Wejscie w życie: 1 października 2003

Ostatnia Zmiana: 1 stycznia 2020

Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej

Art. 1. Ustawa określa zasady i tryb przyznawania oraz wypłaty renty socjalnej.

Art. 2. Prawo do renty socjalnej przysługuje:
1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie zamieszkującym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej;
2) cudzoziemcom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na
podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta
długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy
udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art.
186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z
2020 r. poz. 35), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej
statusu uchodźcy albo ochrony uzupełniającej;
3) cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku
pracy”, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie
na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający
6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub
pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do
wykonywania pracy na podstawie wizy;
4) mającym miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich
Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o
Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz
członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r.
o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 293), posiadającym prawo pobytu
lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 3. Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) renta rodzinna – rentę rodzinną oraz uposażenie rodzinne przyznane na
podstawie odrębnych przepisów;
2) organ emerytalno-rentowy – organ wypłacający rentę rodzinną inny niż
Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Art. 4. 1. Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie
niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
1) przed ukończeniem 18. roku życia;
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia;
3) w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub
aspirantury naukowej.
2. Osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1, przysługuje:
1) renta socjalna stała – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała;
2) renta socjalna okresowa – jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa.
3. Renta socjalna okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji
jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej „Zakładem”.

Art. 5. 1. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz
orzecznik Zakładu, zwany dalej „lekarzem orzecznikiem”, na zasadach i w trybie
określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568 i 1222), zwanej
dalej „ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych”.
2. Ustalając całkowitą niezdolność do pracy, lekarz orzecznik, za zgodą osoby
ubiegającej się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela ustawowego, zgłoszoną nie
później niż w trakcie badania tej osoby, ustala niezdolność tej osoby do
samodzielnej egzystencji, na zasadach i w trybie określonym ustawą o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w celu uzyskania świadczenia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 252).

Art. 6. 1. Renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu
całkowitej niezdolności do pracy ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
2. Podwyższenia renty socjalnej dokonuje jednostka organizacyjna Zakładu
lub organ emerytalno-rentowy.
3. Podwyższenie renty socjalnej następuje z urzędu, a jeżeli wypłata renty
została wstrzymana – po jej wznowieniu.

Art. 7. 1. Renta socjalna nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury,
uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty
inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku
przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego
świadczenia kompensacyjnego.
2. Renta socjalna nie przysługuje osobie będącej właścicielem lub
posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu
Kodeksu cywilnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 5 ha
przeliczeniowych. Osobie będącej współwłaścicielem nieruchomości rolnej nie
przysługuje renta socjalna, jeśli udział tej osoby przekracza 5 ha przeliczeniowych.

Art. 8. 1. Renta socjalna nie przysługuje za okres tymczasowego
aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności, z zastrzeżeniem ust. 1a.
1a. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia
wolności w systemie dozoru elektronicznego.
2. Osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia
wolności jest obowiązana niezwłocznie powiadomić właściwy organ wypłacający
rentę socjalną o tymczasowym aresztowaniu lub o odbywaniu kary pozbawienia
wolności. Obowiązek ten spoczywa również na dyrektorze aresztu lub zakładu karnego.
3. Osobie, o której mowa w ust. 2, samotnie gospodarującej, nieposiadającej
innego przychodu i niemającej prawa do renty rodzinnej, która jest właścicielem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego), której przysługuje spółdzielcze
prawo do lokalu lub która jest najemcą lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład
mieszkaniowego zasobu gminy, innych jednostek samorządu terytorialnego albo
stanowiącego własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych, może
być wypłacane 50% kwoty renty socjalnej, jeżeli zobowiąże się pisemnie, że
z kwoty tej będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub innych należności za
lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), a w lokalu (domu jednorodzinnym) nie przebywają inne osoby.
4. Z kwoty określonej w ust. 3 nie dokonuje się potrąceń i egzekucji.

Art. 9. 1. W przypadku zbiegu uprawnień do renty socjalnej z uprawnieniem
do renty rodzinnej kwota renty socjalnej ulega takiemu obniżeniu, aby łączna kwota
obu świadczeń nie przekraczała 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej
niezdolności do pracy. Kwota obniżonej renty socjalnej nie może być niższa niż
10% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
2. Renta socjalna nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza
200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
3. Osoba ubiegająca się o rentę socjalną bądź ją pobierająca jest obowiązana
powiadomić jednostkę organizacyjną Zakładu przyjmującą wniosek bądź
wypłacającą rentę socjalną o posiadaniu uprawnień do renty rodzinnej oraz organ
emerytalno-rentowy wypłacający rentę rodzinną o posiadaniu uprawnień do renty socjalnej.

Art. 10. 1. Prawo do renty socjalnej zawiesza się w razie osiągania przychodu
z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.
2. Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego,
o której mowa w ust. 1, uważa się zatrudnienie, służbę, o której mowa w art. 6 ust.
1 pkt 4 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie działalności pozarolniczej.
3. Za przychód, o którym mowa w ust. 1, w przypadku prowadzenia
działalności pozarolniczej uważa się przychód stanowiący zadeklarowaną
podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875), zwanej dalej „ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych”.
4. Za przychód, o którym mowa w ust. 1, uważa się również kwoty pobranych
zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za
czas niezdolności do pracy, kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i
wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.
5. Prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu
innego niż wymieniony w ust. 1–4, zaliczonego do źródeł przychodów
podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ustawy z dnia
26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz.
1387, z późn. zm.), z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 i 2, lub osiągania przychodów
z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów
o podobnym charakterze, opodatkowanych na podstawie przepisów
o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych
przez osoby fizyczne.
5a. Prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu również w razie osiągania
przychodu za granicą z tytułów wymienionych w ust. 1, 2, 4 i 5.
5b. Do celów stosowania przepisu ust. 5a przy ustalaniu równowartości
w polskich złotych kwoty przychodu wyrażonej w walucie obcej zastosowanie ma
średni kurs złotego do waluty obcej, ogłoszony przez Narodowy Bank Polski,
z ostatniego dnia roboczego miesiąca, w którym przychód został osiągnięty.
6. Prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym zostały
osiągnięte przychody, o których mowa w ust. 1–5a, w łącznej kwocie wyższej niż
70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio
ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do celów emerytalnych.
7. Osoba pobierająca rentę socjalną lub jej przedstawiciel ustawowy są
obowiązani niezwłocznie powiadomić organ wypłacający rentę socjalną
o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej zawieszenie prawa do renty
socjalnej. Powiadomienie następuje w formie pisemnego oświadczenia.
W przypadku gdy składki na ubezpieczenia społeczne są odprowadzane przez
płatnika składek, osoba pobierająca rentę socjalną jest obowiązana do
przedstawienia zaświadczenia albo oświadczenia określającego kwotę przychodu.
7a. Oświadczenia, o których mowa w ust. 7, składa się pod rygorem
odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający
oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści:
„Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego
oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności
karnej za składanie fałszywych zeznań.
8. Organ wypłacający rentę socjalną może wystąpić do urzędu skarbowego
o przekazanie informacji o wysokości przychodów objętych podatkiem
dochodowym od osób fizycznych lub zryczałtowanym podatkiem dochodowym od
niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne lub informacji
o opodatkowaniu działalności na zasadzie karty podatkowej w celu dokonania
weryfikacji oświadczenia złożonego przez osobę pobierającą rentę.
9. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w terminie do 14. dnia
roboczego drugiego miesiąca każdego kwartału kalendarzowego, kwotę
przychodu, o której mowa w ust. 6, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek groszy.

Art. 11. 1. Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się
na podstawie wniosku osoby ubiegającej się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela ustawowego.
2. Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się również
na wniosek innej osoby albo kierownika ośrodka pomocy społecznej,
a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług
społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu
usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) – dyrektora
centrum usług społecznych, działających za zgodą osób, o których mowa w ust. 1.
3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
rozporządzenia, wzór wniosku o przyznanie renty socjalnej, uwzględniając
instrukcję jego wypełnienia, wykaz dokumentów, które należy dołączyć do
wniosku, szczegółowy tryb postępowania w sprawach o przyznanie renty socjalnej, tryb powiadamiania Zakładu oraz organów emerytalno-rentowych o tymczasowym
aresztowaniu i odbywaniu kary pozbawienia wolności, wykaz dokumentów
potwierdzających prawo do 50% kwoty renty socjalnej, uwzględniając
współdziałanie osoby aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności
z dyrektorem aresztu śledczego lub zakładu karnego.

Art. 12. 1. Decyzję w sprawie przyznania renty socjalnej wydaje
i świadczenie to wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu właściwa ze względu na
miejsce zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o rentę socjalną.
2. W przypadku gdy rentę rodzinną wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu
wskazana przez Prezesa Zakładu, rentę socjalną przyznaje i wypłaca ta jednostka.
3. W przypadku gdy uprawnienia do renty rodzinnej zostały ustalone przez
organ emerytalno-rentowy, organ ten ustala, w drodze decyzji, wysokość renty
socjalnej, wypłaca tę rentę, a w przypadku określonym w art. 9 ust. 2 odmawia
wypłaty renty socjalnej lub wstrzymuje wypłatę tej renty.
4. Organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę socjalną wydaje decyzję
o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej w razie wystąpienia okoliczności
powodujących zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty renty socjalnej.
5. W przypadku gdy organ emerytalno-rentowy ustali prawo do renty
rodzinnej, jest obowiązany do powiadomienia Zakładu o przyznaniu tej renty
osobom pobierającym rentę socjalną.
6. Od decyzji w sprawie renty socjalnej wydanej przez jednostkę
organizacyjną Zakładu lub przez organ emerytalno-rentowy osobie ubiegającej się
o rentę socjalną przysługują środki odwoławcze przewidziane dla decyzji
w sprawach emerytur i rent w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Art. 12a. 1. W razie śmierci osoby pobierającej rentę socjalną przysługuje
zasiłek pogrzebowy, na zasadach i w wysokości określonych w przepisach
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o ile zasiłek
pogrzebowy lub świadczenie w wysokości zasiłku pogrzebowego nie przysługuje z innego tytułu.
2. Decyzję w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego wydaje oraz zasiłek
wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Art. 12b. 1. Jeżeli dla osoby uprawnionej do renty socjalnej ustanowiono
opiekę prawną, świadczenie to wypłaca się osobie sprawującej tę opiekę.
2. Jeżeli do renty socjalnej uprawniona jest osoba, która wymaga opieki innej
osoby oraz nad którą nie została ustanowiona opieka prawna, w przypadku gdy
osoba uprawniona do renty socjalnej nie może odebrać jej samodzielnie,
świadczenie to jest wypłacane osobie sprawującej nad nią opiekę faktyczną, na
podstawie oświadczenia o sprawowaniu tej opieki. Sprawowanie opieki faktycznej
nad osobą uprawnioną do renty socjalnej potwierdza wójt (burmistrz, prezydent
miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu osoby uprawnionej.
3. Rentę socjalną wypłaca się osobom sprawującym opiekę prawną lub opiekę
faktyczną nad osobami uprawnionymi do renty socjalnej, po uprzednim pouczeniu
o konieczności poinformowania organu rentowego o zajściu okoliczności
powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymanie
wypłaty świadczenia w całości lub w części oraz o obowiązku zwrotu świadczenia
przez te osoby w przypadku, gdy zostało pobrane nienależnie.

Art. 12c. 1. Rentę socjalną wypłaca się osobie uprawnionej za pośrednictwem
osoby prawnej prowadzącej działalność w zakresie doręczania świadczeń albo, na
wniosek osoby uprawnionej, na jej rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie
oszczędnościowo-kredytowej lub na jej instrument płatniczy, na którym jest
przechowywany pieniądz elektroniczny.
2. Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności, karę aresztu wojskowego
albo karę aresztu za wykroczenie oraz osobie tymczasowo aresztowanej rentę
socjalną wypłaca się za pośrednictwem osoby prawnej prowadzącej działalność
w zakresie doręczania świadczeń pod adresem zakładu karnego lub aresztu.
3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osób sprawujących opiekę prawną
nad osobami uprawnionymi do renty socjalnej.
4. Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę
prawną nad osobą uprawnioną do renty socjalnej odbywa karę pozbawienia
wolności, karę aresztu wojskowego albo karę aresztu za wykroczenie lub jest tymczasowo aresztowana.

Art. 13. 1. Zakład jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych
w zakresie niezbędnym do przyznawania i wypłacania renty socjalnej oraz zasiłku
pogrzebowego, zapewniając rzetelność tych danych.
2. (uchylony)
3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do organu emerytalno-rentowego.

Art. 14. 1. Renta socjalna, zasiłek pogrzebowy oraz koszty ich obsługi
wypłacane przez Zakład i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego są
finansowane ze środków Funduszu Solidarnościowego, o którym mowa
w przepisach ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym
(Dz. U. poz. 2192, z 2019 r. poz. 1622, 1696 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 321).
2. Koszty obsługi, o których mowa w ust. 1, wynoszą łącznie 2,5% kwoty
przeznaczonej na wypłatę renty socjalnej i zasiłku pogrzebowego.
3. Renta socjalna, zasiłek pogrzebowy oraz koszty ich obsługi wypłacane
przez organy emerytalno-rentowe, z wyłączeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia
Społecznego, są finansowane ze środków budżetu państwa.

Art. 15. W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio:
1) art. 12–14, art. 61, art. 78–81, art. 93 ust. 2, art. 98, art. 100 ust. 1 i 2, art. 101,
art. 102 ust. 1, art. 104 ust. 4, art. 107, art. 114, art. 116 ust. 1b i 2, art. 118 ust.
1–5, art. 119 ust. 1, art. 121, art. 122 ust. 1, art. 126, art. 128, art. 129 ust. 1,
art. 130 ust. 1, art. 133–135, art. 136a i art. 138–144 ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisy wydane na
podstawie art. 128a tej ustawy;
2) art. 80–82 i 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Art. 16. W postępowaniu w sprawach o rentę socjalną stosuje się przepisy
Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

Art. 17. (pominięty).

Art. 18. (pominięty).

Art. 19. (pominięty).

Art. 20. (pominięty).

Art. 21. (pominięty).

Art. 22. (pominięty).

Art. 23. (pominięty).

Art. 24. (pominięty).

Art. 25. (pominięty).

Art. 26. (pominięty).

Art. 27. (pominięty).

Art. 28. (pominięty).

Art. 29. (pominięty).

Art. 30. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2003 r., z wyjątkiem:
1) art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 26 ust. 4 i 5, które wchodzą w życie z dniem
1 sierpnia 2003 r.;
2) art. 2 pkt 3, który wchodzi w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą
Polską członkostwa w Unii Europejskiej.