Wejscie w życie: 21 lipca 2012

Ostatnia Zmiana: 1 grudnia 2020

Ustawa z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 1. 1. Ustawa określa:
1) sankcje dla podmiotów powierzających wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) zasady dochodzenia roszczeń z tytułu wynagrodzenia i związanych z nim
świadczeń przez cudzoziemca przebywającego bez ważnego dokumentu
uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Ilekroć w ustawie jest mowa o cudzoziemcu, rozumie się przez to osobę niebędącą:
1) obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej;
2) obywatelem państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym
Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym;
3) obywatelem Konfederacji Szwajcarskiej;
4) członkiem rodziny cudzoziemców, o których mowa w pkt 1–3, który do nich
dołącza lub z nimi przebywa.

Art. 2. Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi jest
obowiązany żądać od cudzoziemca przedstawienia przed rozpoczęciem pracy
ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 3. Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi jest
obowiązany do przechowywania przez cały okres wykonywania pracy przez
cudzoziemca kopii dokumentu, o którym mowa w art. 2.

Art. 4. 1. Cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu, któremu powierzono
wykonywanie pracy, przysługuje roszczenie o wypłatę zaległego wynagrodzenia
i związanych z nim świadczeń.
2. W przypadku powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi na podstawie
stosunku pracy, przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia i związanych z nim
świadczeń, domniemywa się istnienie stosunku pracy przez okres 3 miesięcy, chyba
że pracodawca lub cudzoziemiec dowiodą innego okresu zatrudnienia.
3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio w przypadku wydawania orzeczenia o
istnieniu stosunku pracy.
4. W przypadku powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcowi na innej
podstawie niż stosunek pracy, przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia i
związanych z nim świadczeń, domniemywa się, że za wykonanie powierzonej pracy
uzgodniono wynagrodzenie w wysokości trzykrotnego minimalnego wynagrodzenia
za pracę, chyba że podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi lub
cudzoziemiec dowiodą, że wynagrodzenie zostało uzgodnione w innej wysokości.

Art. 5. Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany pokryć koszty związane z przesłaniem
cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego cudzoziemiec powrócił
lub został wydalony.

Art. 6. 1. Jeżeli podmiotem powierzającym wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej jest podwykonawca, wykonawca jest obowiązany do:
1) wypłaty cudzoziemcowi zasądzonego zaległego wynagrodzenia i związanych z
nim świadczeń oraz pokrycia kosztów związanych z przesłaniem cudzoziemcowi
zaległych należności do państwa, do którego cudzoziemiec powrócił lub został wydalony,
2) poniesienia kosztów związanych z wydaniem i wykonaniem decyzji
o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, o których mowa w art. 336 ust. 1
ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35
i 2023), w przypadku gdy cudzoziemcowi została wydana decyzja
o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w związku z okolicznością, o której
mowa w art. 302 ust. 1 pkt 4 tej ustawy
– jeżeli podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi, będący
podwykonawcą wykonawcy jest niewypłacalny, w rozumieniu przepisów o ochronie
roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, egzekucja przeciw
niemu okaże się bezskuteczna lub przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca.
2. Wykonawca, o którym mowa w ust. 1, nie ponosi odpowiedzialności w
zakresie określonym w tym przepisie, jeżeli wykaże, że spełnił wymagania należytej
staranności, w szczególności poinformował podwykonawcę o skutkach powierzania
wykonywania pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu
uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz sprawdził
wykonanie obowiązku zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych, o ile
obowiązek taki wynika z obowiązujących przepisów.

Art. 7. 1. Główny wykonawca oraz każdy podwykonawca, który pośredniczy
między głównym wykonawcą a podmiotem powierzającym wykonywanie pracy
cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, są solidarnie obowiązani do:
1) wypłaty zasądzonego zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń
oraz pokrycia kosztów związanych z przesłaniem zaległych należności do
państwa, do którego cudzoziemiec powrócił lub został wydalony,
2) poniesienia kosztów związanych z wydaniem i wykonaniem decyzji
o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, o których mowa w art. 336 ust. 1
ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w przypadku gdy
cudzoziemcowi została wydana decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do
powrotu w związku z okolicznością, o której mowa w art. 302 ust. 1 pkt 4 tej ustawy
– jeżeli wiedzieli, że podmiot powierzył wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, a podmiot ten lub wykonawca, o którym mowa w art. 6,
jest niewypłacalny w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w
razie niewypłacalności pracodawcy, egzekucja przeciw niemu okaże się bezskuteczna
lub przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca.
2. Główny wykonawca oraz podwykonawca, o którym mowa w ust. 1, nie ponosi
odpowiedzialności w zakresie określonym w tym przepisie, jeżeli spełnił wymagania
należytej staranności określone w art. 6 ust. 2.

Art. 8. Jeżeli wykonawca, główny wykonawca lub podwykonawca, który
pośredniczy między głównym wykonawcą a podmiotem powierzającym
wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu
uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, spełnił
świadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2, może
żądać jego zwrotu od podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 9. 1. Kto powierza, w tym samym czasie, wykonywanie pracy wielu
cudzoziemcom przebywającym bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
2. Tej samej karze podlega, kto powierza wykonywanie pracy małoletniemu
cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
3. Karze określonej w ust. 1 podlega, kto w związku prowadzoną działalnością
gospodarczą uporczywie powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 10. 1. Kto powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu
bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej w warunkach szczególnego wykorzystania, podlega karze pozbawienia
wolności do lat 3.
2. Tej samej karze podlega, kto powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, będącemu pokrzywdzonym przestępstwem określonym w
art. 189a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553,
z późn. zm.).
3. Przez warunki szczególnego wykorzystania, o których mowa w ust. 1, rozumie
się warunki pracy osoby lub osób, którym powierzono wykonywanie pracy z
naruszeniem prawa, uchybiające godności człowieka i rażąco odmienne,
w szczególności ze względu na płeć, w porównaniu z warunkami pracy osób, którym
powierzono wykonywanie pracy zgodnie z prawem, wpływające zwłaszcza na
zdrowie lub bezpieczeństwo osób wykonujących pracę.

Art. 11. 1. Kto uporczywie powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy praca ta nie ma związku z prowadzoną
przez powierzającego wykonywanie pracy działalnością gospodarczą, podlega karze
grzywny do 10.000 zł.
2. Podżeganie i pomocnictwo do czynu, o którym mowa w ust. 1, są karalne.

Art. 12. 1. W przypadku skazania za przestępstwo, o którym mowa w art. 9 lub
art. 10, sąd może:
1) orzec zakaz dostępu do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy
z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z
późn. zm.);
2) zasądzić na rzecz Skarbu Państwa kwotę stanowiącą równowartość środków
publicznych, o których mowa w pkt 1, otrzymanych w okresie 12 miesięcy
poprzedzających wydanie wyroku.
2. Orzekając zakaz dostępu lub obowiązek zwrotu, o których mowa w ust. 1, sąd
określa środki, które objęte są zakazem lub obowiązkiem.
3. Zakaz, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, orzeka się na okres od roku do lat 5;
orzeka się go w latach.
4. Egzekucję środka, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, prowadzi naczelnik urzędu
skarbowego właściwy ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji w trybie
przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W celu wykonania środka
sąd przesyła niezwłocznie organowi egzekucyjnemu odpis lub wyciąg wyroku, o
którym mowa w ust.1 pkt 2.

Art. 13. Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 9 i art. 10 oraz za
wykroczenie określone w art. 11, kto powierzając wykonywanie pracy cudzoziemcowi
przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, spełnił łącznie następujące warunki:
1) wypełnił obowiązki, o których mowa w art. 2 i art. 3, chyba że wiedział, że
przedstawiony dokument uprawniający do pobytu na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej został sfałszowany;
2) zgłosił cudzoziemca, któremu powierzył wykonywanie pracy, do ubezpieczeń
społecznych, o ile obowiązek taki wynika z obowiązujących przepisów.

Art. 14. Orzekanie w sprawach o czyny, o których mowa w art. 11, odbywa się
w trybie określonym w ustawie z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848, z późn. zm.). W tych sprawach oskarżycielem publicznym jest organ Straży Granicznej dokonujący kontroli lub inspektor pracy.

Art. 15. (pominięty).

Art. 16. (pominięty).

Art. 17. (pominięty).

Art. 18. (pominięty).

Art. 19. (pominięty).

Art. 20. (pominięty).

Art. 21. (pominięty).

Art. 22. (pominięty).

Art. 23. (pominięty).

Art. 24. 1. Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi na
podstawie stosunku pracy jest obowiązany do uzupełnienia akt osobowych
cudzoziemca pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie ustawy w terminie
45 dni od dnia wejścia w życie ustawy o kopię dokumentu uprawniającego do pobytu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zatrudnionego cudzoziemca oraz przesłania –
w razie potrzeby – korekty zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych.
2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do podmiotu powierzającego
wykonywanie pracy cudzoziemcowi na innej podstawie niż stosunek pracy.

Art. 25. 1. Zbiorcze wyniki kontroli, o których mowa w art. 10d ust. 23a ustawy
z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, oraz w art. 18 ust. 2a ustawy z dnia
13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, za rok 2012, obejmują wskazanie
procentowego udziału podmiotów powierzających wykonywanie pracy
cudzoziemcom przebywającym bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w podziale na sekcje, zgodnie z Polską
Klasyfikacją Działalności (PKD).
2. Zbiorcze wyniki kontroli, za rok 2012, stanowią podstawę do dokonania
pierwszej oceny ryzyka i określenia sektorów działalności, o których mowa w art. 4
ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach
rynku pracy.

Art. 26. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.