres do korespondencji;
10) adres miejsca prowadzenia działalności;
11) liczbę cudzoziemców zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych;
12) obywatelstwo cudzoziemca;
13) tytuł ubezpieczenia cudzoziemca.
13. Dane, o których mowa w ust. 11 pkt 2, obejmują:
1) rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości;
2) numer PESEL, jeżeli został nadany;
3) imię i nazwisko, datę urodzenia;
4) obywatelstwo;
5) płeć;
6) adres zameldowania;
7) adres zamieszkania;
8) adres do korespondencji;
9) kod tytułu ubezpieczenia;
10) datę powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych;
11) datę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych;
12) datę wygaśnięcia obowiązku ubezpieczeń społecznych, wyrejestrowania
ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych;
13) wymiar czasu pracy;
14) podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz datę
opłacenia składki – w przypadku danych przekazywanych do Państwowej Inspekcji Pracy.
14. Zakład udostępnia publicznym służbom zatrudnienia, w postaci
elektronicznej, dane zgromadzone na koncie ubezpieczonego, o których mowa
w art. 40, obejmujące:
1) imię i nazwisko,
2) datę urodzenia,
3) numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – rodzaj, serię i numer
dokumentu tożsamości,
4) obywatelstwo,
5) kod i nazwę tytułu ubezpieczenia,
6) nazwę i dane identyfikacyjne płatnika,
7) datę powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych,
8) datę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych lub do ubezpieczenia zdrowotnego,
9) datę wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych lub z ubezpieczenia zdrowotnego,
10) rodzaje ubezpieczeń wraz z określeniem, czy dobrowolne, czy obowiązkowe,
11) wymiar czasu pracy,
12) informację o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,
13) opłacone składki na ubezpieczenia społeczne za osoby prowadzące pozarolniczą
działalność i osoby z nimi współpracujące,
14) informację o przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe,
15) wykazane w imiennym raporcie miesięcznym przerwy w opłacaniu składek,
16) wypłacone świadczenia z ubezpieczenia chorobowego i z ubezpieczenia wypadkowego,
17) wypłacane świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego i z ubezpieczeń rentowych,
18) imię i nazwisko oraz datę uzyskania lub utraty uprawnień do ubezpieczenia
zdrowotnego przez członka rodziny
– w zakresie niezbędnym do realizacji zadań określonych w przepisach o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
14a. Zakład udostępnia publicznym służbom zatrudnienia, w postaci
elektronicznej, dane zgromadzone na koncie płatnika składek, o których mowa w art.
45, obejmujące:
1) numer NIP lub numer identyfikacyjny REGON, a jeżeli nie nadano tych
numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer dowodu
osobistego albo paszportu,
2) nazwę skróconą lub imię i nazwisko,
3) stan rozliczeń należnych składek na:
a) ubezpieczenia społeczne,
b) ubezpieczenie zdrowotne,
c) Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych,
d) Fundusz Emerytur Pomostowych,
4) liczbę ubezpieczonych,
5) okres rozliczeniowy
– w zakresie niezbędnym do realizacji zadań określonych w przepisach o promocji
zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
15. Zakład udostępnia powiatowym urzędom pracy i wojewódzkim urzędom
pracy, w postaci elektronicznej, wykaz obejmujący dane osób ubezpieczonych,
wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 9–9b, które w poprzednim miesiącu zostały zgłoszone do ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia zdrowotnego, także z innych tytułów – w terminie do 10 dnia roboczego następnego miesiąca.
16. Dane, o których mowa w ust. 15, obejmują:
1) imię i nazwisko;
2) datę urodzenia;
3) numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – rodzaj, serię i numer
dokumentu tożsamości oraz datę urodzenia i obywatelstwo;
4) datę powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia
zdrowotnego z innego tytułu niż wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 9–9b;
5) datę wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych lub z ubezpieczenia
zdrowotnego z innego tytułu niż wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 9–9b;
6) kod tytułu ubezpieczenia.
17. Zakład udostępnia ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych
oraz organom Krajowej Administracji Skarbowej na ich żądanie dane:
1) dotyczące ubezpieczonego:
a) numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – rodzaj, serię
i numer dokumentu tożsamości,
b) identyfikator miejscowości według krajowego rejestru urzędowego
podziału terytorialnego kraju (TERYT) adresu zameldowania – do
najniższego posiadanego poziomu,
c) identyfikator miejscowości według krajowego rejestru urzędowego
podziału terytorialnego kraju (TERYT) adresu korespondencji – do
najniższego posiadanego poziomu,
d) numer NIP i numer identyfikacyjny REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie
nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię i numer
dowodu osobistego albo paszportu,
e) numer płatnika w Krajowym Rejestrze Sądowym,
f) ustalone prawo do emerytury lub renty,
g) stopień niepełnosprawności,
h) kod pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
i) okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
j) wymiar czasu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
k) okres rozliczeniowy,
l) kod tytułu ubezpieczenia,
m) informacja o przekroczeniu rocznej podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
n) wymiar czasu pracy,
o) kod przyczyny wyrejestrowania ubezpieczonego,
p) podstawa wymiaru składki na:
– ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
– ubezpieczenie chorobowe,
– ubezpieczenie wypadkowe,
– ubezpieczenie zdrowotne,
q) wysokość składki na:
– ubezpieczenie emerytalne,
– ubezpieczenia rentowe,
– ubezpieczenie chorobowe,
– ubezpieczenie wypadkowe,
– ubezpieczenie zdrowotne,
r) kwota obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne
z tytułu opłacania składki w ramach pracowniczego programu emerytalnego,
ra) kwota obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne
z tytułu dokonania wpłaty w ramach pracowniczego planu kapitałowego
w rozumieniu ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych
programach kapitałowych,
s) kod świadczenia lub kod przerwy wraz z kwotą wypłaty tego świadczenia,
t) liczba dni zasiłkowych oraz liczba wypłat;
2) dotyczące osób zgłaszanych przez ubezpieczonego do ubezpieczenia
zdrowotnego:
a) numer PESEL,
b) kod stopnia pokrewieństwa albo powinowactwa,
c) stopień niepełnosprawności,
d) czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie z osobą ubezpieczoną;
3) dotyczące płatników składek:
a) numer NIP i numer identyfikacyjny REGON, a jeżeli płatnikowi składek
nie nadano tych numerów lub jednego z nich – numer PESEL lub serię
i numer dowodu osobistego albo paszportu,
b) data powstania obowiązku opłacania składek,
c) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym,
d) liczba ubezpieczonych,
e) stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe,
f) kwota należnych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy,
g) kwota należnych składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych,
h) liczba pracowników, za których jest opłacana składka na Fundusz Emerytur
Pomostowych,
i) liczba stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze,
j) suma należnych składek na Fundusz Emerytur Pomostowych;
4) dotyczące uprawnionych do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz
świadczeń wypłacanych przez Zakład na mocy odrębnych przepisów:
a) numer PESEL,
b) identyfikator miejscowości według krajowego rejestru urzędowego
podziału terytorialnego kraju (TERYT) adresu zamieszkania – do
najniższego posiadanego poziomu,
c) stopień niezdolności do pracy,
d) symbol świadczenia,
e) wysokość świadczenia,
f) wysokość dodatków przysługujących do świadczenia;
5) dotyczące umów o dzieło, o których mowa w art. 36 ust. 17
– w celu niezbędnym do wykonywania ustawowych zadań zmierzających do
skutecznego poboru należności podatkowych i weryfikacji danych własnych oraz
zadań analityczno-sprawozdawczych.
17a. Zakład przekazuje do Centralnego Rejestru Danych Podatkowych, drogą
elektroniczną, dane, o których mowa w ust. 17 pkt 1 lit. a, d, e, k–t oraz pkt 2 lit. a i b,
za okres od stycznia do grudnia w terminie do końca stycznia roku następującego po
roku, za który są przekazywane te dane.
17b. W przypadku zmiany danych, o których mowa w ust. 17a, Zakład
niezwłocznie, nie rzadziej niż 2 razy w miesiącu, przekazuje zmienione dane.
Zmienione dane Zakład przekazuje do dnia 20 kwietnia roku następującego po roku
kalendarzowym.
18. Zakład udostępnia ministrowi właściwemu do spraw rodziny lub ministrowi
właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, w postaci elektronicznej, wykaz
zawierający dane wskazanych przez ministra osób pobierających świadczenia
z pomocy społecznej, świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego
oraz świadczenia wychowawcze, a także członków ich rodzin, którzy zostali zgłoszeni
do ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia zdrowotnego, w okresie wskazanym
przez ministra właściwego do spraw rodziny lub ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego, obejmujące:
1) imię i nazwisko,
2) numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – serię i numer
dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz datę urodzenia,
3) datę powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych lub ubezpieczenia
zdrowotnego,
4) datę wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych lub z ubezpieczenia
zdrowotnego,
5) kod i nazwę tytułu ubezpieczenia,
6) okres rozliczeniowy,
7) dane dotyczące płatników składek:
a) numer NIP, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tego numeru – numer
PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,
b) nazwę skróconą lub imię i nazwisko płatnika składek
– w celu umożliwienia ośrodkom pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia
ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów
ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług
społecznych – centrom usług społecznych, organom właściwym i wojewodom
weryfikacji prawa do świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych,
świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń wychowawczych, a także
w celu monitorowania przez ministra właściwego do spraw rodziny, ministra
właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego oraz wojewodę realizacji świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz świadczeń wychowawczych przez ośrodki pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług
społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu
usług społecznych przez centrum usług społecznych – przez centra usług społecznych,
organy właściwe oraz wojewodów.
19. Zakład udziela bezpłatnie sądowi rejestrowemu prowadzącemu
postępowania o rozwiązanie podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego
bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego informacji niezbędnych do
ustalenia, czy podmiot wpisany do tego rejestru posiada zbywalny majątek i czy
faktycznie prowadzi działalność.
20. Zakład, na wniosek złożony w postaci elektronicznej, udostępnia
komornikowi sądowemu, w postaci elektronicznej, wykaz zawierający dane
zgromadzone na koncie ubezpieczonego wskazanych przez niego ubezpieczonych,
będących dłużnikami uchylającymi się od zobowiązań alimentacyjnych, obejmujące:
1) imię i nazwisko;
2) numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL – rodzaj, serię i numer
dokumentu tożsamości;
3) adres zameldowania, zamieszkania oraz do korespondencji;
4) datę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych lub do ubezpieczenia zdrowotnego;
5) datę wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych lub z ubezpieczenia zdrowotnego;
6) kod tytułu ubezpieczenia;
7) podstawę wymiaru składki na:
a) ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
b) ubezpieczenie chorobowe,
c) ubezpieczenie wypadkowe,
d) ubezpieczenie zdrowotne;
8) kod świadczenia lub kod przerwy wraz z kwotą wypłaty tego świadczenia;
9) ustalone prawo do emerytury lub renty;
10) dane dotyczące płatnika składek:
a) numer NIP, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tego numeru – numer
PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,
b) nazwę skróconą lub imię i nazwisko płatnika składek
– w celu sprawnej realizacji egzekucji świadczeń alimentacyjnych, w tym należności
budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych w przypadku bezskuteczności
egzekucji alimentów, prowadzonej przez komornika sądowego.
21. W przypadku zmiany danych, o których mowa w ust. 20, Zakład, nie rzadziej
niż raz w miesiącu, udostępnia komornikowi sądowemu w postaci elektronicznej zmienione dane.
22. Komornik sądowy jest obowiązany do bieżącego informowania Zakładu,
w postaci elektronicznej, o zaprzestaniu prowadzenia egzekucji świadczeń
alimentacyjnych, w tym należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych
w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, wobec ubezpieczonego, o którym
mowa w ust. 20. Przekazanie informacji skutkuje zaprzestaniem przekazywania przez
Zakład danych, o których mowa w ust. 21.
23. Komornik sądowy jest obowiązany do informowania Zakładu, w postaci
elektronicznej, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, o dalszym prowadzeniu egzekucji
świadczeń alimentacyjnych, w tym należności budżetu państwa z tytułu świadczeń
wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów wobec
ubezpieczonego, o którym mowa w ust. 20. Brak informacji skutkuje zaprzestaniem
przekazywania przez Zakład danych, o których mowa w ust. 21.

Art. 51. 1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem
celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych.
2. Dysponentem FUS jest Zakład.

Art. 52. 1. Przychody FUS pochodzą:
1) ze składek na ubezpieczenia społeczne, niepodlegających przekazaniu na rzecz
otwartych funduszy emerytalnych;
1a) ze środków rekompensujących kwoty składek przekazanych na rzecz otwartych
funduszy emerytalnych;
1b) z wpłat, o których mowa w art. 111c ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r.
o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych;
2) (uchylony)
3) z wpłat z budżetu państwa oraz z innych instytucji, przekazanych na
świadczenia, których wypłatę zlecono Zakładowi, z wyjątkiem świadczeń
finansowanych z odrębnych rozdziałów budżetowych oraz wpłat z instytucji
zagranicznych;
4) z oprocentowania rachunku bankowego FUS;
4a) z lokat dokonywanych w jednostki uczestnictwa funduszy rynku pieniężnego,
o których mowa w art. 178 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach
inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi
(Dz. U. z 2020 r. poz. 95);
4b) z wpłat, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 105 ust. 2 pkt 1 ustawy
z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych;
5) z odsetek od nieterminowo regulowanych zobowiązań wobec FUS;
6) ze zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, wraz z odsetkami;
7) z dodatkowej opłaty, o której mowa w art. 24 ust. 1a, i z opłaty prolongacyjnej;
8) z dotacji z budżetu państwa;
9) ze środków FRD, o których mowa w art. 59;
10) z innych tytułów.
2. Składkę na ubezpieczenia społeczne zalicza się do przychodów FUS
w miesiącu następującym po miesiącu, za który składka jest należna.
3. (uchylony)
4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych przekazuje na rachunek
bankowy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych środki, o których mowa w ust. 1 pkt 1a,
w terminie 3 dni po przedstawieniu przez Zakład wniosku zawierającego informacje
o terminie i wysokości składek przekazanych na rzecz otwartych funduszy emerytalnych.

Art. 53. 1. W granicach określonych w ustawie budżetowej FUS może
otrzymywać z budżetu państwa dotacje i nieoprocentowane pożyczki.
2. Dotacje i pożyczki, o których mowa w ust. 1, mogą być przeznaczone
wyłącznie na uzupełnienie środków na wypłaty świadczeń gwarantowanych przez
państwo, jeżeli przychody przekazywane na rachunek bankowy FUS oraz środki
zgromadzone na funduszu rezerwowym nie zapewniają pełnej i terminowej wypłaty
świadczeń finansowanych z przychodów FUS.
3. Za zgodą ministra właściwego do spraw finansów publicznych FUS może
zaciągać kredyty.

Art. 54. Ze środków zgromadzonych w FUS finansowane są:
1) wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego
oraz wypadkowego;
2) wydatki na prewencję rentową;
3) spłaty kredytów i pożyczek wraz z odsetkami, zaciąganych w celu wypłaty
świadczeń z FUS;
4) odsetki za nieterminowe wypłaty świadczeń;
5) należności dla płatników składek, o których mowa w art. 3 ust. 2;
6) wydatki związane z realizacją zadań, o których mowa w art. 52 ust. 1 pkt 3;
7) (uchylony)
8) odpis stanowiący przychód Zakładu, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1;
9) wydatki na pokrycie niedoboru środków niezbędnych do zapewnienia wypłat
emerytur kapitałowych;
10) emerytury kapitałowe, środki gwarantowane oraz jednorazowe wypłaty, ustalane
ze składek zewidencjonowanych na subkoncie.

Art. 55. 1. W ramach FUS wyodrębnia się fundusze:
1) emerytalny, z którego są finansowane wypłaty emerytur i wydatki, o których
mowa w art. 54 pkt 9 i 10;
2) rentowy, z którego są finansowane:
a) wypłaty rent z tytułu niezdolności do pracy, rent szkoleniowych, rent
rodzinnych, dodatków do rent rodzinnych dla sierot zupełnych, dodatków
pielęgnacyjnych,
b) wypłaty emerytur przyznanych z urzędu zamiast rent z tytułu niezdolności
do pracy osobom urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., które nie mają
okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego co najmniej 20 lat dla
kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn,
c) wypłaty zasiłków pogrzebowych,
d) świadczenia zlecone Zakładowi do wypłaty podlegające finansowaniu
z budżetu państwa, a także
e) wydatki na prewencję rentową;
3) chorobowy, z którego finansowane są świadczenia określone w odrębnych przepisach;
4) wypadkowy, z którego finansowane są świadczenia określone w odrębnych
przepisach, a także koszty prewencji wypadkowej określone w odrębnych przepisach;
5) rezerwowy tworzony dla ubezpieczeń rentowych, chorobowego i wypadkowego.
2. Dla funduszy, o których mowa w ust. 1 pkt 1–4, nie prowadzi się odrębnych
rachunków bankowych.

Art. 56. 1. Fundusz rezerwowy tworzy się:
1) ze środków pozostających w dniu 31 grudnia każdego roku na rachunku
bankowym FUS pomniejszonych o kwoty niezbędne do zapewnienia wypłat
świadczeń przypadających na pierwszy miesiąc kolejnego roku;
2) z odsetek od ulokowanych środków funduszu rezerwowego.
2. Środki funduszu rezerwowego mogą być wykorzystane na uzupełnienie
niedoborów funduszu rentowego, chorobowego lub wypadkowego.
3. Środki funduszu rezerwowego mogą być lokowane jedynie na lokatach
bankowych, w papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa oraz
w jednostkach uczestnictwa funduszy rynku pieniężnego, o których mowa w art. 178
ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu
alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.
4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, określi, w drodze
rozporządzenia, szczegółowe zasady gospodarki finansowej oraz zasady lokowania
środków FUS, mając na względzie efektywność zarządzania i bezpieczeństwo środków.

Art. 57. W ustawie budżetowej określa się corocznie kwotę wydatków na
prewencję rentową w wysokości do 0,4% wydatków na świadczenia z ubezpieczenia
emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego, przewidzianych w planie
finansowym FUS na dany rok budżetowy.

Art. 58. 1. Dla ubezpieczenia emerytalnego tworzy się Fundusz Rezerwy
Demograficznej.
2. FRD zasilany jest:
1) ze środków, o których mowa w art. 22 ust. 4;
2) z przekazywanych środków ze zbycia akcji i udziałów należących do Skarbu
Państwa w wysokości 40% przychodów z ogólnej kwoty brutto w danym roku,
pomniejszonej o kwoty obowiązkowych odpisów na fundusz celowy, o którym
mowa w art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji
i niektórych uprawnieniach pracowników (Dz. U. z 2019 r. poz. 2181);
3) z przychodów od środków FRD ulokowanych zgodnie z art. 63 ust. 2 i art. 65 ust. 2 i 4;
4) z odsetek uzyskanych z lokat na rachunkach prowadzonych przez Zakład,
a niestanowiących przychodów FUS i Zakładu;
4a) aktywami pochodzącymi z przeniesienia aktywów, o których mowa w art.
23 ust. 2 pkt 2–4 ustawy z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw
w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych
w otwartych funduszach emerytalnych (Dz. U. poz. 1717);
5) z innych źródeł.

Art. 59. 1. Środki FRD mogą być wykorzystane wyłącznie na:
1) uzupełnienie wynikającego z przyczyn demograficznych niedoboru funduszu
emerytalnego, o którym mowa w art. 55 ust. 1 pkt 1, z zastrzeżeniem ust. 3 i art. 112 ust. 1;
2) nieoprocentowaną pożyczkę uzupełniającą środki funduszu emerytalnego na
bieżącą wypłatę świadczeń, zapewniającą płynność finansową FUS, zwrotną
w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia otrzymania środków przez FUS;
3) (uchylony)
4) nieoprocentowaną pożyczkę na realizację dodatkowego rocznego świadczenia
pieniężnego dla emerytów i rencistów i kosztów obsługi wypłaty tego
świadczenia oraz jednorazowego świadczenia pieniężnego, o którym mowa
w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o jednorazowym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów w 2019 r. (Dz. U. poz. 743), zwrotną
w terminie określonym w umowie pożyczki.
2. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może zarządzić wykorzystanie
środków FRD na cel, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, mając na względzie konieczność
zapewnienia wypłaty świadczeń finansowanych z funduszu emerytalnego.
2a. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, może zarządzić wykorzystanie
środków FRD na cel, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, określając termin i sposób zwrotu
pożyczki, mając na względzie konieczność zapewnienia wypłaty świadczeń
finansowanych z funduszu emerytalnego.
2b. Rozporządzenia, o którym mowa w ust. 2, nie wydaje się, jeżeli ustawa
budżetowa na dany rok kalendarzowy ujmuje w przychodach FUS środki, o których
mowa w ust. 1 pkt 1.
2c. Zarząd Zakładu uruchamia środki FRD na cel, o którym mowa w ust. 1 pkt
1, do wysokości ujętej w planie finansowym FUS.
3. Koszty bieżącego zarządzania środkami FRD finansowane są z jego środków.
Wysokość środków na zarządzanie określana jest corocznie w planie finansowym FRD.

Art. 60. 1. FRD posiada osobowość prawną.
2. Statut FRD nadaje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego,
w drodze rozporządzenia.
3. Organem FRD jest Zakład.
4. Środkami FRD dysponuje Zakład, z zastrzeżeniem art. 59 i 64.
5. Zakład reprezentuje FRD w sposób określony dla reprezentacji Zakładu
w jego statucie.
6. Siedzibą FRD jest siedziba Zakładu.
7. Nazwa FRD jest prawnie chroniona.

Art. 61. 1. Gospodarka finansowa FRD odbywa się na podstawie wieloletniej
prognozy kroczącej dochodów i wydatków funduszu emerytalnego.
2. Podstawą prognozy, o której mowa w ust. 1, są w szczególności założenia
dotyczące sytuacji demograficznej i społeczno-ekonomicznej kraju, a zwłaszcza
założenia dotyczące płodności, umieralności, wzrostu gospodarczego, wysokości
zarobków, migracji, inflacji, stopy bezrobocia, struktury populacji w podziale na poszczególne grupy zawodowe oraz grupy znajdujące się poza siłą roboczą, oraz wskaźniki waloryzacji składek i świadczeń wypłacanych z ubezpieczeń społecznych.
3. Prognoza, o której mowa w ust. 1, sporządzana jest przez Zarząd Zakładu.
4. Prognoza, o której mowa w ust. 3, jest przedstawiana Radzie Ministrów co
3 lata, do dnia 30 czerwca, wraz z opinią aktuariusza działającego na podstawie
przepisów o działalności ubezpieczeniowej. Wyboru aktuariusza dokonuje Rada Nadzorcza Zakładu.
5. Prognoza publikowana jest corocznie w Biuletynie Informacyjnym. Zakres
publikacji określi minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w drodze rozporządzenia.

Art. 62. FRD nie może zaciągać pożyczek lub kredytów. Budżet państwa
gwarantuje wypłatę świadczeń emerytalnych z FUS.

Art. 63. 1. FRD lokuje swoje środki w celu osiągnięcia ich maksymalnego
bezpieczeństwa i rentowności.
2. Do dnia 31 grudnia 2001 r. FRD lokuje swoje środki w bonach i obligacjach
skarbowych oraz innych papierach wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa.
3. (uchylony)
4. Środki pochodzące z wykupu aktywów, o których mowa w art. 58 ust. 2 pkt
4a, oraz przychody uzyskane od tych aktywów zwiększają aktywa FRD.

Art. 64. 1. Po zgromadzeniu przez FRD środków wyższych niż 250 000 tys. zł
zarządzanie środkami FRD może być powierzone przez Zakład uprawnionemu
podmiotowi zewnętrznemu na zasadach określonych w ustawie i umowie o zarządzaniu.
2. (uchylony)

Art. 65. 1. Żadnemu podmiotowi lub grupie podmiotów związanych,
w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, nie
może być powierzone w zarządzanie więcej niż:
1) 40% środków FRD, jeżeli wartość tych środków nie przekracza 1 000 000 tys. zł;
2) 25% środków FRD, jeżeli wartość tych środków przekracza 1 000 000 tys. zł,
a nie przekracza 2 000 000 tys. zł;
3) 15% środków FRD, jeżeli wartość tych środków przekracza 2 000 000 tys. zł.
2. Zarządzający jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4, lokować środki FRD
tylko w kraju i wyłącznie w:
1) bonach, obligacjach skarbowych i innych papierach wartościowych Skarbu
Państwa;
2) papierach wartościowych emitowanych przez gminy, związki gmin i miasto
stołeczne Warszawa;
3) dłużnych papierach wartościowych gwarantowanych przez Skarb Państwa;
4) akcjach i obligacjach zdematerializowanych zgodnie z przepisami ustawy z dnia
29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 89);
5) obligacjach emitowanych przez spółki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia
29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów
finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
(Dz. U. z 2019 r. poz. 623, 1798 i 2217).
6) (uchylony)
3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, mając na względzie
efektywność zarządzania, bezpieczeństwo i rentowność lokat, określi, w drodze rozporządzenia:
1) obowiązkowe istotne elementy, które powinna zawierać umowa o zarządzanie
środkami FRD, z uwzględnieniem w szczególności określenia obowiązków
i praw uprawnionego podmiotu zewnętrznego oraz opłaty za zarządzanie;
2) dopuszczalne proporcje udziału poszczególnych lokat środków FRD,
z uwzględnieniem ryzyka inwestycyjnego i celów powołania FRD;
3) (uchylony)
4) szczegółowy sposób ustalania kosztów, o których mowa w art. 59 ust. 3,
z uwzględnieniem w szczególności kosztów, które mogą być uznane za koszty
zarządzania środkami FRD.
3a. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, może określić, w drodze
rozporządzenia, inne formy lokowania środków FRD, z uwzględnieniem
bezpieczeństwa i rentowności lokat.
4. Środki FRD mogą być lokowane przez Zakład także bezpośrednio
w jednostkach uczestnictwa funduszy inwestycyjnych wybranych zgodnie z art. 64 ust. 1, jeżeli ich polityka inwestycyjna określona w statucie i faktycznie realizowana nie jest sprzeczna z wymogami określonymi w ust. 2 i 3.

Art. 66. 1. Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość
prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa.
2. Nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami
sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Nadzór ten nie
może dotyczyć spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej.
3. Zakład działa na podstawie niniejszej ustawy oraz innych ustaw regulujących
poszczególne zakresy jego działalności.
4. W zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68–71, Zakładowi
przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej.
5. W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do
terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu.

Art. 66a. Zakład jest dostawcą usług płatniczych w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt
8 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych.

Art. 67. 1. W skład Zakładu wchodzą:
1) centrala;
2) terenowe jednostki organizacyjne.
2. (uchylony)

Art. 68. 1. Do zakresu działania Zakładu należy między innymi:
1) realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności:
a) stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych,
b) ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz
wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy odrębnych przepisów
obowiązki te wykonują płatnicy składek,
c) wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne,
ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy,
Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
d) prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek
i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu
z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł,
e) prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek,
f) orzekanie przez lekarzy orzeczników Zakładu oraz komisje lekarskie
Zakładu dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
1a) opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu zabezpieczenia społecznego;
2) realizacja umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ubezpieczeń społecznych;
2a) wystawianie osobom uprawnionym do emerytur i rent z ubezpieczeń
społecznych imiennych legitymacji emeryta–rencisty, potwierdzających status emeryta–rencisty;
3) dysponowanie środkami finansowymi funduszów ubezpieczeń społecznych oraz
środkami Funduszu Alimentacyjnego;
4) opracowywanie aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych;
5) kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy;
6) kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych
obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz innych zadań zleconych Zakładowi;
7) wydawanie Biuletynu Informacyjnego;
8) popularyzacja wiedzy o ubezpieczeniach społecznych.
2. W ramach realizacji zadań określonych w ust. 1 pkt 1 lit. f i pkt 5 oraz zadań
związanych z orzekaniem przez lekarzy orzeczników i komisji lekarskiej Zakładu dla
potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń innych niż z ubezpieczeń społecznych
Zakład udziela zamówień na dodatkowe opinie lekarza konsultanta lub psychologa
oraz wyniki czasowej obserwacji szpitalnej – zgodnie z potrzebami orzecznictwa lekarskiego z wyłączeniem przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. poz. 2019).
3. Przepis ust. 1 pkt 2a stosuje się odpowiednio do osób uprawnionych do
emerytur i rent wypłacanych przez Zakład w ramach zadań zleconych na mocy
odrębnych przepisów.
4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, wzór legitymacji emeryta–rencisty, tryb jej wydawania, wymiany lub
zwrotu, a także zakres informacji, jakie legitymacje mogą zawierać, kierując się
koniecznością zapewnienia sprawności postępowania przy wydawaniu legitymacji
emeryta–rencisty.

Art. 68a. 1. Do zakresu działania Zakładu należy prowadzenie punktu
kontaktowego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady
(WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania
rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia
społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.), służącego do
wymiany danych w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego w zakresie:
1) określania ustawodawstwa mającego zastosowanie;
2) świadczeń pieniężnych z tytułu choroby;
3) świadczeń z tytułu macierzyństwa i równoważnych świadczeń dla ojca;
4) świadczeń z tytułu inwalidztwa;
5) świadczeń z tytułu starości;
6) rent rodzinnych;
7) świadczeń pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych;
8) zasiłków na wypadek śmierci;
9) świadczeń przedemerytalnych;
10) specjalnych świadczeń pieniężnych o charakterze nieskładkowym;
11) odzyskiwania należności z tytułu składek lub nadpłaconych świadczeń.
2. W zakresie określonym w ust. 1 Zakład jest instytucją właściwą, instytucją
miejsca zamieszkania, instytucją miejsca pobytu, o których mowa w rozporządzeniu
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.
w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. WE L 166
z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz instytucją łącznikową, o której mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r.
dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji
systemów zabezpieczenia społecznego.
3. Zakład może przetwarzać dane osobowe, jeżeli jest to niezbędne do
prowadzenia punktu kontaktowego, o którym mowa w ust. 1, w tym do realizacji praw
lub obowiązków wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów
zabezpieczenia społecznego oraz z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania
rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Art. 68b. 1. Certyfikat umożliwiający podpisywanie dokumentów
elektronicznych z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz
integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym Zakładu, o którym
mowa w art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2019 r.
poz. 645 i 1590), Zakład udostępnia pracownikom medycznym oraz osobom wykonującym:
1) zawód medyczny, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia
15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2190, z późn. zm.),
2) czynności pomocnicze przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych, o których mowa
w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta
i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2019 r. poz. 1127, 1128, 1590, 1655 i 1696)
– upoważnionym do wykonywania czynności określonych w art. 41a ust. 1 ustawy
z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2019 r.
poz. 537, 577, 730 i 1590) lub art. 54a ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
2. Zakład ponosi odpowiedzialność jedynie za wykorzystanie certyfikatów,
o których mowa w ust. 1, dla celów podpisywania zaświadczeń, o których mowa
w art. 54 ust. 1 ustawy wymienionej w ust. 1, wystawianych w formie dokumentu
elektronicznego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego udostępnionego przez Zakład.
3. Informację o certyfikatach, o których mowa w ust. 1, Zakład udostępnia
ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, w formie elektronicznej.

Art. 69. 1. Do zakresu działania Zakładu należy także prowadzenie prewencji
rentowej, obejmującej:
1) rehabilitację leczniczą ubezpieczonych zagrożonych całkowitą lub częściową
niezdolnością do pracy, osób uprawnionych do zasiłku chorobowego lub
świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego
lub wypadkowego, a także osób pobierających rentę okresową z tytułu
niezdolności do pracy;
2) badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy;
3) inne działania prewencyjne.
2. W ramach prewencji rentowej Zakład:
1) kieruje ubezpieczonych i osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1, do ośrodków
rehabilitacyjnych;
2) może tworzyć i prowadzić własne ośrodki rehabilitacyjne;
3) udziela zamówień na usługi rehabilitacyjne w innych ośrodkach;
4) prowadzi we własnym zakresie badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy;
5) może zamawiać przeprowadzanie przez inne podmioty badań naukowych
dotyczących przyczyn niezdolności do pracy oraz metod i rozwiązań
zapobiegających niezdolności do pracy;
6) może finansować inne działania dotyczące prewencji rentowej.
3. Do zamówień, o których mowa w ust. 2 pkt 3, nie stosuje się przepisów
ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych.
4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb:
1) kierowania na rehabilitację leczniczą;
2) (uchylony)
3) udzielania zamówień na usługi rehabilitacyjne.

Art. 70. 1. Zakład sporządza dla każdego funduszu wymienionego w art. 55
ust. 1 pkt 1–4 prognozę sytuacji finansowej na najbliższy rok obrotowy. Rachunek jest
zestawieniem przewidywanych zobowiązań i wpływów na dany rok z tytułu składek
i innych źródeł.
2. Dla kolejnych 5 lat obrotowych Zakład sporządza dla każdego z funduszy
uproszczony rachunek ubezpieczeń. Przepis art. 61 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 71. 1. Zakład wykonuje również zadania powierzone na podstawie innych ustaw.
2. Zakład może wykonywać inne zlecone zadania z dziedziny ubezpieczeń lub
zabezpieczenia społecznego.
3. Zadania, o których mowa w ust. 1 i 2, Zakład wykonuje odpłatnie, na zasadach
określonych w przepisach lub w umowach albo w porozumieniach zawartych
z jednostką zlecającą.

Art. 71a. 1. Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym.
2. W razie sporu ciężar dowodu doręczenia pisma lub decyzji, o których mowa
w ust. 1, spoczywa na Zakładzie.

Art. 71b. 1. Zakład może pośredniczyć w przekazywaniu świadczeń zleconych
przez zagraniczne instytucje do wypłaty osobom uprawnionym zamieszkałym
w Polsce poprzez wystawianie zleceń dewizowych do realizacji wypłat tych
świadczeń przez banki.
2. Koszty realizacji wypłat świadczeń, o których mowa w ust. 1, ponosi Zakład.

Art. 72. Organami Zakładu są:
1) Prezes Zakładu;
2) Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu Prezes Zakładu;
3) Rada Nadzorcza Zakładu.

Art. 73. 1. Działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje
Zakład na zewnątrz.
2. Prezesa Zakładu powołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra
właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego złożony po zasięgnięciu opinii
Rady Nadzorczej Zakładu. Prezes Rady Ministrów odwołuje Prezesa Zakładu na
wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
2a. (uchylony)
2b. (uchylony)
2c. (uchylony)
3. Do zakresu działania Prezesa Zakładu należy w szczególności:
1) kierowanie pracami Zarządu;
2) koordynowanie współpracy Zakładu z urzędami administracji rządowej, w tym
w szczególności z Komisją Nadzoru Finansowego, a także z innymi organami rentowymi;
3) tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych
oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej;
4) powoływanie i odwoływanie kierowników jednostek organizacyjnych Zakładu,
ich zastępców oraz głównych księgowych;
5) zwierzchni nadzór nad orzecznictwem lekarskim dla celów ubezpieczeń społecznych;
6) przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku;
6a) przyznawanie rodzicielskich świadczeń uzupełniających, o których mowa
w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu
uzupełniającym (Dz. U. poz. 303);
7) spełnianie funkcji pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy;
8) zatwierdzanie projektów dotyczących administrowania środkami FRD.

Art. 73a. 1. Stanowisko Prezesa Zakładu może zajmować osoba, która:
1) posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny;
2) jest obywatelem polskim;
3) korzysta z pełni praw publicznych;
4) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne
przestępstwo skarbowe;
5) posiada kompetencje kierownicze.
6) (uchylony)
7) (uchylony)
2. (uchylony)
3. (uchylony)
4. (uchylony)
5. (uchylony)
6. (uchylony)
7. (uchylony)
8. (uchylony)
9. (uchylony)
10. (uchylony)

Art. 74. 1. Zarząd Zakładu składa się z Prezesa Zakładu oraz z 2–4 osób,
powoływanych i odwoływanych przez Radę Nadzorczą Zakładu, na wniosek Prezesa Zakładu.
2. Zarząd kieruje działaniami Zakładu w zakresie niezastrzeżonym dla Prezesa Zakładu.
3. Do zadań Zarządu należy w szczególności:
1) bieżące zarządzanie funduszami, których dysponentem jest Zakład;
2) przygotowywanie projektów dotyczących administrowania środkami FRD;
3) prowadzenie gospodarki finansowej Zakładu;
4) opracowywanie projektu rocznego planu finansowego FUS i FRD oraz
przekazywanie go w trybie określonym w przepisach dotyczących prac nad
projektem budżetu państwa – po zaopiniowaniu przez Radę Nadzorczą Zakładu
– ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego;
5) sporządzanie rocznych sprawozdań finansowych Zakładu, FUS i FRD
i przedkładanie ich – po zaopiniowaniu przez biegłego rewidenta niebędącego
pracownikiem Zakładu – ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego;
5a) sporządzanie rocznych sprawozdań z wykonania planów finansowych FUS
i FRD i przedkładanie ich – po zaopiniowaniu przez Radę Nadzorczą Zakładu –
ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego;
6) przedstawianie Radzie Nadzorczej Zakładu informacji o pracy Zakładu –
w formie, zakresie i terminach określonych przez Radę Nadzorczą Zakładu;
7) (uchylony)
8) sporządzanie planu finansowego Zakładu i sprawozdań z jego wykonania oraz
przedkładanie ich – po zatwierdzeniu przez Radę Nadzorczą Zakładu –
ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego;
9) opracowywanie rocznych sprawozdań z działalności Zakładu i przedkładanie ich
– po zatwierdzeniu przez Radę Nadzorczą Zakładu – ministrowi właściwemu do
spraw zabezpieczenia społecznego;
10) sporządzanie wieloletniej prognozy kroczącej dochodów i wydatków funduszu
emerytalnego, o której mowa w art. 61 ust. 3.
3a. W sprawozdaniu z wykonania planu finansowego Zakładu, o którym mowa
w ust. 3 pkt 8, podaje się także informację o kwocie składek należnych, o których
mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1, nieopłaconych przez płatników składek.
4. Tryb pracy Zarządu określa regulamin uchwalany przez Radę Nadzorczą Zakładu.
5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, na wniosek Prezesa
Zakładu, zaopiniowany przez Radę Nadzorczą Zakładu, nadaje, w drodze
rozporządzenia, statut Zakładowi, w którym określa w szczególności:
1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali
i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu;
2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.
6. (uchylony)

Art. 74a. 1. Nabór kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska pracy
w Zakładzie jest otwarty i konkurencyjny.
2. Ogłoszenie o naborze zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej,
o którym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji
publicznej, oraz w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej,
w której jest prowadzony nabór.

Art. 74b. Informacje o kandydatach, którzy zgłosili się do naboru, stanowią
informację publiczną w zakresie objętym wymaganiami określonymi w ogłoszeniu
o naborze.

Art. 74c. Termin do składania dokumentów, określony w ogłoszeniu o naborze,
nie może być krótszy niż 14 dni od dnia opublikowania tego ogłoszenia w Biuletynie
Informacji Publicznej.

Art. 74d. 1. Po upływie terminu do składania dokumentów określonego
w ogłoszeniu o naborze niezwłocznie upowszechnia się listę kandydatów, którzy
spełniają wymagania formalne określone w ogłoszeniu o naborze, przez umieszczenie
jej w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której jest
prowadzony nabór, a także przez
opublikowanie jej w Biuletynie Informacji Publicznej.
2. Lista, o której mowa w ust. 1, zawiera imię i nazwisko kandydata oraz jego
miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

Art. 74e. 1. Sporządza się protokół przeprowadzonego naboru kandydatów do
zatrudnienia na wolne stanowiska pracy w Zakładzie.
2. Protokół zawiera w szczególności:
1) określenie stanowiska pracy, na które był prowadzony nabór, liczbę kandydatów
oraz imiona, nazwiska i adresy nie więcej niż 5 najlepszych kandydatów
uszeregowanych według poziomu spełniania przez nich wymagań określonych
w ogłoszeniu o naborze;
2) informację o zastosowanych metodach i technikach naboru;
3) uzasadnienie dokonanego wyboru.

Art. 74f. 1. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w terminie 14 dni od
dnia zatrudnienia wybranego kandydata albo zakończenia naboru, w przypadku gdy
w jego wyniku nie doszło do zatrudnienia żadnego kandydata.
2. Informacja, o której mowa w ust. 1, zawiera:
1) nazwę i adres urzędu;
2) określenie stanowiska pracy;
3) imię i nazwisko kandydata oraz jego miejsce zamieszkania w rozumieniu
przepisów Kodeksu cywilnego;
4) uzasadnienie dokonanego wyboru kandydata albo uzasadnienie niezatrudnienia
żadnego kandydata.
3. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w Biuletynie Informacji
Publicznej i w miejscu powszechnie dostępnym w jednostce organizacyjnej, w której
był prowadzony nabór.

Art. 74g. Jeżeli stosunek pracy osoby wyłonionej w drodze naboru ustał w ciągu
3 miesięcy od dnia nawiązania stosunku pracy, można zatrudnić na tym samym
stanowisku kolejną osobę spośród najlepszych kandydatów wymienionych
w protokole tego naboru. Przepisy art. 74f stosuje się odpowiednio.

Art. 75. 1. Rada Nadzorcza Zakładu jest powoływana przez Prezesa Rady
Ministrów na pięcioletnią kadencję, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b, przy czym:
1) 4 członków, w tym przewodniczący Rady, powoływanych jest na wniosek
ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, złożony
w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych;
2) po 1 członku jest powoływanych na wniosek każdej z organizacji pracodawców,
reprezentatywnej w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu
Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. z 2018 r. poz.
2232), zwanej dalej „ustawą o Radzie Dialogu Społecznego”;
3) po 1 członku jest powoływanych na wniosek każdej organizacji związkowej,
reprezentatywnej w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego;
4) 1 członek jest powoływany na wniosek ogólnokrajowych organizacji emerytów i rencistów.
1a. Członek Rady Nadzorczej Zakładu może być odwołany przez Prezesa Rady
Ministrów przed upływem kadencji w przypadku złożenia przez niego rezygnacji lub
na wniosek organu albo organizacji, która zgłosiła jego kandydaturę.
1b. Prezes Rady Ministrów dokonuje uzupełnienia składu Rady Nadzorczej
Zakładu w trybie przewidzianym dla
powołania.
2. Do zadań Rady Nadzorczej Zakładu należy w szczególności:
1) uchwalanie regulaminu działania Zarządu Zakładu;
2) ustalanie wynagrodzenia członków Zarządu, z wyłączeniem Prezesa Zakładu;
3) okresowa ocena – w przyjętym przez siebie trybie – pracy Zarządu;
4) zatwierdzanie projektu rocznego planu finansowego Zakładu i sprawozdania
z jego wykonania, a także rocznego sprawozdania z działalności Zakładu;
5) opiniowanie projektów planów finansowych FUS i FRD oraz sprawozdań z ich wykonania;
6) opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz
zgłaszanie inicjatyw w tym zakresie kierowanych do ministra właściwego do
spraw zabezpieczenia społecznego;
7) (uchylony)
8) wybór biegłego rewidenta wykonującego badanie rocznego sprawozdania
finansowego Zakładu, FUS i FRD;
9) (uchylony)
10) (uchylony)
11) opiniowanie projektu statutu Zakładu;
12) wybór aktuariusza działającego na podstawie przepisów o działalności
ubezpieczeniowej, który sporządzi opinię do wieloletniej prognozy kroczącej
dochodów i wydatków funduszu emerytalnego, o której mowa w art. 61 ust. 1.
3. Prezes Rady Ministrów określi, w drodze rozporządzenia:
1) tryb zgłaszania kandydatów na członków Rady Nadzorczej Zakładu;
2) regulamin i zasady wynagradzania członków Rady Nadzorczej Zakładu.

Art. 75a. Organy Zakładu współpracują z Szefem Krajowego Centrum
Informacji Kryminalnych w zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych.

Art. 76. 1. Zakład uzyskuje przychody z:
1) odpisu z FUS obciążającego fundusze, o których mowa w art. 55; wysokość
odpisu ustala się corocznie w ustawie budżetowej na podstawie planu
finansowego FUS zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budżetu;
1a) odpisu z Funduszu Emerytur Pomostowych, o którym mowa w ustawie z dnia
19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych;
2) należności z tytułu poniesionych kosztów poboru i dochodzenia składek na:
a) ubezpieczenie zdrowotne od Narodowego Funduszu Zdrowia,
b) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
c) (uchylona)
d) Fundusz Pracy,
e) Fundusz Solidarnościowy
– których wysokość określają odrębne przepisy;
3) należności z tytułu poniesionych kosztów poboru i dochodzenia składek na
otwarte fundusze emerytalne w wysokości nie wyższej niż 0,4% kwoty
przekazanych do otwartych funduszy emerytalnych składek na to ubezpieczenie,
z tym że wysokość należności ustala się corocznie w ustawie budżetowej;
4) wpływów z tytułu wykonywania innych zadań zlecanych Zakładowi;
5) dotacji z budżetu państwa;
6) należności z tytułu poniesionych kosztów bieżącej działalności Zakładu związanych z:
a) (uchylona)
b) obsługą świadczeń wypłacanych z FUS, podlegających finansowaniu ze
środków budżetu państwa,
c) obsługą rent socjalnych, finansowanych ze środków budżetu państwa;
6a) (uchylony)
6b) oprocentowania środków Zakładu na rachunkach bankowych;
7) innych dochodów.
1a. Należności z tytułu poniesionych kosztów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3,
Zakład pobiera w formie potrącenia z dokonanych wpłat.
2. Należności z tytułu poniesionych kosztów, o których mowa w ust. 1 pkt 6,
podlegają refundacji z budżetu państwa w części proporcjonalnej do liczby świadczeń
finansowanych z tych źródeł.
3. (uchylony)
4. Koszty związane z teletransmisją, obsługą bankową, zakupami licencji oraz
amortyzacją ustalane są w każdym
roku odrębnie na podstawie aktualnych potrzeb i cen.

Art. 77. 1. Zakład gospodaruje swoim mieniem oraz prowadzi samodzielną
gospodarkę finansową w ramach posiadanych środków.
2. Z przychodów, o których mowa w art. 76, pokrywa się w szczególności:
1) wydatki na wynagrodzenia i składki naliczane od wynagrodzeń;
2) wydatki na zakup towarów i usług;
3) koszty bieżącej działalności Rady Nadzorczej Zakładu;
4) pozostałe koszty bieżącej działalności Zakładu;
5) wydatki na inwestycje;
6) wydatki na działalność szkoleniową i popularyzatorską w zakresie ubezpieczeń społecznych;
7) koszty obsługi świadczeń finansowanych z FUS, a realizowanych przez Kasę
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;
8) koszty wypłaty świadczeń, w tym realizowanych na mocy umów międzynarodowych;
9) wydatki na prowadzenie punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 68a ust. 1.
3. Zakład dysponuje środkami finansowymi w walutach obcych pochodzących
z wpłat instytucji zagranicznych przekazywanych na pokrycie wypłat świadczeń
zagranicznych osobom uprawnionym zamieszkałym w Polsce.
4. Zakład zwraca osobom wezwanym do osobistego stawiennictwa w sprawach
świadczeń z ubezpieczeń społecznych i innych świadczeń wypłacanych przez Zakład
poniesione koszty przejazdu. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego
określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje i wysokość kosztów podlegających
zwrotowi oraz warunki dokonywania ich zwrotu, uwzględniając uzasadniony interes
osób wezwanych oraz możliwości finansowe Zakładu.
5. W sprawach świadczeń z ubezpieczeń społecznych Zakład ma prawo do
nieodpłatnego korzystania z dokumentacji medycznej zakładów opieki zdrowotnej.

Art. 78. Sprawozdanie finansowe Zakładu podlega badaniu i ogłoszeniu na
zasadach określonych w przepisach o rachunkowości.

Art. 79. 1. Indywidualne dane zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach
płatników składek, a także w rejestrach prowadzonych przez Zakład oraz dane
źródłowe będące podstawą zapisów na tych kontach i w rejestrach stanowią tajemnicę
prawnie chronioną Zakładu. Do przestrzegania tej tajemnicy obowiązani są:
1) pracownicy Zakładu;
2) członkowie Rady Nadzorczej Zakładu.
2. Przepis ust. 1 stosuje się również do indywidualnych danych osób,
przetwarzanych w Zakładzie w zakresie przyznawania, ustalania i wypłaty świadczeń
z ubezpieczeń społecznych, a także świadczeń finansowanych z budżetu państwa oraz
o dokonanych wypłatach, w związku z realizacją zadań zleconych Zakładowi na
podstawie odrębnych przepisów.

Art. 79a. Pracownicy Zakładu korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie
karnym dla funkcjonariuszy publicznych, chyba że pełnią wyłącznie czynności usługowe.

Art. 79b. 1. Ilekroć odrębne przepisy przewidują nałożenie przez komornika
sądowego lub organ egzekucyjny w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na pracownika Zakładu grzywny lub
kary pieniężnej, która pozostaje w związku z realizacją obowiązków pracowniczych,
taka grzywna lub taka kara pieniężna jest nakładana na Zakład.
2. W przypadku uprawomocnienia się postanowienia komornika sądowego albo
organu egzekucyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o nałożeniu na Zakład grzywny lub
kary pieniężnej, Prezes Zakładu w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia
przeprowadza postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia podstaw
odpowiedzialności pracownika lub kierownika jednostki, z którego działaniem lub
zaniechaniem związane było wymierzenie grzywny lub kary pieniężnej.

Art. 80. W celu ustalenia prawa do świadczeń oraz ich wysokości ubezpieczeni
zobowiązani są do:
1) przedstawiania stanów faktycznych mających wpływ na prawo lub wysokość świadczeń;
2) informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na świadczenie;
3) przedkładania na żądanie środków dowodowych;
4) osobistego stawiennictwa, jeżeli okoliczności sprawy tego wymagają;
5) poddania się badaniom lekarskim, a także leczeniu lub rehabilitacji, jeżeli
oczekuje się, że leczenie lub rehabilitacja przywróci zdolność do pracy lub
spowoduje, że zdolność do pracy zostanie zachowana.

Art. 81. Przepisu art. 80 nie stosuje się, jeżeli:
1) Zakład ma możliwości mniejszym nakładem niż ubezpieczony ustalić
okoliczności niezbędne do przyznania i wypłaty świadczenia;
2) badanie mogłoby narazić ubezpieczonego na pogorszenie stanu zdrowia lub
zagrażać jego życiu.

Art. 82. W przypadku gdy ubezpieczony utrudnia możliwość wyjaśnienia
wszystkich okoliczności sprawy, Zakład może, w drodze decyzji, wstrzymać wypłatę
świadczenia lub zawiesić postępowanie do chwili podjęcia współpracy.

Art. 83. 1. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw
dotyczących w szczególności:
1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;
1a) ustalania płatnika składek;
2) przebiegu ubezpieczeń;
3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;
3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru,
a także umarzania należności z tytułu tych składek;
4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
2. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie
i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
3. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji
w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne
roszczenia.
4. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji
odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie
należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie
wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie
przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu
o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących
decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się
odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie
postępowania administracyjnego.
5. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która
wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę.
6. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję
niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym
wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.
7. Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład
przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia
odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem.

Art. 83a. 1. Prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu
ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po
uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono
okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie.
2. Decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do
właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub
unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
3. W sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład, na
podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1:
1) wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą
zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego;
2) występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed
tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności
wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji.
4. Przepisów ust. 1–3 nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do
emerytur i rent i ich wysokości.

Art. 83b. 1. Jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego
przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład
w tych przypadkach wydaje decyzję.
2. Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie
nie przysługuje.

Art. 83c. 1. Dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez
kierownika terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu działającego jako organ
egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
organem odwoławczym jest dyrektor izby administracji skarbowej.
1a. Do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez Zakład
jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji, przepis art. 83 ust. 4 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do
wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.
2. Od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu
w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje.

Art. 83d. 1. Zakład wydaje interpretacje indywidualne, o których mowa
w art. 34 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w zakresie
obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek na
ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz
Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz
Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek. Interpretacje
indywidualne wraz z wnioskiem o wydanie interpretacji, po usunięciu danych
identyfikujących wnioskodawcę oraz inne podmioty wskazane w treści interpretacji,
Zakład niezwłocznie zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej.
2. Nie wydaje się interpretacji indywidualnych w zakresie tych elementów stanu
faktycznego, które w dniu złożenia wniosku o interpretację są przedmiotem toczącego
się postępowania wyjaśniającego lub kontroli albo gdy w tym zakresie sprawa została
rozstrzygnięta co do jej istoty w decyzji Zakładu.

Art. 84. 1. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń
społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego,
z uwzględnieniem ust. 11.
2. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie
prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli
osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub
fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego
wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę
pobierającą świadczenia.
3. Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń
z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba
pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu
okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich
wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach
– za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
4. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz
kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej „należnościami z tytułu nienależnie
pobranych świadczeń”, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo
do świadczeń nie istnieje – ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji, z zastrzeżeniem ust. 8c.
4a. Nienależnie pobrane świadczenia mogą być zabezpieczane hipoteką
przymusową i ustawowym prawem zastawu, z wyjątkiem przypadku, gdy podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń. Przepisy art. 26 i 27 stosuje się odpowiednio.
5. Przepisów ust. 2–4 i 8 nie stosuje się, jeżeli przepisy szczególne określające
zasady przyznawania i wypłacania świadczeń stanowią inaczej.
6. Jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem
przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na
prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz
z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot.
7. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają
przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji
ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5–5c stosuje się odpowiednio.
Do kosztów upomnienia przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się.
7a. W przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji, o której
mowa w ust. 7, nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu,
za który pobrano nienależne świadczenie.
8. Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie
pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo
rozłożyć je na raty, jeżeli:
1) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub
2) kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
8a. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń, które rozłożono na raty albo
których termin płatności odroczono, nie nalicza się odsetek, począwszy od dnia
wpływu wniosku o udzielenie tych ulg.
8b. Rozłożenie na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych
świadczeń albo odroczenie terminu ich płatności następuje w formie umowy.
8c. Jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała
kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie,
w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.
8d. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, których termin
płatności odroczono lub które rozłożono na raty, nie podlegają potrąceniu
z wypłacanych świadczeń.
8e. Jeżeli wpłata na poczet należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń
nie pokrywa w całości tych należności, dokonaną wpłatę zalicza się w pierwszej
kolejności na pokrycie w całości kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych,
a pozostałą część zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty nienależnie pobranych
świadczeń oraz kwoty odsetek w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota
nienależnie pobranych świadczeń do kwoty odsetek.
9. Przepisy ust. 1–8 stosuje się także do pieniężnych świadczeń innych niż
z ubezpieczeń społecznych, wypłacanych przez Zakład na mocy odrębnych przepisów.
10. Przepis ust. 8 stosuje się odpowiednio do świadczeń wypłaconych
bezpośrednio przez pracodawcę.
11. Jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te
świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo
wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty
nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek.

Art. 85. 1. Jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach
określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych
z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych
przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie
wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa
cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu
świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.
1a. Do odsetek, o których mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów o finansach publicznych.
2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określa, w drodze
rozporządzenia, szczegółowe zasady wypłacania odsetek.
2a. Przepis ust. 1 stosuje się również do płatników składek zobowiązanych
z mocy odrębnych przepisów do wypłaty świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych.

Art. 86. 1. Kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń
społecznych przez płatników składek przeprowadzają inspektorzy kontroli Zakładu.
2. Kontrola może obejmować w szczególności:
1) zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych;
2) prawidłowość i rzetelność obliczania, potrącania i opłacania składek oraz innych
składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład;
3) ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacanie tych
świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu;
4) prawidłowość i terminowość opracowywania wniosków o świadczenia
emerytalne i rentowe;
5) wystawianie zaświadczeń lub zgłaszanie danych dla celów ubezpieczeń społecznych;
6) dokonywanie oględzin składników majątku płatników składek zalegających
z opłatą należności z tytułu składek.

Art. 87. 1. W trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo:
1) badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne
nośniki informacji związane z zakresem kontroli;
1a) dokonywać oględzin i spisu składników majątku płatników składek zalegających
z opłatą należności z tytułu składek;
2) zabezpieczać zebrane dowody;
3) żądać udzielania informacji przez płatnika składek i ubezpieczonego;
4) legitymować osoby w celu ustalenia ich tożsamości, jeśli jest to niezbędne dla
potrzeb kontroli;
5) przesłuchiwać świadków;
6) przesłuchiwać płatnika składek i ubezpieczonego, jeżeli z powodu braku lub po
wyczerpaniu innych środków dowodowych pozostały niewyjaśnione
okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego.
2. Inspektor kontroli Zakładu wykorzystuje dla celów kontroli informacje
zawarte na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek.

Art. 88. 1. Płatnicy składek są zobowiązani:
1) udostępnić wszelkie księgi, dokumenty i inne nośniki informacji związane
z zakresem kontroli, które są przechowywane u płatnika oraz u osób trzecich
w związku z powierzeniem tym osobom niektórych czynności na podstawie
odrębnych umów;
1a) udostępniać do oględzin składniki majątku, których badanie wchodzi w zakres
kontroli, jeżeli zalegają z opłatą należności z tytułu składek;
2) sporządzić i wydać kopie dokumentów związanych z zakresem kontroli
i określonych przez inspektora kontroli Zakładu;
3) zapewnić niezbędne warunki do przeprowadzenia czynności kontrolnych, w tym
udostępnić środki łączności, z wyjątkiem środków transportowych, oraz inne
niezbędne środki techniczne do wykonania czynności kontrolnych, którymi
dysponuje płatnik;
4) udzielać wyjaśnień kontrolującemu;
5) przedstawić tłumaczenie na język polski sporządzonej w języku obcym
dokumentacji finansowo-księgowej i osobowej przedłożonej przez płatnika składek.
2. Czynności określonych w ust. 1 płatnik składek jest obowiązany dokonać nieodpłatnie.
3. W sprawach objętych zakresem kontroli płatnik składek ma obowiązek,
w wyznaczonym terminie, dostarczyć
inspektorowi kontroli Zakładu żądane dokumenty.

Art. 89. 1. Inspektor kontroli Zakładu wszczyna kontrolę u płatnika składek po
okazaniu legitymacji służbowej i po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli.
1a. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, powinno zawierać co najmniej:
1) wskazanie podstawy prawnej;
2) oznaczenie jednostki organizacyjnej Zakładu;
3) datę i miejsce wystawienia;
4) imię i nazwisko inspektora kontroli Zakładu oraz numer jego legitymacji służbowej;
5) oznaczenie kontrolowanego płatnika składek;
6) wskazanie daty rozpoczęcia kontroli i przewidywanego terminu zakończenia kontroli;
7) zakres przedmiotowy kontroli;
8) podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji;
9) pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego płatnika składek.
2. Datą wszczęcia kontroli jest dzień doręczenia kontrolowanemu płatnikowi
składek upoważnienia do przeprowadzenia kontroli.
3. W przypadku nieobecności płatnika składek kontrola może być wszczęta po
okazaniu dokumentów, o których mowa w ust. 1, osobie upoważnionej do
reprezentowania lub prowadzenia spraw płatnika składek. Z czynności tych sporządza
się protokół i doręcza niezwłocznie płatnikowi składek.
4. Obecny w czasie kontroli płatnik składek, a także osoba przez niego wskazana,
mają prawo uczestniczyć w czynnościach kontrolnych.
5. Płatnik składek powinien być zawiadomiony o miejscu i terminie
przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków lub oględzin, w sposób umożliwiający
mu udział w przeprowadzaniu tego dowodu, nie później niż bezpośrednio przed podjęciem tych czynności.
6. Przepisu ust. 5 nie stosuje się, jeżeli okoliczności faktyczne uzasadniają
natychmiastowe podjęcie czynności, a płatnik jest nieobecny. Fakt nieobecności
płatnika odnotowuje się w protokole przeprowadzonej kontroli.

Art. 90. 1. Czynności kontrolne prowadzone są w siedzibie płatnika składek oraz
w miejscach prowadzenia przez niego działalności, a także w miejscu prowadzenia
działalności przez osoby trzecie w związku z powierzeniem tym osobom niektórych
czynności na podstawie odrębnych umów.
2. Inspektor kontroli Zakładu jest uprawniony do wstępu i poruszania się po
terenie siedziby płatnika oraz miejsc prowadzenia przez niego działalności, na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 89 ust. 1, bez potrzeby uzyskiwania przepustki oraz nie podlega rewizji osobistej przewidzianej w wewnętrznym regulaminie określonym przez płatnika składek.
3. Inspektor kontroli Zakładu podlega przepisom o bezpieczeństwie i higienie
pracy obowiązującym na terenie, gdzie wykonuje czynności kontrolne.
4. Czynności kontrolne mogą być wykonywane poza miejscami określonymi
w ust. 1 w razie niezapewnienia przez płatnika składek warunków, o których mowa
w art. 88 ust. 1 pkt 3, a także w przypadkach, gdy charakter czynności tego wymaga.
5. W przypadkach określonych w ust. 4 płatnik składek jest obowiązany, na
żądanie inspektora kontroli Zakładu, wydać określone przez niego dokumenty
wymienione w art. 88 ust. 1 pkt 1 na czas niezbędny do przeprowadzenia czynności
kontrolnych, nie dłuższy jednak niż 3 tygodnie. Czynności w tym zakresie są
prowadzone w terenowej jednostce organizacyjnej Zakładu. Z wydania dokumentów
sporządza się protokół, który podpisuje również płatnik składek.
6. Zakład zapewnia płatnikowi składek, na jego żądanie, dostęp do wydanych dokumentów.

Art. 91. 1. Ustalenia kontroli opisuje się w protokole kontroli, który powinien
zawierać:
1) oznaczenie terytorialnej jednostki organizacyjnej Zakładu;
2) oznaczenie kontrolowanego płatnika składek;
3) oznaczenie inspektorów kontroli Zakładu wykonujących kontrolę;
4) określenie zakresu kontroli;
5) czas trwania kontroli z określeniem daty wszczęcia i zakończenia kontroli oraz
z wymienieniem dni przerwy w kontroli;
6) opis dokonanych ustaleń z podaniem podstaw prawnych;
7) przedstawienie dowodów;
8) pouczenie o prawie złożenia zastrzeżeń;
9) pieczęć i podpis inspektora kontroli Zakładu;
10) informacje o wpisie do książki kontroli.
2. Protokół sporządza się w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, z których
jeden doręcza się kontrolowanemu płatnikowi składek lub osobie upoważnionej do
reprezentowania lub prowadzenia jego spraw.
3. Płatnik składek ma prawo w terminie 14 dni od daty otrzymania protokołu
złożyć pisemne zastrzeżenia do jego ustaleń, wskazując równocześnie stosowne środki dowodowe.
4. Inspektor kontroli Zakładu ma obowiązek rozpatrzyć zgłoszone zastrzeżenia
i w razie potrzeby podjąć dodatkowe czynności kontrolne. O sposobie rozpatrzenia
zastrzeżeń płatnika składek informuje się na piśmie.
5. Protokół kontroli stanowi podstawę do wydania decyzji w zakresie i trybie
określonym w art. 83.

Art. 91a. (uchylony).

Art. 91b. Przepisy art. 87 ust. 1 pkt 1a, art. 88 ust. 1 pkt 1a i art. 89 ust. 5 stosuje
się odpowiednio do:
1) następców prawnych i osób trzecich odpowiadających za zadłużenie płatnika składek;
2) osób, które pobrały nienależne świadczenia, płatników składek lub innych
podmiotów zobowiązanych do zwrotu nienależnych świadczeń, o których mowa
w art. 84, z wyjątkiem przypadku, gdy nienależne świadczenia podlegają
potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń.

Art. 92. 1. Inspektor kontroli Zakładu podlega wyłączeniu z udziału w kontroli
w razie stwierdzenia okoliczności, które mogą mieć wpływ na bezstronność w jego postępowaniu.
2. Inspektor kontroli Zakładu jest obowiązany zachować w tajemnicy
informacje, które uzyskał w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych.
Obowiązek zachowania tajemnicy trwa również po ustaniu zatrudnienia na stanowisku
inspektora kontroli Zakładu.

Art. 92a. Do kontroli płatnika składek będącego przedsiębiorcą stosuje się
przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

Art. 93. 1. Inspektorem kontroli Zakładu może być pracownik Zakładu, który:
1) posiada wyłącznie obywatelstwo polskie i korzysta w pełni z praw cywilnych i obywatelskich;
2) ma nienaganną opinię i nie był karany za przestępstwo z winy umyślnej;
3) posiada wyższe wykształcenie;
4) jest zatrudniony w centrali lub w terenowej jednostce organizacyjnej Zakładu co
najmniej dwa lata;
5) złożył egzamin kwalifikacyjny na stanowisko inspektora kontroli Zakładu
z wynikiem pozytywnym przed komisją powołaną przez głównego inspektora
kontroli Zakładu.
2. Inspektora kontroli Zakładu powołuje Prezes Zakładu na wniosek głównego
inspektora kontroli Zakładu.
3. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Prezes Zakładu, na wniosek
głównego inspektora kontroli Zakładu, może powołać na stanowisko inspektora
kontroli Zakładu osobę niespełniającą warunków, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4.
4. Prezes Zakładu, na wniosek głównego inspektora kontroli Zakładu, odwołuje
ze stanowiska inspektora kontroli Zakładu osobę, która:
1) złożyła rezygnację ze stanowiska;
2) nie spełnia warunków określonych w ust. 1 pkt 1 i 2;
3) utraciła zdolność fizyczną lub psychiczną do pracy na zajmowanym stanowisku,
stwierdzoną orzeczeniem lekarskim;
4) otrzymała ujemną ocenę kwalifikacyjną, potwierdzoną ponowną ujemną oceną
dokonaną nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy i nie później niż w ciągu roku
od poprzedniej oceny.
5) (uchylony)
5. Pracownicy Zakładu uprawnieni do wykonywania czynności kontrolnych
przed wejściem w życie ustawy, którzy spełniają warunki określone w ust. 1 pkt 1, 2
i 4, zachowują uprawnienia do prowadzenia kontroli płatników składek, jeżeli
w okresie 18 miesięcy złożą egzamin, o którym mowa w ust. 1 pkt 5.

Art. 94. 1. Prezes Zakładu powołuje i odwołuje głównego inspektora kontroli
Zakładu po zasięgnięciu opinii Rady Nadzorczej Zakładu.
2. Główny inspektor kontroli Zakładu oraz upoważnieni przez niego inspektorzy
kontroli Zakładu zarządzają kontrole płatników składek, a w imieniu Prezesa Zakładu
nadzór nad ich przeprowadzeniem sprawuje główny inspektor kontroli Zakładu.

Art. 95. (uchylony).

Art. 96. 1. Izby administracji skarbowej, urzędy skarbowe i urzędy celno-
-skarbowe są obowiązane przekazywać Zakładowi informacje o stwierdzonych
przypadkach naruszenia przepisów o ubezpieczeniach społecznych.
2. Organy kontroli, rewizji i inspekcji działające w administracji rządowej
i samorządzie terytorialnym są zobowiązane do udostępniania Zakładowi, na jego
wniosek, wyników kontroli przeprowadzonych przez te organy.

Art. 97. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi szczegółowe zasady
i tryb przeprowadzania kontroli płatników składek.

Art. 98. 1. Kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania
w imieniu płatnika:
1) (utracił moc)
1a) nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne
w przewidzianym przepisami terminie,
2) nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo
udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,
3) udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,
4) nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych
i zasiłków finansowanych z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie,
5) nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą
świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
6) nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych
raportów miesięcznych w przewidzianym terminie,
6a) (uchylony)
7) nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów związanych
z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym w formie
określonej w art. 47a ust. 1 i 2,
podlega karze grzywny do 5000 złotych.
2. (utracił moc)
3. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynów określonych w ust. 1 przy
opłacaniu składek lub dokonywaniu wpłat z innych tytułów, do których poboru jest
obowiązany Zakład.

Art. 99. (pominięty).

Art. 100. (pominięty).

Art. 101. (pominięty).

Art. 102. (pominięty).

Art. 103. (pominięty).

Art. 104. (pominięty).

Art. 105. (pominięty).

Art. 106. (pominięty).

Art. 107. 1. Płatnicy składek zobowiązani są dokonać imiennych zgłoszeń do
ubezpieczeń społecznych wszystkich osób, za które są zobowiązani opłacać składki
na ubezpieczenia społeczne za dzień 31 grudnia 1998 r. i dzień 1 stycznia 1999 r.,
w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r.
2. Zgłoszeń, o których mowa w ust. 1, zobowiązani są dokonać również płatnicy
składek opłacający składki na własne ubezpieczenia społeczne za dzień 31 grudnia
1998 r. i dzień 1 stycznia 1999 r., w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r.
3. Płatnicy składek, o których mowa w ust. 1 i 2, zobowiązani są dokonać
zgłoszenia płatnika składek w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r

Art. 108. Płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie
zdrowotne, którzy nie posiadają, jako
podatnicy, numeru identyfikacji podatkowej NIP lub nie złożyli wniosku
o nadanie tego numeru, obowiązani są dokonać zgłoszenia identyfikacyjnego, w celu
otrzymania NIP, w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy, w
trybie określonym w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników.

Art. 109. Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne
i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są
zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych.

Art. 110. 1. Płatnicy składek podwyższą ubezpieczonym, o których mowa
w art. 16 ust. 1, przychód należny od dnia 1 stycznia 1999 r., przeliczając go w taki
sposób, aby po potrąceniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na
ubezpieczenie chorobowe nie był on niższy niż przed przeliczeniem.
2. (uchylony)
3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, sposób przeliczania przychodu, o którym mowa w ust. 1.
4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłosi wysokość
najniższego wynagrodzenia pracowników po przeliczeniu w sposób określony
w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 3.
5. Ilekroć w przepisach dotyczących zakładowego funduszu świadczeń
socjalnych jest mowa o „przeciętnym wynagrodzeniu miesięcznym w gospodarce
narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego” lub
„planowanych rocznych środkach przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe” oznacza to:
1) przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej w roku
poprzednim lub drugim półroczu roku poprzedniego,
2) planowane roczne środki przeznaczone na wynagrodzenia osobowe –
pomniejszone o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia emerytalne,
rentowe oraz chorobowe.

Art. 111. 1. Podział składki, o którym mowa w art. 22 ust. 3, jest obowiązkowy
dla ubezpieczonych urodzonych
po dniu 31 grudnia 1968 r.
2. Ubezpieczeni, o których mowa w ust. 1, są zobowiązani do zawarcia umowy
z otwartym funduszem emerytalnym w terminie do dnia 30 września 1999 r. Przepis
art. 39 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
3. Ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia
1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę, mogą na swój wniosek przystąpić
– poprzez zawarcie umowy – do wybranego otwartego funduszu emerytalnego.
4. Ubezpieczeni, o których mowa w ust. 3, mogą zawrzeć umowę z otwartym
funduszem emerytalnym w terminie do dnia 31 grudnia 1999 r., z zastrzeżeniem ust. 6.
5. Przystąpienie przez ubezpieczonych, o których mowa w ust. 3, do otwartego
funduszu emerytalnego jest nieodwołalnym oświadczeniem woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r.
6. Termin, o którym mowa w ust. 4, uważa się za zachowany, jeżeli osoba
urodzona w okresie określonym w ust. 3 nie podlegała obowiązkowi ubezpieczeń
społecznych w 1999 r., lecz przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego w ciągu
6 miesięcy od powstania obowiązku ubezpieczenia po dniu 31 grudnia 1999 r. oraz
w dniu powstania tego obowiązku nie ukończyła 50 lat.
7. Cała składka na ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonych, którzy nie
przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego, przekazywana jest na FUS.
8. Składka, o której mowa w art. 22 ust. 3, podlega przekazaniu na rzecz
otwartego funduszu emerytalnego, począwszy od najbliższej płatności składek na
ubezpieczenie emerytalne, dokonanej po otrzymaniu przez Zakład od otwartego
funduszu emerytalnego zawiadomienia o zawarciu umowy członkowskiej przez ubezpieczonego.
9. Składka ubezpieczonych, o których mowa w ust. 1, podlega przekazaniu do
otwartych funduszy emerytalnych na zasadach określonych w ust. 8, jednakże
w przypadku, gdyby ubezpieczony nie zawarł umowy w terminie, o którym mowa
w ust. 2, składka, począwszy od składki z tytułu zatrudnienia w październiku 1999 r.,
przeznaczona na otwarty fundusz emerytalny podlega przekazaniu do otwartego
funduszu emerytalnego niezwłocznie po nabyciu członkostwa w otwartym funduszu
emerytalnym. Przepis art. 39 ust. 4 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.

Art. 112. 1. Uruchomienie środków FRD może nastąpić nie wcześniej niż w 2009 r.
2. W latach 2002 i 2003 część składki, o której mowa w art. 22 ust. 4, wynosi
0,1% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne.
3. Począwszy od 2004 r. część składki, o której mowa w ust. 2, ulega rocznie
podwyższeniu o 0,05% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne.
4. Począwszy od 2009 r. część składki, o której mowa w art. 22 ust. 4, wynosi
0,35% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne.

Art. 113. Kadencja dotychczasowych rad nadzorczych Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, powołanych na podstawie art. 20 i 21 ustawy, o której mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1, ustaje z dniem powołania Rady Nadzorczej Zakładu, o której mowa w art. 75.

Art. 113a. 1. Do dnia powołania Prezesa Zakładu, o którym mowa w art. 73,
jego funkcje sprawuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołany w trybie
ustawy, o której mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1.
2. Z dniem powołania Prezesa Zakładu, o którym mowa w art. 73, wygasa akt
powołania Prezesa sprawującego jego funkcje.

Art. 113b. 1. Z dniem 1 stycznia 1999 r. wygasają akty powołania dyrektorów
oddziałów Zakładu.
2. Osoby, o których mowa w ust. 1, pełnią obowiązki do czasu powołania
kierowników terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu, o których mowa
w art. 67 ust. 1 pkt 2.

Art. 113c. 1. Stroną stosunków pracy pracowników zatrudnionych w Zakładzie
Ubezpieczeń Społecznych działającym na podstawie art. 7 ustawy, o której mowa
w art. 122 ust. 1 pkt 1, oraz w jednostkach, o których mowa w art. 117 ust. 1, staje się
Zakład, z uwzględnieniem ust. 4 i 5.
2. Pracownikom, o których mowa w ust. 1, nie przysługują odprawy i inne
świadczenia pieniężne wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach
rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu
pracy oraz na podstawie przepisów o pracownikach urzędów państwowych,
z zastrzeżeniem ust. 4 i 5.
3. Zakład w terminie do dnia 31 stycznia 1999 r. zawiadamia na piśmie
pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę o warunkach pracy oraz
o skutkach w zakresie stosunków pracy związanych ze zmianą, o której mowa w ust. 1
oraz w art. 113b ust. 1.
4. W terminie 30 dni od zawiadomienia przewidzianego w ust. 3, pracownik
zatrudniony na podstawie umowy o pracę może bez wypowiedzenia, za
siedmiodniowym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy. Rozwiązanie stosunku
pracy w tym trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą
z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę z przyczyn dotyczących zakładu pracy.
5. Pracownikom zatrudnionym na podstawie mianowania Zakład do dnia
31 stycznia 1999 r. przedstawi na piśmie nowe warunki pracy i płac
z wynagrodzeniem nie niższym niż dotychczasowe. Pracownicy w terminie 30 dni
winni złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia proponowanych
warunków. W razie nieuzgodnienia warunków, dotychczasowy stosunek pracy
rozwiązuje się z upływem okresu równego okresowi wypowiedzenia, liczonego od
dnia, w którym pracownik złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia proponowanych
warunków, lub od dnia, do którego winien złożyć takie oświadczenie. Rozwiązanie
stosunku pracy w tym trybie powoduje skutki, jakie przepisy ustawy o pracownikach
urzędów państwowych wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy w związku z likwidacją urzędu.
6. Do czasu zawarcia układu zbiorowego, zasady wynagradzania pracowników
Zakładu oraz wielkość środków na wynagrodzenia określa Prezes Zakładu.

Art. 114. 1. Z dniem wejścia w życie ustawy majątek pozostający w zarządzie
Zakładu, stanowiący własność Skarbu Państwa, staje się nieodpłatnie własnością Zakładu.
2. Nabycie z mocy prawa własności nieruchomości w ramach majątku, o którym
mowa w ust. 1, stwierdza w formie decyzji wojewoda.
3. Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości stanowi
podstawę wpisu w księdze wieczystej.
4. W zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie Zakład nie ponosi
opłat skarbowych i sądowych.
5. Przepisy ust. 1–4 stosuje się odpowiednio do nieruchomości, w stosunku do
których Zakład nabył przed dniem 1 stycznia 1999 r. prawo użytkowania wieczystego
na rzecz Skarbu Państwa. W tym przypadku Zakład nabywa prawo użytkowania
wieczystego gruntów oraz własność położonych na tych gruntach budynków i budowli
lub innych części składowych.

Art. 115. 1. Zakład jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych
w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony, jeżeli nie narusza to
ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów.
2. Zakład występuje o zwrot nieruchomości, jeżeli nieruchomość jest niezbędna
dla wykonywania jego zadań.
3. Stwierdzenie, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości,
w rozumieniu ust. 1, oraz orzeczenie o zwrocie na rzecz Zakładu nieruchomości
następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę.
4. Ostateczna decyzja wojewody, o której mowa w ust. 3, stanowi podstawę
wpisu w księdze wieczystej.
5. Decyzja, o której mowa w ust. 3, nie jest wymagana, jeżeli jedynym
ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem jest działający do 1950 r. Zakład
Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalnia społeczna lub fundusze ubezpieczeniowe,
którego następcą prawnym jest Zakład, oraz nie jest ujawnione w księdze wieczystej
prawo użytkowania wieczystego osób trzecich. Wpis prawa własności Zakładu do
księgi wieczystej następuje na jego jednostronny wniosek.
6. Wnioski o wszczęcie postępowania zgłasza się do dnia 31 grudnia 2010 r.

Art. 116. 1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, utworzony na podstawie
ustawy, o której mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1, z dniem 1 stycznia 1999 r. likwiduje się,
a jego środki pieniężne, wierzytelności i zobowiązania przejmuje fundusz emerytalny
wyodrębniony z FUS zgodnie z art. 55.
2. Aktywa i pasywa w zakresie działalności bieżącej i inwestycyjnej Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych, działającego na podstawie ustawy, o której mowa w ust. 1,
stają się z dniem 1 stycznia 1999 r. aktywami i pasywami Zakładu.
3. Fundusz emerytalny sfinansuje przejściowo koszty Zakładu. Zwrot kosztów
funduszowi emerytalnemu następuje po uzyskaniu przez fundusze, o których mowa
w art. 55, przychodów ze składek na ubezpieczenia społeczne.

Art. 117. (pominięty).

Art. 118. (uchylony).

Art. 118a. (pominięty).

Art. 119. (pominięty).

Art. 120. (pominięty).

Art. 121. (pominięty).

Art. 122. 1. Tracą moc:
1) ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. z 1989 r. poz. 137, z późn. zm.);
2) art. 1, art. 8, art. 14 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz. U. z 1983 r. poz. 145, z późn. zm.);
3) art. 1–5, art. 25–32, art. 34 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu
społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub
umowy zlecenia (Dz. U. z 1995 r. poz. 333, z późn. zm.);
4) art. 1–4, art. 22–26, art. 28, art. 32 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r.
o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz
ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. poz. 250, z późn. zm.);
5) rozdział 8 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. poz. 99, z 1985 r. poz. 85, z 1990
r. poz. 206, z 1997 r. poz. 272 oraz z 1998 r. poz. 431);
6) art. 1–6, art. 27–32, art. 34 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu
społecznym duchownych (Dz. U. poz. 156, z późn. zm.).
2. Do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie
pozostają w mocy przepisy aktów wykonawczych wydane na podstawie ustawy
wymienionej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami ustawy.
3. Ilekroć przepisy:
1) odsyłają do przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, do
przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub do przepisów o ubezpieczeniach
społecznych pracowników – należy przez to rozumieć odesłanie do przepisów
o systemie ubezpieczeń społecznych;
2) określają jako organ właściwy oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub
Biuro Rent Zagranicznych – należy przez to rozumieć jednostkę organizacyjną Zakładu.

Art. 123. W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu
postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 124. Przepisy art. 50 ust. 1 w części dotyczącej informowania o danych
zgromadzonych na koncie stosuje się od dnia 1 stycznia 2000 r.

Art. 125. (uchylony).

Art. 126. Przepisy art. 50 ust. 1 w części dotyczącej emerytury hipotetycznej
stosuje się od dnia 1 stycznia 2004 r.

Art. 127. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., z wyjątkiem:
1) art. 24–31, 33, 73 ust. 2, art. 74 ust. 1 i 5, art. 75 ust. 1, ust. 2 pkt 1, 2, 9 i 10 oraz
ust. 3, art. 109, 117 ust. 2–4, art. 119 i 120, które wchodzą w życie po upływie
14 dni od dnia ogłoszenia;
2) art. 108, który wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 1998 r.;
3) art. 39 ust. 1–4, który wchodzi w życie z dniem 1 października 1999 r.;
4) art. 15 ust. 2, art. 22 ust. 1 pkt 4 i ust. 2, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.;
5) art. 22 ust. 4, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2002 r