Wejscie w życie: 1 stycznia 2004

Ostatnia Zmiana: 1 września 2017

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej

Art. 1. Ustawa określa zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania
do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi
służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie
pozwalają na pełnienie tej służby.

Art. 2. 1. Odbywanie służby zastępczej uznaje się za spełnianie powszechnego
obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie służby wojskowej.
2. Służba zastępcza polega na wykonywaniu prac na rzecz ochrony środowiska,
ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami
niepełnosprawnymi albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej
i wymiaru sprawiedliwości.
3. Służbę zastępczą odbywa się w państwowych i samorządowych jednostkach
organizacyjnych, podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami, o których
mowa w przepisach o działalności leczniczej, oraz w organizacjach pożytku
publicznego, zwanych dalej „podmiotami”.
4. Skierowanie do odbycia służby zastępczej w organizacji pożytku publicznego,
którą jest jednostka organizacyjna kościoła lub związku wyznaniowego mająca
osobowość prawną następuje wyłącznie za zgodą osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej.

Art. 3. Służba zastępcza trwa 18 miesięcy, a dla absolwentów szkół wyższych –
6 miesięcy.

Art. 4. 1. Zadania określone w ustawie są zadaniami zleconymi z zakresu
administracji rządowej. Zadania wykonuje marszałek województwa.
2. Marszałkowie województw kontrolują podmioty w zakresie przebiegu służby
zastępczej odbywanej przez osoby podlegające kwalifikacji wojskowej.
3. Marszałkowie województw informują ministra właściwego do spraw pracy
o realizacji zadań związanych ze służbą zastępczą, określonych w ustawie.
4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, zakres, terminy i sposób
przekazywania informacji, o których mowa w ust. 3, przez marszałków województw
ministrowi właściwemu do spraw pracy oraz wzory formularzy tych informacji
niezbędnych do ustalania i aktualizowania liczby osób podlegających kwalifikacji
wojskowej i podmiotów na obszarze województwa, uwzględniając konieczność
zapewnienia weryfikacji przekazywanych informacji, zarówno w kwestiach stanu
faktycznego i prawnego związanego z osobami podlegającymi kwalifikacji
wojskowej podlegającymi obowiązkowi służby zastępczej i podmiotami, jak
i w kwestiach finansowania służby zastępczej.

Art. 5. 1. Czynności przewidziane w ustawie dla wojskowego komendanta
uzupełnień wykonuje wojskowy komendant uzupełnień właściwy ze względu na
miejsce pobytu stałego osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej przeznaczonej do
odbycia służby zastępczej.
2. Jeżeli osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej przeznaczona do odbycia
służby zastępczej jest zameldowana na pobyt czasowy trwający ponad 2 miesiące,
czynności, o których mowa w ust. 1, wykonuje wojskowy komendant uzupełnień
właściwy ze względu na miejsce pobytu czasowego tej osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej.

Art. 6. 1. Do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się
przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), o ile ustawa nie stanowi inaczej.
2. Od wydanych decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego na
zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, 1370
i 2451 oraz z 2018 r. poz. 650).

Art. 7. 1. Podmiot składa do ministra właściwego do spraw pracy
udokumentowany wniosek o wyrażenie zgody na odbywanie u niego służby
zastępczej.
2. Minister właściwy do spraw pracy, w drodze decyzji administracyjnej,
rozstrzyga o sposobie załatwienia wniosku, o którym mowa w ust. 1.
3. Minister właściwy do spraw pracy zawiadamia właściwego marszałka
województwa o wydanej decyzji.
4. Podmiot jest obowiązany informować ministra właściwego do spraw pracy
o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, mającej wpływ na odbywanie
u niego służby zastępczej.
5. Minister właściwy do spraw pracy prowadzi wykaz podmiotów, które
uzyskały zgodę na odbywanie u nich służby zastępczej przez osoby podlegające
kwalifikacji wojskowej.
6. Minister właściwy do spraw pracy, w drodze decyzji administracyjnej, cofa
zgodę udzieloną podmiotowi na odbywanie u niego służby zastępczej, jeżeli podmiot:
1) zaprzestał wykonywania prac na rzecz ochrony środowiska, ochrony
przeciwpożarowej, administracji publicznej, ochrony zdrowia, pomocy
społecznej, wymiaru sprawiedliwości, opieki nad osobami niepełnosprawnymi
albo bezdomnymi;
2) zmienił formę organizacyjną na inną niż określona w art. 2 ust. 3.
7. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, wzór
wniosku, o którym mowa w ust. 1, oraz dokumenty, jakie mają być dołączone do tego
wniosku. Wniosek oraz dołączone dokumenty powinny umożliwić uzyskanie
niezbędnych informacji o statusie prawnym podmiotu, dotychczasowej działalności
prowadzonej przez podmiot oraz dokonanie oceny, czy prowadzona przez podmiot
działalność pozwala na skierowanie do niego osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej celem odbycia służby zastępczej.

Art. 8. 1. Podmiot ujęty w wykazie, o którym mowa w art. 7 ust. 5, może
wystąpić do marszałka województwa z ofertą przyjęcia konkretnej liczby osób
podlegających kwalifikacji wojskowej na określone stanowiska pracy.
2. Marszałek województwa zawiera z podmiotem umowę o wykonywanie pracy
przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej.
3. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, wzór
umowy o wykonywanie pracy przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej, która
powinna w szczególności wskazywać miejsce i stanowisko pracy osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej oraz przyczyny rozwiązania umowy.

Art. 9. Podmiot jest obowiązany zapewnić osobie podlegającej kwalifikacji
wojskowej:
1) bezpłatne zakwaterowanie, jeżeli czas dojazdu najtańszym środkiem publicznego
transportu zbiorowego kolejowego lub autobusowego przewidziany
w rozkładzie jazdy, łącznie z przesiadkami, przekracza w obie strony 2 godziny,
licząc od stacji (przystanku) najbliższej miejsca odbywania służby zastępczej
przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej do stacji (przystanku)
najbliższej miejsca pobytu; do czasu tego nie wlicza się dojazdu do i od stacji
(przystanku) w obrębie miejscowości, z której osoba podlegająca kwalifikacji
wojskowej dojeżdża, oraz miejscowości, gdzie osoba podlegająca kwalifikacji
wojskowej odbywa służbę zastępczą;
2) odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej, dostarczane na
zasadach określonych przepisami działu dziesiątego ustawy z dnia 26 czerwca
1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 108, 4, 138, 305 i 357);
3) możliwość korzystania z urządzeń socjalnych, na zasadach określonych dla
pracowników zatrudnionych przez ten podmiot;
4) posiłki profilaktyczne i napoje, przyznawane na zasadach określonych
przepisami wydanymi na podstawie art. 232 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.
– Kodeks pracy, oraz inne posiłki, jeżeli osoba podlegająca kwalifikacji
wojskowej odbywa służbę na stanowisku pracy, na którym pracownikom danego
podmiotu przysługują takie posiłki;
5) bilety na codzienny dojazd z miejsca pobytu stałego albo czasowego do miejsca
pełnienia służby i z powrotem, z wyjątkiem przypadków, gdy bezpłatny przejazd
zapewnia podmiot we własnym zakresie;
6) przejazd najtańszym środkiem publicznego transportu zbiorowego kolejowego
lub autobusowego po zakończeniu odbywania służby zastępczej do miejsca jego
pobytu stałego albo czasowego trwającego ponad 2 miesiące.

Art. 10. 1. Orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja
wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej „komisją wojewódzką”.
2. Komisję wojewódzką powołuje i odwołuje marszałek województwa. W skład
komisji wojewódzkiej wchodzi przewodniczący komisji wojewódzkiej oraz
członkowie komisji wojewódzkiej, w liczbie 5 osób.
3. Orzeczenia komisji wojewódzkiej zapadają w obecności co najmniej 3 osób
z jej składu.

Art. 11. 1. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została, na
podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku
obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1430 i 2217 oraz z 2018 r.
poz. 138 i 398), przeznaczona do odbycia zasadniczej służby wojskowej albo
przeszkolenia wojskowego, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby
zastępczej.
2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien w szczególności zawierać:
1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych;
2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość
odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną
doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają
w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową.
3. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która złożyła wniosek
o przeznaczenie do służby zastępczej, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tego
wniosku nie może być powołana do służby wojskowej.
4. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, której wniosek o przeznaczenie do
służby zastępczej został rozstrzygnięty negatywnie ostatecznym orzeczeniem, może
wystąpić z kolejnym wnioskiem w tej sprawie nie wcześniej niż po upływie
6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia. Wniosek skierowany do
komisji wojewódzkiej przed upływem tego terminu nie podlega rozpoznaniu.

Art. 12. 1. Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej osoba podlegająca
kwalifikacji wojskowej składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej, za
pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień, najpóźniej w dniu doręczenia jej
karty powołania do odbycia służby wojskowej.
2. Wojskowy komendant uzupełnień przesyła wniosek, o którym mowa w ust. 1,
komisji wojewódzkiej w terminie 3 dni od dnia jego złożenia przez osobę podlegającą
kwalifikacji wojskowej.
3. Komisja wojewódzka wydaje orzeczenie w terminie 30 dni od dnia złożenia
wniosku, o którym mowa w ust. 1.

Art. 13. 1. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej i wojskowemu
komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji
wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej
dalej „komisją”.
2. Komisję powołuje i odwołuje minister właściwy do spraw pracy. W skład
komisji wchodzi przewodniczący komisji oraz członkowie komisji, w liczbie 5 osób.
3. Orzeczenia komisji zapadają w obecności co najmniej 3 osób z jej składu.

Art. 14. 1. W skład komisji wojewódzkiej wchodzą osoby:
1) posiadające wykształcenie wyższe;
2) niekarane sądownie;
3) przeciwko którym nie jest prowadzone postępowanie karne.
2. Co najmniej 2 osoby ze składu komisji wojewódzkiej muszą wykazać się
dokumentami potwierdzającymi posiadanie wiedzy w zakresie religioznawstwa lub etyki.
3. Przewodniczącym komisji wojewódzkiej może zostać osoba spełniająca
warunki określone w ust. 1 i mogąca się wykazać co najmniej roczną praktyką
w kierowaniu zespołami ludzkimi.
4. Przepisy ust. 1–3 stosuje się do osób wchodzących w skład komisji.
5. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, tryb działania komisji
wojewódzkiej i komisji, sposób dokumentowania działalności komisji wojewódzkiej
i komisji, a także wzory orzeczeń w sprawach przeznaczenia do służby zastępczej,
uwzględniając konieczność zapewnienia szybkiego i sprawnego postępowania
w sprawie, konieczność wykorzystania istniejących struktur etatowych wojewódzkich
urzędów pracy oraz takiego utrwalania czynności dokonywanych przez komisję
wojewódzką i komisję, które umożliwi wykorzystanie dokumentacji w postępowaniu
odwoławczym.

Art. 15. 1. Za udział w pracach komisji wojewódzkiej i komisji przysługuje
wynagrodzenie.
2. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje pracownikom
wojewódzkich urzędów pracy, którzy wykonują czynności w komisji wojewódzkiej
w ramach swoich obowiązków wynikających ze stosunku pracy.
3. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób ustalania
wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1, osób wchodzących w skład komisji
wojewódzkiej i komisji, a także sposób ustalania wysokości i warunków wypłaty diet
i innych należności, jeżeli osoby te zamieszkują poza miejscowościami, w których
działają te komisje, uwzględniając rzeczywisty wkład pracy i czas pracy tych osób.

Art. 16. 1. Wniosek osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej o przeznaczenie
do służby zastępczej rozpatruje komisja wojewódzka w obecności osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej, w terminie i w miejscu określonych przez przewodniczącego
komisji wojewódzkiej.
2. Jeżeli osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej nie stawi się bez
usprawiedliwionej przyczyny na posiedzenie komisji wojewódzkiej oraz nie
zawiadomi jej w terminie 7 dni od dnia, w którym miał być rozpatrzony wniosek, o
przyczynie nieobecności, rozpoznanie wniosku osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej o przeznaczenie do służby zastępczej następuje na kolejnym posiedzeniu
komisji wojewódzkiej zwołanym nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym
był wyznaczony pierwszy termin rozpatrzenia tego wniosku.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, komisja wojewódzka rozpoznaje
wniosek osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej również przy braku jej obecności.
4. Orzeczenie komisji wojewódzkiej wraz z uzasadnieniem doręcza się osobie
podlegającej kwalifikacji wojskowej i wojskowemu komendantowi uzupełnień.

Art. 17. 1. Marszałek województwa zwraca osobie podlegającej kwalifikacji
wojskowej, na jej żądanie, koszty przejazdu do siedziby komisji wojewódzkiej albo
siedziby komisji i powrotu do miejsca pobytu stałego albo pobytu czasowego
trwającego ponad 2 miesiące. Koszty te zwraca się na podstawie udokumentowanego
oświadczenia osoby wezwanej,
według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 300 i 398).
2. Marszałek województwa wypłaca osobie podlegającej kwalifikacji
wojskowej, która nie otrzymała od pracodawcy wynagrodzenia za czas opuszczony
z powodu wezwania na posiedzenie komisji wojewódzkiej albo posiedzenie komisji,
na wniosek osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej, zryczałtowaną rekompensatę za utracone zarobki, za każdy dzień w wysokości 1/30 minimalnego wynagrodzenia
za pracę obowiązującego w grudniu roku poprzedniego, ustalanego na podstawie
przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za
pracę (Dz. U. z 2017 r. poz. 847 oraz z 2018 r. poz. 650).
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się również w przypadku wezwania osoby
podlegającej kwalifikacji wojskowej przez marszałka województwa w sprawach
związanych ze służbą zastępczą.

Art. 18. 1. Marszałek województwa:
1) wydaje osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej kartę skierowania do
odbycia służby zastępczej, zwaną dalej „kartą skierowania”;
2) kieruje osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej do odbycia służby zastępczej
w miarę możliwości do podmiotu mającego siedzibę w pobliżu jej miejsca
pobytu stałego albo czasowego trwającego ponad 2 miesiące.
2. Marszałek województwa o skierowaniu osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej do podmiotu zawiadamia pisemnie wojskowego komendanta uzupełnień
i podmiot.
3. Dniem skierowania osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do odbycia
służby zastępczej określonym w karcie skierowania jest dzień stawienia się osoby
podlegającej kwalifikacji wojskowej do tej służby.
4. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, wzór
karty skierowania. Karta skierowania powinna zawierać określenie terminu i miejsca
stawienia się osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do odbycia służby
zastępczej, a także pouczenie o skutkach uchylania się od obowiązku odbycia tej
służby, o postępowaniu w przypadku utraty karty skierowania oraz o postępowaniu
w razie niemożności stawienia się osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do
służby z przyczyn zdrowotnych.

Art. 19. Marszałek województwa zapewnia osobie podlegającej kwalifikacji
wojskowej skierowanej do odbycia służby zastępczej bezpłatny przejazd najtańszym
środkiem publicznego transportu zbiorowego kolejowego lub autobusowego z miejsca
jej pobytu stałego albo czasowego trwającego ponad 2 miesiące do miejscowości,
w której ma odbywać tę służbę.

Art. 20. 1. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej jest obowiązana stawić się
do odbycia służby zastępczej w terminie i w miejscu określonych w karcie
skierowania.
2. Podmiot, do którego została skierowana osoba podlegająca kwalifikacji
wojskowej w celu odbycia służby zastępczej, jest obowiązany przyjąć ją i zapewnić
jej warunki wykonywania pracy określonej w umowie.
3. Niestawienie się osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do odbycia
służby zastępczej jest usprawiedliwione w przypadku choroby stwierdzonej
zaświadczeniem lekarskim.
4. O niemożności stawienia się do odbycia służby zastępczej osoba podlegająca
kwalifikacji wojskowej zawiadamia podmiot w terminie 3 dni od dnia określonego
w karcie skierowania.
5. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej po ustaniu przyczyny, o której
mowa w ust. 3, jest obowiązana niezwłocznie zgłosić się do podmiotu i przedstawić
zaświadczenie lekarskie usprawiedliwiające przyczynę niestawienia się do odbycia
służby zastępczej.
6. W razie niestawienia się osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do
odbycia służby zastępczej i niezawiadomienia o przyczynie tego niestawienia się,
podmiot zawiadamia niezwłocznie marszałka województwa, prokuratora rejonowego
i wojskowego komendanta uzupełnień.

Art. 21. 1. Marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, odracza
osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej, na jej wniosek, odbycie służby zastępczej
ze względu na:
1) wybór na posła – na czas pełnienia mandatu;
2) kandydowanie do Sejmu – na czas trwania kampanii wyborczej;
3) konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie
z nią zamieszkałym, który:
a) nie ukończył 16 roku życia,
b) został uznany za stale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym na
podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym
rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650),
c) został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy oraz samodzielnej
egzystencji na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383,
1386 i 2120 oraz z 2018 r. poz. 138 i 357),
d) został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności w rozumieniu
ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511),
e) ukończył 75 rok życia
– jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego
stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze
względu na obowiązek sprawowania opieki wynikającej z prawomocnego
orzeczenia sądu – na czas sprawowania tej opieki, z zastrzeżeniem ust. 4;
4) pobieranie nauki w uczelni – na czas pobierania tej nauki, nie dłużej jednak niż
do końca roku akademickiego w tym roku kalendarzowym, w którym osoba
podlegająca kwalifikacji wojskowej kończy 27. rok życia;
5) pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej, a do dnia 31 sierpnia 2023 r. także
w szkole ponadgimnazjalnej – na czas pobierania tej nauki, nie dłużej jednak niż
do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym osoba
podlegająca kwalifikacji wojskowej kończy 23 rok życia.
2. Odroczenia odbycia służby zastępczej ze względu na pobieranie nauki udziela
się także osobom podlegającym kwalifikacji wojskowej będącym alumnami wyższych
seminariów duchownych, osobami zakonnymi (po profesji czasowej), nowicjuszami
w zakonach albo słuchaczami szkół duchownych kościołów i związków
wyznaniowych mających osobowość prawną – na czas pobierania tej nauki.
3. Odroczenia odbycia służby zastępczej można udzielić również ze względu na
ważne sprawy osobiste lub rodzinne osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej,
a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej,
które nie stanowią podstawy do udzielenia osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej
odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny, albo
z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez osobę
podlegającą kwalifikacji wojskowej przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo
innej działalności gospodarczej. Odroczenia nie udziela się, jeżeli spowodowałoby to
nieodbycie służby zastępczej.
4. Odroczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, udziela się każdorazowo na czas
określony we wniosku, nie dłuższy jednak niż 12 miesięcy.
5. Odroczenia, o którym mowa w ust. 3, udziela się tylko jeden raz, w wymiarze
od 3 do 12 miesięcy.
6. Skreślenie z listy studentów powoduje utratę udzielonego odroczenia służby
zastępczej z tytułu pobierania nauki.
7. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, której udzielono odroczenia,
o którym mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, po zakończeniu roku szkolnego lub akademickiego,
nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia kolejnego roku,
przedstawia marszałkowi województwa zaświadczenie albo oświadczenie
o ukończeniu poprzedniego albo rozpoczęciu nowego roku nauki.
7a. Na wezwanie marszałka województwa osoba podlegająca kwalifikacji
wojskowej okazuje odpowiednio: zaświadczenie potwierdzające status studenta,
świadectwo szkolne z wpisem o zaliczeniu (zdaniu) roku (semestru) nauki oraz
legitymację szkolną (studencką) z wpisem o rozpoczęciu nauki w kolejnym roku
(semestrze).
7b. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 7, składa się pod rygorem
odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie
jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy
odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta
zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych
zeznań.
8. Od decyzji marszałka województwa wydanej w sprawie odroczenia odbycia
służby zastępczej przysługuje osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej odwołanie
do samorządowego kolegium odwoławczego.

Art. 22. 1. Minister właściwy do spraw pracy może zawrzeć porozumienie
z ministrem właściwym do spraw
wewnętrznych w sprawie szkolenia osób podlegających kwalifikacji wojskowej
przeznaczonych do odbycia służby zastępczej w zakresie zwalczania klęsk
żywiołowych.
2. Szkolenie, o którym mowa w ust. 1, odbywa się w ośrodkach szkoleniowych
podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych przez okres 6 tygodni
przed dniem skierowania osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do odbycia
służby zastępczej.
3. Okres szkolenia, o którym mowa w ust. 2, zalicza się do czasu trwania służby zastępczej.

Art. 23. 1. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej odbywająca służbę
zastępczą nie pozostaje w stosunku pracy z podmiotem, do którego została skierowana
w celu odbycia tej służby.
2. Dniem rozpoczęcia odbywania służby zastępczej przez osobę podlegającą
kwalifikacji wojskowej jest dzień, w którym stawiła się ona do odbycia tej służby.
3. Podmiot, do którego stawiła się osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej
w celu odbycia służby zastępczej:
1) zawiadamia o tym fakcie marszałka województwa oraz wojskowego komendanta
uzupełnień w terminie 3 dni od dnia stawienia się osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej;
2) zaznajamia osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej z obowiązującym
regulaminem pracy i z przepisami dotyczącymi odbywania służby zastępczej;
3) powierza osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej wykonywanie pracy po
uprzednim przeszkoleniu jej w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
przepisów przeciwpożarowych, a także po uzyskaniu pozytywnych wyników
wstępnych badań lekarskich.

Art. 24. 1. Do osób podlegających kwalifikacji wojskowej odbywających służbę
zastępczą stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. –
Kodeks pracy o: obowiązkach pracodawcy, obowiązkach pracownika, nagrodach
i wyróżnieniach, karach za naruszenie porządku i dyscypliny pracy, ochronie
wynagrodzenia za pracę, odpowiedzialności materialnej pracownika, świadczeniach
przysługujących w okresie czasowej niezdolności do pracy, a także czasie pracy oraz
bezpieczeństwie i higienie pracy.
2. W razie śmierci osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej
służbę zastępczą członkom jej rodziny przysługuje odprawa pośmiertna na zasadach
przewidzianych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, wypłacana
przez podmiot.

Art. 25. 1. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej odbywająca służbę
zastępczą nie może pełnić funkcji kierowniczej.
2. Na czas odbywania służby zastępczej ulega zawieszeniu członkostwo osoby
podlegającej kwalifikacji wojskowej w związku zawodowym, którego jest członkiem
w dniu powołania do tej służby.
3. Osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej odbywająca służbę zastępczą może
brać udział tylko w strajku, w którym uczestniczą wszyscy pracownicy zatrudnieni
przez podmiot.

Art. 26. 1. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej służbę
zastępczą przysługują z tytułu pełnienia tej służby:
1) świadczenia, o których mowa w art. 9;
2) świadczenie pieniężne w kwocie 640,00 zł miesięcznie.
2. Świadczenia wymienione w ust. 1 pkt 2 i w art. 9 pkt 1–5 przysługują za czas
odbywania służby zastępczej.
3. Świadczenie pieniężne, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, podmiot wypłaca co
miesiąc. Marszałek województwa dokonuje zwrotu wypłaconego przez podmiot
świadczenia pieniężnego.

Art. 27. 1. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej służbę
zastępczą przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze 9 dni kalendarzowych
w pierwszym roku służby zastępczej i 11 dni kalendarzowych w drugim roku tej
służby, a osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej, która jest absolwentem szkoły
wyższej – w wymiarze 9 dni kalendarzowych.
2. Urlopu wypoczynkowego udziela się po odbyciu przez osobę podlegającą
kwalifikacji wojskowej co najmniej 6 miesięcy służby, a osobie podlegającej
kwalifikacji wojskowej absolwentowi szkoły wyższej po odbyciu 3 miesięcy.
3. Jeżeli osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej nie wykorzystała urlopu
wypoczynkowego w całości albo w części z powodu czasowej niezdolności do pracy
wskutek choroby, podmiot udziela niewykorzystany urlop w terminie późniejszym,
ustalonym z osobą podlegającą kwalifikacji wojskowej.
4. Za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przysługuje ekwiwalent pieniężny,
wypłacany ze środków własnych podmiotu, w wysokości 1/30 świadczenia
pieniężnego za każdy dzień niewykorzystanego urlopu.
5. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej przysługuje urlop z tytułu
honorowego krwiodawstwa w wymiarze jednego dnia za każde oddane 200 ml krwi.

Art. 28. 1. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej służbę
zastępczą przysługuje zwolnienie od pracy w celu:
1) wykonania okresowych badań lekarskich i szczepień ochronnych;
2) osobistego stawienia się na wezwanie przed organem administracji publicznej,
organem wymiaru sprawiedliwości albo organem ścigania karnego.
2. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej służbę zastępczą
przysługuje zwolnienie od pracy w razie:
1) ślubu osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej lub urodzenia się jej dziecka
albo zgonu i pogrzebu małżonka osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej lub
dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej – w wymiarze 2 dni;
2) zgonu i pogrzebu jej siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej
osoby pozostającej na utrzymaniu osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej
lub pod jej bezpośrednią opieką – w wymiarze jednego dnia.

Art. 29. 1. Podmiot zawiadamia w terminie 14 dni marszałka województwa
o każdej nieobecności w pracy osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej
odbywającej służbę zastępczą.
2. Jeżeli osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej jest niezdolna do odbywania
służby zastępczej z powodu choroby, marszałek województwa może wystąpić do
wojskowego komendanta uzupełnień o skierowanie tej osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia zdolności do
czynnej służby wojskowej.
3. Okresu nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy nie zalicza się do czasu
odbywania służby zastępczej i czas jej odbywania przedłuża się o liczbę dni tej
nieobecności.

Art. 30. 1. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej, na jej wniosek lub na
wniosek marszałka województwa albo podmiotu, można zawiesić odbywanie służby
zastępczej.
2. Zawieszenie odbywania służby zastępczej może nastąpić w razie:
1) rozwiązania umowy o wykonywanie pracy przez osobę podlegającą kwalifikacji
wojskowej skierowaną do odbycia służby zastępczej z przyczyn leżących po
stronie podmiotu, jeżeli nie ma możliwości natychmiastowego skierowania
osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do odbycia służby zastępczej do
innego podmiotu;
2) zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności albo kary aresztu, wykonania
kary ograniczenia wolności albo tymczasowego aresztowania osoby
podlegającej kwalifikacji wojskowej;
3) złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez osobę podlegającą
kwalifikacji wojskowej;
4) niezdolności osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej do odbywania służby
zastępczej z powodu choroby;
5) stwierdzenia u osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej służbę
zastępczą przeciwwskazań do wykonywania pracy określonego rodzaju, jeżeli
nie ma możliwości natychmiastowego skierowania osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej do odbycia służby zastępczej na innym stanowisku pracy
albo do innego podmiotu;
6) niezapewnienia przez podmiot osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej
odbywającej służbę zastępczą bezpłatnego zakwaterowania, jeżeli nie ma
możliwości natychmiastowego skierowania osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej do odbywania służby zastępczej do innego podmiotu;
7) zaistnienia ważnych spraw rodzinnych u osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej, które nie kwalifikują jej do uznania za osobę konieczną do
sprawowania opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nią zamieszkałym, albo
spraw osobistych w szczególności związanych z prowadzeniem przez osobę
podlegającą kwalifikacji wojskowej przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego,
albo innej działalności gospodarczej.
3. Minister właściwy do spraw pracy rozstrzyga, w drodze decyzji
administracyjnej, w sprawie zawieszenia odbywania służby zastępczej.
4. Zawieszenie odbywania służby zastępczej nie może spowodować nieodbycia
tej służby przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej, chyba że w okresie
zawieszenia osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej przekroczyła określoną
przepisami ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej granicę wieku i z tego tytułu podlega przeniesieniu do rezerwy.
5. Okresu zawieszenia odbywania służby zastępczej nie wlicza się do czasu
trwania tej służby.
6. Osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej kieruje się do odbycia pozostałego
okresu służby po ustaniu przyczyn, które uzasadniały jej zawieszenie.
7. W sprawach związanych z kierowaniem do odbycia pozostałego okresu
służby zastępczej oraz stawieniem się do tej służby stosuje się przepisy art. 18–20.

Art. 31. 1. Dniem zwolnienia osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej
z odbywania służby zastępczej jest dzień, w którym upływa okres 18 miesięcy, a dla
osób podlegających kwalifikacji wojskowej absolwentów szkół wyższych –
6 miesięcy, od dnia, o którym mowa w art. 23 ust. 2.
2. Osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej zwalnia się ze służby zastępczej
przed jej odbyciem w razie:
1) uznania jej przez wojskową komisję lekarską za trwale albo czasowo niezdolną
do służby wojskowej;
2) konieczności sprawowania przez nią bezpośredniej opieki nad członkiem
rodziny.
3. W sprawach, o których mowa w ust. 2 pkt 2, orzeka marszałek województwa,
w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek osoby podlegającej kwalifikacji
wojskowej. Przepisy art. 21 ust. 1 pkt 3 i ust. 8 stosuje się odpowiednio.
4. Osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej, która w ostatnim dniu odbywania
służby zastępczej przebywała ze względu na stan zdrowia w zakładzie opieki
zdrowotnej, zwalnia się ze służby w ostatnim dniu ustalonego czasu jej odbywania.
Podmiot powiadamia o tym fakcie kierownika zakładu opieki zdrowotnej oraz osobę
podlegającą kwalifikacji wojskowej.
5. Minister właściwy do spraw pracy może, w drodze decyzji administracyjnej,
na udokumentowany wniosek osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej
odbywającej służbę zastępczą uzasadniony ważnymi sprawami rodzinnymi, które nie
kwalifikują jej do uznania za osobę konieczną do sprawowania opieki nad członkiem
rodziny wspólnie z nią zamieszkałym, albo sprawami osobistymi w szczególności
związanymi z prowadzeniem przez osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej
przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego, albo innej działalności gospodarczej,
zwolnić ją z odbywania pozostałego okresu tej służby. Osoba podlegająca kwalifikacji
wojskowej zwolniona w tym trybie jest przenoszona do rezerwy.

Art. 32. 1. Osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej, która nie odbyła służby
zastępczej w pełnym wymiarze, kieruje się do odbycia pozostałego okresu tej służby
po ustaniu przyczyn zawieszenia albo zwolnienia ze służby zastępczej w przypadkach,
o których mowa w art. 31 ust. 2, jeżeli jest zdolna do służby wojskowej i nie zachodzą
okoliczności uwzględniane przy udzielaniu odroczenia służby zastępczej, albo
przenosi się do rezerwy.
2. Osobę podlegającą kwalifikacji wojskowej, która odbyła co najmniej
15 miesięcy służby zastępczej, nie kieruje się do odbycia pozostałego okresu tej służby
i przenosi się do rezerwy.

Art. 33. 1. Najpóźniej w ostatnim dniu odbywania służby zastępczej podmiot
zawiadamia marszałka województwa i wojskowego komendanta uzupełnień
o przebywaniu osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej w:
1) szpitalu albo innym zakładzie przeznaczonym dla osób, których stan zdrowia
wymaga udzielania całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych;
2) areszcie śledczym albo zakładzie karnym.
2. Podmiot w terminie do 3 dni od dnia zwolnienia osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej z odbywania służby zastępczej zawiadamia o tym marszałka
województwa i wojskowego komendanta uzupełnień.
3. Po odbyciu służby zastępczej osoby podlegające kwalifikacji wojskowej są
przenoszone do rezerwy w trybie określonym w przepisach ustawy z dnia 21 listopada
1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
4. (uchylony)

Art. 34. 1. W okresie między dniem doręczenia osobie podlegającej kwalifikacji
wojskowej karty skierowania a dniem zakończenia odbywania służby zastępczej
stosunek pracy z nią nie może być przez pracodawcę wypowiedziany ani rozwiązany.
2. Jeżeli okres dokonanego przez pracodawcę lub przez osobę podlegającą
kwalifikacji wojskowej wypowiedzenia stosunku pracy upływa po dniu doręczenia jej
karty skierowania, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. W tym przypadku
rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się również do umów o pracę zawartych na okres
próbny. W razie upływu okresu próbnego po powołaniu osoby podlegającej
kwalifikacji wojskowej do odbycia służby zastępczej umowę o pracę uważa się za
zawartą na czas nieokreślony.
4. Umowa o pracę zawarta na czas określony ulega rozwiązaniu z upływem
terminu określonego w umowie.
5. Przepisów ust. 1–4 nie stosuje się, jeżeli pracodawca może rozwiązać umowę
o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz w razie ogłoszenia upadłości lub
likwidacji pracodawcy. W tych przypadkach rozwiązanie stosunku pracy następuje na
zasadach ogólnych.

Art. 35. 1. Na wniosek osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej, której
doręczono kartę skierowania, pracodawca jest obowiązany udzielić jej zwolnienia od
pracy na okres do 2 dni bez zachowania prawa do wynagrodzenia.
2. Pracodawca może w przypadku określonym w ust. 1 wypłacić osobie
podlegającej kwalifikacji wojskowej wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy.

Art. 36. 1. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej, która w terminie 30 dni
od dnia zwolnienia ze służby zastępczej podjęła pracę u pracodawcy, u którego była
zatrudniona w dniu skierowania do odbycia służby zastępczej, czas odbywania tej
służby wlicza się do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w zakresie wszystkich
uprawnień wynikających ze stosunku pracy.
2. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej, która w terminie 30 dni od dnia
zwolnienia ze służby zastępczej podjęła pracę po raz pierwszy lub u innego
pracodawcy niż ten, u którego była zatrudniona w dniu skierowania do tej służby, czas
odbywania służby zastępczej wlicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do
nabycia lub zachowania uprawnień wynikających ze stosunku pracy, z wyjątkiem
uprawnień przysługujących wyłącznie pracownikom zatrudnionym u tego
pracodawcy, u którego podjęła pracę.
3. Osobie podlegającej kwalifikacji wojskowej, która podjęła pracę po upływie
30 dni od dnia zwolnienia ze służby zastępczej, czas odbywania tej służby wlicza się
do okresu zatrudnienia, od którego zależą tylko uprawnienia w zakresie wymiaru
urlopu wypoczynkowego i wysokości odprawy pośmiertnej, a także uprawnienia
emerytalno-rentowe.
4. Terminy określone w ust. 1 i 2 uważa się za zachowane, jeżeli osoba
podlegająca kwalifikacji wojskowej nie mogła podjąć pracy z przyczyn
usprawiedliwiających nieobecność w pracy.
5. Przepisy ust. 1–4 stosuje się, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują
korzystniejszych uprawnień.

Art. 37. 1. Pracodawca, u którego była zatrudniona osoba podlegająca
kwalifikacji wojskowej w dniu skierowania do odbycia służby zastępczej, jest
obowiązany zatrudnić ją na poprzednio zajmowanym stanowisku lub na stanowisku
równorzędnym pod względem rodzaju pracy oraz wynagrodzenia, jeżeli w terminie
30 dni od dnia zwolnienia ze służby osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej
zgłosiła się do tego pracodawcy w celu podjęcia pracy. Niezachowanie tego terminu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, chyba że nastąpiło ono z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy.
2. Jeżeli pracownik uzyskał podczas odbywania służby zastępczej inne lub
wyższe niż posiadane uprzednio kwalifikacje zawodowe, pracodawca może, na jego
wniosek, zatrudnić go na stanowisku, które odpowiada nabytym kwalifikacjom.

Art. 38. (pominięty).

Art. 39. (pominięty).

Art. 40. (pominięty).

Art. 41. (pominięty).

Art. 42. (pominięty).

Art. 43. (pominięty).

Art. 44. (pominięty).

Art. 45. (pominięty).

Art. 46. (pominięty).

Art. 47. (pominięty).

Art. 48. (pominięty).

Art. 49. Do spraw o skierowanie do służby zastępczej wszczętych przed dniem
wejścia w życie ustawy, a niezakończonych ostateczną decyzją albo prawomocnym
orzeczeniem sądu stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 50. Umowy o wykonywanie pracy przez poborowych, zawarte w trybie
art. 191 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie
niniejszej ustawy, zachowują ważność do czasu ich wygaśnięcia.

Art. 51. Pracodawcy, którzy uzyskali pozytywną decyzję na podstawie art. 189
ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie
niniejszej ustawy, są ujęci w wykazie, o którym mowa w art. 7 ust. 5, przez okres
12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Art. 52. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2004 r.