Wejscie w życie: 1 października 1981

Ostatnia Zmiana: 29 luty 2020

Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych

Art. 1. Przedsiębiorstwo państwowe jest samodzielnym, samorządnym
i samofinansującym się przedsiębiorcą posiadającym osobowość prawną.

Art. 2. 1. Organy przedsiębiorstwa samodzielnie podejmują decyzje oraz
organizują działalność we wszystkich sprawach przedsiębiorstwa, zgodnie
z przepisami prawa i w celu wykonania zadań przedsiębiorstwa.
2. Organy państwowe mogą podejmować decyzje w zakresie działalności
przedsiębiorstwa państwowego tylko w wypadkach przewidzianych przepisami
ustawowymi.

Art. 3. 1. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi zakres
stosowania przepisów ustawy do przedsiębiorstw państwowych podległych
Ministrowi Obrony Narodowej, ministrowi właściwemu do spraw gospodarki
morskiej, ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych i Narodowemu
Bankowi Polskiemu.
1a. Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
zasady i tryb działalności przedsiębiorstw, o których mowa w ust. 1, w sprawach,
do których na podstawie ust. 1 nie stosuje się przepisów niniejszej ustawy.
2. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi również zakres
stosowania przepisów ustawy do przedsiębiorstw państwowych wykonujących
w całości lub w przeważającej części zadania dla potrzeb obronności i
bezpieczeństwa Państwa, a także do wykonujących te zadania jednostek
organizacyjnych innych przedsiębiorstw.

Art. 4. 1. Przepisów ustawy, z wyjątkiem przepisów o Krajowym Rejestrze
Sądowym oraz o prowizji od zysku przedsiębiorstwa państwowego, nie stosuje się do:
1) (uchylony)
2) przedsiębiorstwa państwowego „Porty Lotnicze”;
3) przedsiębiorstwa państwowego Polskie Linie Lotnicze „LOT”.
4) (uchylony)
2. Przepisów ustawy, z wyjątkiem przepisów o Krajowym Rejestrze
Sądowym, nie stosuje się do:
1) banków;
2) (uchylony)
3) państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Zakład
Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych”.

Art. 5. Przedsiębiorstwa państwowe mogą być tworzone jako:
1) przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych;
2) przedsiębiorstwa użyteczności publicznej.

Art. 6. 1. Przedsiębiorstwa użyteczności publicznej mają przede wszystkim
na celu bieżące i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb ludności. W szczególności
przedsiębiorstwa te mają na celu produkcję lub świadczenie usług w zakresie:
1) inżynierii sanitarnej;
2) komunikacji miejskiej;
3) zaopatrzenia ludności w energię elektryczną, gazową i cieplną;
4) zarządu państwowymi zasobami lokalowymi;
5) zarządu państwowymi terenami zielonymi;
6) (uchylony)
7) usług pogrzebowych i utrzymania urządzeń cmentarnych;
8) usług kulturalnych.
2. Organ założycielski, w granicach obowiązujących przepisów, określa
zakres i warunki, na jakich przedsiębiorstwa użyteczności publicznej obowiązane
są świadczyć usługi na rzecz ludności.
3. Organ założycielski ma obowiązek dotowania działalności
przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, którego działalność jest nierentowna, ale
konieczna ze względu na potrzebę zaspokajania potrzeb ludności.
4. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa warunki i zasady
działania przedsiębiorstw użyteczności publicznej.

Art. 7. 1. Przedsiębiorstwa państwowe tworzą:
1) naczelne oraz centralne organy administracji państwowej,
2) Narodowy Bank Polski i banki państwowe,
zwane w dalszych przepisach ustawy organami założycielskimi.
2. W uzasadnionych wypadkach inny organ państwowy niż organ określony
w ust. 1 może utworzyć przedsiębiorstwo państwowe po porozumieniu
z naczelnym lub centralnym organem administracji państwowej właściwym ze
względu na rodzaj działalności tworzonego przedsiębiorstwa.
3. Akt o utworzeniu przedsiębiorstwa określa jego nazwę, rodzaj, siedzibę
i przedmiot działania.
4. Akt o utworzeniu przedsiębiorstwa użyteczności publicznej może określać
również zasady i warunki powoływania zakładów, filii, oddziałów oraz innych
wewnętrznych jednostek organizacyjnych przedsiębiorstwa, które sporządzają bilans.

Art. 8. (uchylony).

Art. 9. 1. Utworzenie przedsiębiorstwa państwowego poprzedza
postępowanie przygotowawcze, które ma na celu zbadanie i ocenę potrzeby oraz
warunków utworzenia przedsiębiorstwa.
2. Organ zamierzający utworzyć przedsiębiorstwo państwowe powołuje
w tym celu zespół przygotowawczy, który dokonuje niezbędnych ustaleń
i przedstawia swoją opinię.

Art. 10. 1. Organy administracji państwowej mogą tworzyć i likwidować
przedsiębiorstwa międzynarodowe wspólnie z innymi państwami.
2. Warunki tworzenia i likwidowania oraz zasady funkcjonowania takich
przedsiębiorstw określają porozumienia i umowy między zainteresowanymi
państwami.

Art. 11. Przedsiębiorstwo państwowe może w celach gospodarczo
uzasadnionych tworzyć jednostki gospodarcze, przewidziane w przepisach prawa.

Art. 12. 1. Statut przedsiębiorstwa reguluje strukturę organizacyjną
przedsiębiorstwa oraz inne sprawy przewidziane w niniejszej ustawie.
2. Statut uchwala ogólne zebranie pracowników na wniosek dyrektora
przedsiębiorstwa.

Art. 13. 1. Zatwierdzenia przez organ założycielski wymagają statuty
następujących przedsiębiorstw państwowych:
1) użyteczności publicznej;
2) handlu zagranicznego;
3) stacji radiowych i telewizyjnych, przemysłu teleelektronicznego, transportu
samochodowego i budownictwa łączności;
4) Państwowej Komunikacji Samochodowej oraz zakładów naprawczych taboru
kolejowego.
1a. W przedsiębiorstwie użyteczności publicznej, dla którego organem
założycielskim jest wojewoda i którego działalność wykracza poza obszar
województwa, statut zatwierdza wojewoda w porozumieniu z ministrem
właściwym ze względu na przedmiot działalności przedsiębiorstwa.
2. Podjęcie decyzji w sprawie zatwierdzenia statutu powinno nastąpić
w możliwie krótkim terminie, nie dłuższym jednak niż 3 miesiące od przedłożenia
statutu organowi założycielskiemu.

Art. 14. Przedsiębiorstwo państwowe podlega obowiązkowi wpisu do
Krajowego Rejestru Sądowego.

Art. 15. (uchylony).

Art. 16. Przedsiębiorstwo państwowe uzyskuje osobowość prawną z chwilą
wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.

Art. 17. (uchylony).

Art. 18. 1. Łączenie i podział przedsiębiorstwa państwowego utworzonego
w trybie określonym w art. 7 zarządza organ założycielski z własnej inicjatywy, za
zgodą rady pracowniczej bądź na wniosek rady pracowniczej przedsiębiorstwa lub
na wniosek kierownika zakładu przedsiębiorstwa wielozakładowego, poparty przez
radę pracowniczą zakładu lub nie mniej niż 50% załogi zakładu, w którym nie ma
rady pracowniczej.
2. W celu lepszego wykorzystania środków produkcji oraz poprawy
efektywności gospodarki właściwy ze względu na przedmiot działania
przedsiębiorstw minister może podejmować decyzje w sprawie podziału
przedsiębiorstwa państwowego:
1) z własnej inicjatywy,
2) na wniosek organu założycielskiego lub rady pracowniczej przedsiębiorstwa,
3) na wniosek rady pracowniczej i kierownika zakładu sporządzającego bilans
lub kierownika takiego zakładu, w którym nie ma rady pracowniczej,
po zasięgnięciu opinii organu założycielskiego oraz organów przedsiębiorstwa. Od
decyzji tych przysługuje sprzeciw na podstawie art. 63.

Art. 18a. 1. Likwidacja przedsiębiorstwa państwowego polega na
zadysponowaniu jego składnikami materialnymi i niematerialnymi, o których
mowa w art. 551 Kodeksu cywilnego, i wykreśleniu przedsiębiorstwa państwowego z Krajowego Rejestru Sądowego, po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli.
2. (uchylony)
3. (uchylony)

Art. 19. 1. Likwidacja przedsiębiorstwa państwowego może nastąpić, jeżeli:
1) przedsiębiorstwo prowadzi działalność gospodarczą ze stratą w ciągu
kolejnych sześciu miesięcy;
1a) (uchylony)
2) prawomocnym wyrokiem sądu lub ostateczną decyzją administracyjną
zakazano przedsiębiorstwu działania we wszystkich dziedzinach objętych
dotychczasowym przedmiotem działania, a przedsiębiorstwo nie podjęło
działalności w innej dziedzinie;
3) z wnioskiem takim zwróci się zarząd komisaryczny;
4) ponad połowę aktywów ogółem przedsiębiorstwa łącznie:
a) stanowią udziały, inne tytuły uczestnictwa w spółkach lub obligacje,
b) oddano do używania innym osobom na podstawie umów prawa
cywilnego.
2. Decyzję o likwidacji podejmuje organ założycielski z własnej inicjatywy
bądź na wniosek rady pracowniczej przedsiębiorstwa, o ile minister właściwy do
spraw aktywów państwowych nie zgłosi sprzeciwu, wraz z uzasadnieniem, w terminie dwóch tygodni.

Art. 20. Od decyzji organu założycielskiego, o której mowa w art. 19 ust. 2,
radzie pracowniczej i dyrektorowi przedsiębiorstwa przysługuje sprzeciw w trybie art. 63.

Art. 21. Z chwilą postawienia przedsiębiorstwa państwowego w stan
likwidacji:
1) organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa i wyznacza
likwidatora;
2) ulegają rozwiązaniu, z mocy prawa, organy samorządu załogi
przedsiębiorstwa;
3) kompetencje rady pracowniczej do zatwierdzania rocznych sprawozdań
finansowych przedsiębiorstw państwowych, postawionych w stan likwidacji,
wykonuje organ założycielski.

Art. 22. 1. Zamiar wraz z założeniami dokonania połączenia, podziału oraz
likwidacji przedsiębiorstwa państwowego przedstawia się w formie pisemnej
ogólnemu zebraniu pracowników lub radzie pracowniczej przedsiębiorstwa oraz
związkom zawodowym działającym w przedsiębiorstwie w celu uzyskania opinii.
2. W wypadku wniosku o likwidację przedsiębiorstwa opinia może zawierać
propozycje zmierzające do wyprowadzenia przedsiębiorstwa z trudnej sytuacji gospodarczej.

Art. 23. 1. Przed podjęciem decyzji o połączeniu, podziale lub likwidacji
przedsiębiorstwa przeprowadza się postępowanie przygotowawcze.
2. Do przeprowadzenia postępowania przygotowawczego organ założycielski
powołuje zespół przygotowawczy. Zespół ten ma zbadać przyczyny, cel, potrzebę
i warunki zamierzonych zmian organizacyjnych oraz przedstawić opinię,
a w przypadku likwidacji – jej program.

Art. 24. Przedsiębiorstwo państwowe może być postawione w stan upadłości.

Art. 24a. 1. Z dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa państwowego:
1) organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa i wyznacza
reprezentanta upadłego;
2) ulegają rozwiązaniu, z mocy prawa, organy samorządu załogi
przedsiębiorstwa.
2. Wynagrodzenie reprezentanta upadłego ustala sędzia komisarz, na wniosek
organu założycielskiego, zgodnie z przepisami prawa upadłościowego.
3. Wynagrodzenie reprezentanta upadłego wypłacane jest z funduszu masy
upadłości i zaliczane do kosztów postępowania upadłościowego.

Art. 24b. Z dniem ogłoszenia o wszczęciu postępowania upadłościowego
wobec likwidowanego przedsiębiorstwa postępowanie likwidacyjne ulega
zawieszeniu, a następnie, z dniem ogłoszenia upadłości, umorzeniu z mocy prawa.

Art. 24c. W sprawach nieuregulowanych niniejszą ustawą mają zastosowanie
przepisy prawa upadłościowego.

Art. 25. 1. (uchylony)
2. (uchylony)

Art. 26. 1. Tworzenie zakładów i innych jednostek organizacyjnych
przedsiębiorstwa państwowego, system kontroli wewnętrznej, stosunki prawne
między jednostkami organizacyjnymi wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa oraz
zasady występowania w stosunkach prawnych z innymi jednostkami
organizacyjnymi określa statut przedsiębiorstwa.
2. W przedsiębiorstwie wielozakładowym zakres praw i obowiązków
zakładów powinien odpowiadać charakterowi ich działalności oraz warunkom
i potrzebom.

Art. 27. 1. Regulamin organizacyjny przedsiębiorstwa państwowego określa
szczegółowo zakres działania, podział czynności i odpowiedzialność osób
pełniących funkcje kierownicze i samodzielne w przedsiębiorstwie.
2. Regulamin organizacyjny przedsiębiorstwa ustala dyrektor po zasięgnięciu
opinii rady pracowniczej.

Art. 28. 1. Statut przedsiębiorstwa państwowego może przewidywać
powołanie jako organów doradczych i opiniodawczych dyrektora – kolegium
przedsiębiorstwa oraz rady techniczno-ekonomicznej.
2. Członków tych organów powołuje dyrektor przedsiębiorstwa.

Art. 29. 1. Statut przedsiębiorstwa może przewidywać powołanie przez
dyrektora przedsiębiorstwa komisji do rozstrzygania sporów majątkowych między
jednostkami organizacyjnymi, wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa.
2. Komisji przewodniczy radca prawny przedsiębiorstwa.
3. Jeżeli statut nie stanowi inaczej, orzeczenie komisji jest ostateczne.

Art. 30. Organami przedsiębiorstwa państwowego są: ogólne zebranie
pracowników (delegatów), rada pracownicza i dyrektor przedsiębiorstwa.

Art. 31. Kompetencje ogólnego zebrania pracowników (delegatów) i rady
pracowniczej określa ustawa o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego.

Art. 32. 1. Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego zarządza
przedsiębiorstwem i reprezentuje je na zewnątrz.
2. Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, działając zgodnie z przepisami
prawa, podejmuje decyzje samodzielnie i ponosi za nie odpowiedzialność.

Art. 33. 1. Dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje rada
pracownicza.
2. W przedsiębiorstwach nowo organizowanych pierwszego dyrektora
przedsiębiorstwa powołuje organ założycielski. W tym samym trybie organ
założycielski może powołać dyrektora, jeżeli rada pracownicza przedsiębiorstwa
w terminie 6 miesięcy nie wykorzystała uprawnień przewidzianych w ust. 1.
3. Do czasu powołania dyrektora w przedsiębiorstwach nowo
organizowanych organ założycielski może wyznaczyć tymczasowego kierownika
przedsiębiorstwa na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Przepis ten nie narusza
uprawnienia, o którym mowa w zdaniu pierwszym ust. 2.

Art. 33a. Organ uprawniony do powołania dyrektora może wyznaczyć
tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa również w innych przypadkach niż
określone w art. 33 i 41, a w szczególności:
1) odwołania dyrektora;
2) rezygnacji dyrektora z zajmowanego stanowiska;
3) wygaśnięcia okresu, na jaki dyrektor był powołany;
4) zawieszenia przez sąd postępowania upadłościowego;
5) zakończenia lub przerwania postępowania naprawczego;
6) rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym umowy o zarządzanie
przedsiębiorstwem lub z upływem terminu jej wypowiedzenia;
7) śmierci dyrektora.

Art. 34. 1. Dyrektora przedsiębiorstwa użyteczności publicznej powołuje
i odwołuje organ założycielski.
1a. W przedsiębiorstwie użyteczności publicznej, dla którego organem
założycielskim jest wojewoda i którego działalność wykracza poza obszar
województwa, dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje wojewoda w porozumieniu z ministrem właściwym ze względu na przedmiot działalności przedsiębiorstwa.
2. Od decyzji organu założycielskiego, o której mowa w ust. 1 i 1a,
przysługuje radzie pracowniczej sprzeciw w trybie art. 63.

Art. 35. 1. Dyrektora przedsiębiorstwa powołuje się spośród kandydatów
wyłonionych w drodze konkursu. Powołanie dyrektora bez przeprowadzenia
konkursu jest nieważne.
2. W skład komisji konkursowej wchodzą trzy osoby wskazane przez organ
założycielski i dwie wskazane przez radę pracowniczą.
3. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa organizację i tryb
przeprowadzania konkursu.

Art. 36. Dyrektora przedsiębiorstwa powołuje się na okres 5 lat lub na czas
nieokreślony.

Art. 37. 1. Rada pracownicza może odwołać dyrektora przedsiębiorstwa za
zgodą organu założycielskiego. Organ założycielski przedstawia stanowisko
w terminie jednego miesiąca od dnia wystąpienia rady pracowniczej w tej sprawie.
2. Odwołanie dyrektora bez zgody organu założycielskiego jest nieważne.
3. (uchylony)
4. W razie nieodwołania dyrektora przez radę pracowniczą z przyczyn,
o których mowa w art. 42, dyrektora przedsiębiorstwa odwołuje organ
założycielski.
5. Od decyzji, o której mowa w ust. 4, przysługuje radzie pracowniczej
sprzeciw w trybie art. 63.

Art. 37a. 1. Organ założycielski może odwołać dyrektora, jeżeli:
1) dyrektor w związku z pełnieniem funkcji dopuszcza się rażącego naruszenia prawa;
2) zaistniały przesłanki określone w art. 52 § 1 lub art. 53 § 1 Kodeksu pracy;
3) przedsiębiorstwo państwowe przez co najmniej 3 kolejne miesiące nie
wypełnia wobec Skarbu Państwa zobowiązań z tytułu podatków;
4) (uchylony)
2. Od decyzji o odwołaniu dyrektora z przyczyn określonych w ust. 1 radzie
pracowniczej nie przysługuje sprzeciw w trybie art. 63.
3. (uchylony)

Art. 38. Jeżeli w stosunku do decyzji odwołującej dyrektora przedsiębiorstwa
państwowego został zgłoszony sprzeciw, rozwiązanie stosunku pracy z odwołanym
dyrektorem następuje w trybie i na zasadach określonych w art. 70–72
Kodeksu pracy po cofnięciu sprzeciwu przez organ, który go wniósł, albo
oddaleniu przez sąd wniosku o uchylenie decyzji (uchwały) o odwołaniu dyrektora.

Art. 39. 1. W wypadku odwołania dyrektora przysługuje odprawa
w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.
2. Odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie nastąpiło:
1) na wniosek dyrektora;
2) z przyczyn określonych w art. 37a ust. 1;
3) z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia
z winy pracownika oraz przyczyn, o których mowa w art. 42;
4) w związku z likwidacją przedsiębiorstwa, podziałem bądź ogłoszeniem jego upadłości;
5) w związku z przejściem dyrektora na emeryturę lub rentę i nabyciem przez
niego uprawnień do otrzymania jednorazowej odprawy pieniężnej z tego tytułu.
3. Odprawa nie przysługuje, jeżeli po ustaniu stosunku pracy odwołany
dyrektor powołany został na stanowisko tymczasowego kierownika
przedsiębiorstwa lub przyjął obowiązki zarządcy komisarycznego bądź zarządcy przedsiębiorstwa.
4. Odprawę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Art. 40. 1. Czynności prawne w zakresie stosunku pracy dyrektora
przedsiębiorstwa wykonuje organ uprawniony do powołania dyrektora.
2. Organ powołujący dyrektora przedsiębiorstwa państwowego proponuje
warunki pracy i płacy osobom przystępującym do konkursu na dyrektora.

Art. 41. 1. Rada pracownicza uprawniona do powołania dyrektora może go
zawiesić w czynnościach na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, jeżeli dalsze
pełnienie przez niego funkcji zagraża podstawowym interesom przedsiębiorstwa.
Na okres zawieszenia rada pracownicza wyznacza tymczasowego kierownika
przedsiębiorstwa.
2. Od decyzji o zawieszeniu służy dyrektorowi przedsiębiorstwa oraz
organowi założycielskiemu sprzeciw w trybie art. 63. Wniesienie sprzeciwu nie
wstrzymuje wykonania decyzji.
3. W okresie zawieszenia dyrektor przedsiębiorstwa zachowuje prawo do
dotychczasowego wynagrodzenia oraz inne uprawnienia wynikające ze stosunku pracy.

Art. 42. 1. Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, jego zastępca, główny
księgowy, osoby zatrudnione na stanowiskach równorzędnych oraz członkowie
rady pracowniczej nie mogą mieć udziałów lub akcji przedsiębiorców tworzonych
przez to przedsiębiorstwo, a także pozostawać w nich w stosunku pracy, ani
świadczyć pracy na ich rzecz na podstawie innego tytułu prawnego. Zakaz ten nie
dotyczy członkostwa w radach nadzorczych.
2. Naruszenie przepisu ust. 1 jest podstawą odwołania ze stanowiska lub
wypowiedzenia stosunku pracy. Przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 września
1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. z 2015 r.
poz. 1543) nie stosuje się.
3. Przepis ust. 1 nie narusza przepisów o szczególnych obowiązkach osób
wykonujących kierownicze funkcje u przedsiębiorców.

Art. 43. 1. Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, jego zastępca, główny
księgowy oraz osoby zatrudnione na stanowiskach równorzędnych mają prawo do
prowizji od zysku przedsiębiorstwa państwowego, zwanej dalej „prowizją”.
2. Podstawę naliczania prowizji stanowi zysk bilansowy pomniejszony
o podatek od wzrostu wynagrodzeń.
3. Kwota prowizji obciąża zysk bilansowy roku obliczeniowego,
pomniejszony o podatek dochodowy, dywidendę i inne zobowiązania wobec
budżetu oraz nagrody i premie z zysku.
4. Prowizja nie stanowi składnika wynagrodzenia.
5. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, zasady przyznawania
prowizji oraz jakie osoby należy rozumieć przez osoby zatrudnione na
stanowiskach równorzędnych.
6. (uchylony)

Art. 44. Zastępcę dyrektora przedsiębiorstwa oraz głównego księgowego
powołuje i odwołuje dyrektor przedsiębiorstwa za zgodą rady pracowniczej.

Art. 45. 1. Rada pracownicza przedsiębiorstwa może wystąpić do organu
założycielskiego z wnioskiem o odwołanie dyrektora przedsiębiorstwa
powołanego przez ten organ, jeżeli dyrektor:
– swoją działalnością poważnie narusza przepisy prawa,
– swoją nieprawidłową pracą powoduje, że przedsiębiorstwo nie
osiąga zadowalających wyników gospodarczych.
2. Rada pracownicza może wystąpić do dyrektora przedsiębiorstwa
z umotywowanym wnioskiem o odwołanie zastępcy dyrektora.
3. Organ, który otrzymał wniosek rady pracowniczej w sprawie określonej
w ust. 1, zobowiązany jest w ciągu dwóch tygodni uwzględnić wniosek albo
przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Jeżeli zarzuty w toku postępowania
wyjaśniającego zostaną potwierdzone, organ założycielski obowiązany jest w ciągu
siedmiu dni uwzględnić wniosek.
4. W wypadku rozbieżności stanowisk w odniesieniu do wyników
postępowania wyjaśniającego rada pracownicza może zgłosić sprzeciw, który
podlega rozpatrzeniu w trybie art. 63.

Art. 45a. 1. Organ założycielski może powierzyć zarządzanie
przedsiębiorstwem państwowym osobie fizycznej lub prawnej.
1a. Powierzenie zarządzania przedsiębiorstwem może nastąpić:
1) z inicjatywy organu założycielskiego za zgodą rady pracowniczej i ogólnego
zebrania pracowników (delegatów) przedsiębiorstwa;
2) na wniosek rady pracowniczej przedsiębiorstwa za zgodą ogólnego zebrania
pracowników (delegatów).
1b. Z inicjatywą powierzenia zarządzania przedsiębiorstwem może wystąpić
również zarządca komisaryczny, o ile istnieją przesłanki do uchylenia zarządu
komisarycznego, o którym mowa w art. 69 ust. 1.
1c. Wniosek zarządcy komisarycznego powinien być poparty:
1) pozytywnym wynikiem referendum przeprowadzonego w przedsiębiorstwie
albo
2) pozytywną opinią działających w przedsiębiorstwie organizacji
związkowych, pod warunkiem, że członkowie tych organizacji stanowią
ponad połowę pracowników przedsiębiorstwa.
2. Powierzenie zarządzania następuje w drodze umowy zawartej na czas
oznaczony, nie krótszy niż trzy lata, między Skarbem Państwa reprezentowanym
przez organ założycielski a zarządcą (umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem).
3. Umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem powinna określać
w szczególności:
1) obowiązki zarządcy w zakresie bieżącego zarządzania oraz zmian
i usprawnień w przedsiębiorstwie;
2) zasady wynagradzania zarządcy, z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia
3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami
prawnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2136);
3) kryteria oceny efektywności zarządzania;
4) odpowiedzialność za powierzone przedsiębiorstwo.
4. Jeżeli zarządcą jest osoba prawna, umowa powinna przewidywać, kto w jej
imieniu będzie dokonywał czynności zarządu.
5. Zarządca, a w przypadku, o którym mowa w ust. 4, osoba działająca w jego
imieniu, jest umocowany do składania wszelkich oświadczeń woli w imieniu
zarządzanego przedsiębiorstwa.
6. (uchylony)

Art. 45b. 1. Z chwilą objęcia obowiązków przez zarządcę:
1) organy samorządu załogi ulegają rozwiązaniu z mocy prawa;
2) organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa;
3) zarządca przejmuje kompetencje dyrektora przedsiębiorstwa i organów
samorządu załogi, z wyjątkiem:
a) prawa sprzeciwu wobec decyzji organu założycielskiego,
b) przyjmowania i zatwierdzania sprawozdania finansowego,
c) dokonywania podziału na fundusze wygospodarowanego zysku przez
przedsiębiorstwo oraz zasad wykorzystania tych funduszy.
2. W przedsiębiorstwie państwowym, w którym zarządca objął swe
obowiązki, organ założycielski ustanawia radę nadzorczą zgodnie z art. 59
i powierza jej wykonywanie stałego nadzoru nad działalnością przedsiębiorstwa.
3. Pracownicy przedsiębiorstwa wybierają jedną trzecią składu rady
nadzorczej. Przepisy o wyborze członków rady pracowniczej stosuje się odpowiednio.
4. Kompetencje, o których mowa w ust. 1 pkt 3 lit. b i c, przejmuje organ
założycielski. Organ założycielski może kompetencje te przekazać radzie nadzorczej.

Art. 45c. 1. Organ założycielski może rozwiązać ze skutkiem
natychmiastowym umowę o zarządzanie przedsiębiorstwem, jeżeli:
1) zarządca w związku z zarządzaniem przedsiębiorstwem dopuszcza się
rażącego naruszenia prawa;
2) przedsiębiorstwo państwowe przez co najmniej 3 kolejne miesiące nie
wypełnia zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu podatków;
3) zarządca w sposób istotny naruszył postanowienia umowy o zarządzanie
przedsiębiorstwem;
4) (uchylony)
2. Niezwłocznie po ustaniu umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem rada
nadzorcza przedsiębiorstwa zarządza i przeprowadza wybory do organów
samorządu załogi przedsiębiorstwa, chyba że zawarto umowę na dalszy okres.

Art. 45d. (uchylony).

Art. 46. 1. Organ założycielski wyposaża przedsiębiorstwo w środki
niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego
utworzeniu.
2. Przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem,
zapewnia jego ochronę.
3. Przedsiębiorstwo państwowe sprzedaje mienie zaliczone, zgodnie
z odrębnymi przepisami, do rzeczowego majątku trwałego w drodze publicznego
przetargu.
3a. W wypadku likwidacji przedsiębiorstwa państwowego:
1) sprzedaż środków trwałych może być również dokonana na podstawie oferty
ogłoszonej publicznie bądź w wyniku rokowań podjętych na podstawie
publicznego zaproszenia;
2) likwidator może, za zgodą organu założycielskiego, przekazać gminie
(związkowi międzygminnemu) lub państwowej osobie prawnej mienie
przedsiębiorstwa państwowego nieobjęte przepisami o zasadach
przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa
państwowe, o ile wierzytelności zostały zabezpieczone.
4. Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia zasady organizowania
przetargu oraz warunki, w których dopuszcza się odstąpienie od przetargu.

Art. 46a. 1. Przedsiębiorstwo państwowe zgłasza organowi założycielskiemu
zamiar dokonania czynności prawnej, mającej za przedmiot mienie
przedsiębiorstwa zaliczone zgodnie z odrębnymi przepisami do rzeczowego lub
finansowego majątku trwałego, polegającej na:
1) wniesieniu do spółki lub fundacji,
2) dokonaniu darowizny,
3) nieodpłatnym oddaniu do używania innym podmiotom w drodze umów prawa
cywilnego;
organ założycielski może, w terminie miesiąca od dnia otrzymania zgłoszenia, nie
wyrazić zgody na dokonanie czynności prawnej objętej zamiarem.
1a. Przepis ust. 1 stosuje się w wypadku zamiaru dokonania czynności
prawnej polegającej na sprzedaży przez przedsiębiorstwo akcji lub udziałów,
z wyjątkiem akcji spółek dopuszczonych do publicznego obrotu.
1b. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do czynności prawnych, które wymagają
zezwolenia na podstawie przepisów ustawy o spółkach z udziałem zagranicznym4)
.
1c. Przepis ust. 1 stosuje się w wypadku zamiaru wskazania przez
przedsiębiorstwo państwowe swojego reprezentanta w zarządzie lub radzie
nadzorczej spółki.
2. W przypadku niewyrażenia przez organ założycielski zgody na dokonanie
czynności prawnych, o których mowa w ust. 1, organom przedsiębiorstwa
przysługuje sprzeciw w trybie art. 63.
3. Do odpłatnego oddania mienia przedsiębiorstwa państwowego do
używania innym podmiotom na podstawie umów prawa cywilnego stosuje się
odpowiednio przepisy art. 46 ust. 3 i 4.

Art. 46b. Czynności prawne, dokonane z naruszeniem przepisów art. 46 ust.
3–4, oraz czynności prawne, o których mowa w art. 46a ust. 1, 1a i 1c, dokonane
pomimo niewyrażenia zgody przez organ założycielski, są nieważne.

Art. 47. Przedsiębiorstwo państwowe występuje w obrocie we własnym
imieniu i na własny rachunek.

Art. 48. Organ założycielski nie może pozbawić przedsiębiorstwa
państwowego składników wydzielonego mu lub nabytego przez przedsiębiorstwo
mienia, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 1.

Art. 49. 1. Z dniem wykreślenia przedsiębiorstwa państwowego z rejestru
przedsiębiorców mienie pozostałe po tym przedsiębiorstwie przejmuje wojewoda.
2. (uchylony)
3. (uchylony)
4. (uchylony)
5. Mienie pozostałe po likwidacji przedsiębiorstwa państwowego, którego
organem założycielskim był Minister Obrony Narodowej, podlega przekazaniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2020 r. poz. 231 i 284).

Art. 49a. Nabycie mienia na podstawie art. 46 ust. 3a i art. 49 ust. 1 następuje
zgodnie z zasadami Kodeksu cywilnego i jest nieodpłatne.

Art. 50. 1. Do dokonywania czynności prawnych samodzielnie w imieniu
przedsiębiorstwa państwowego upoważniony jest dyrektor. Zastępcy dyrektora
oraz pełnomocnicy przedsiębiorstwa działają w granicach ich umocowania.
2. Jeżeli czynności prawne, dokonywane przez osoby określone w ust. 1,
obejmują rozporządzanie prawem, którego wartość przekracza pięć tysięcy złotych,
lub czynności te mogą spowodować powstanie zobowiązania przedsiębiorstwa do
świadczenia o wartości powyżej pięciu tysięcy złotych, do skuteczności
oświadczenia woli wymagane jest współdziałanie co najmniej dwóch osób.

Art. 51. 1. Pełnomocników ustanawia i odwołuje dyrektor przedsiębiorstwa.
2. Udzielenie pełnomocnictwa wymaga formy pisemnej pod rygorem
nieważności.
3. Udzielenie i odwołanie pełnomocnictwa podlega ujawnieniu w Krajowym
Rejestrze Sądowym. Nie dotyczy to pełnomocnictwa do dokonywania
poszczególnych czynności oraz ustanawiania pełnomocników procesowych.

Art. 52. (uchylony).

Art. 53. Przedsiębiorstwo prowadzi działalność na zasadach racjonalnej
gospodarki, samofinansowania oraz rachunku ekonomicznego.

Art. 54. 1. Przedsiębiorstwo prowadzi rzetelną rachunkowość oraz sporządza
na jej podstawie bilans.
2. Bilans przedsiębiorstwa podlega weryfikacji przez państwowe organy
kontroli na zasadach określonych w przepisach szczególnych.

Art. 55. 1. Przedsiębiorstwo państwowe może podjąć działalność
w dziedzinie nieprzewidzianej w akcie o jego utworzeniu.
2. Jeżeli podjęcie nowej działalności prowadzi do zaniechania lub znacznego
ograniczenia działalności przewidzianej w akcie o utworzeniu przedsiębiorstwa,
organ założycielski może zobowiązać przedsiębiorstwo do zaprzestania nowej działalności.
3. Podjęcie nowej działalności podlega ujawnieniu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Art. 56. 1. Dyrektor przedsiębiorstwa ma obowiązek zgłosić pisemnie radzie
pracowniczej przedsiębiorstwa, bankowi finansującemu oraz organowi
założycielskiemu, że przedsiębiorstwo prowadzi działalność gospodarczą ze stratą.
2. W wypadku określonym w ust. 1, na wniosek rady pracowniczej
przedsiębiorstwa lub z własnej inicjatywy, organ założycielski powoła komisję
w celu zbadania i oceny stanu gospodarczego przedsiębiorstwa i przedstawienia wniosków.

Art. 57. (uchylony).

Art. 58. 1. Organ założycielski dokonuje kontroli i oceny działalności
przedsiębiorstwa oraz pracy dyrektora.
2. Organ założycielski ma prawo władczego wkraczania w sprawy
przedsiębiorstwa tylko w wypadkach przewidzianych przepisami ustawowymi.

Art. 59. Akt o utworzeniu przedsiębiorstwa może przewidzieć, że
uprawnienia organu założycielskiego w zakresie nadzoru, określone w niniejszej
ustawie, mogą być przekazane powołanej przez ten organ radzie nadzorczej.

Art. 60. 1. Organ założycielski ma prawo nałożyć na przedsiębiorstwo
obowiązek wprowadzenia do planu przedsiębiorstwa zadania lub wyznaczyć
przedsiębiorstwu zadanie poza planem, jeżeli jest to niezbędne ze względu na
potrzeby obrony kraju, w wypadku klęski żywiołowej bądź w celu wykonania
zobowiązań międzynarodowych.
2. W wypadku określonym w ust. 1 organ założycielski zapewnia
przedsiębiorstwu środki niezbędne do wykonania nałożonego na przedsiębiorstwo
zadania.
3. Wykonanie zadania następuje na podstawie umowy zawartej między
przedsiębiorstwem a jednostką organizacyjną wskazaną przy nakładaniu zadania.

Art. 61. Organ założycielski, w razie stwierdzenia, że decyzja dyrektora jest
sprzeczna z prawem, wstrzymuje jej wykonanie oraz zobowiązuje dyrektora do jej
zmiany lub cofnięcia.

Art. 62. (uchylony).

Art. 63. 1. Dyrektorowi przedsiębiorstwa oraz radzie pracowniczej
przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu w stosunku do decyzji podjętych wobec
przedsiębiorstwa przez organ sprawujący nad nim nadzór.
2. Sprzeciw wraz z jego uzasadnieniem wnosi się do organu, który decyzję
wydał, w terminie siedmiu dni od daty jej przekazania. Wniesienie sprzeciwu
wstrzymuje wykonanie decyzji.
3. W razie podtrzymania decyzji przez organ, do którego został skierowany
sprzeciw, dyrektorowi przedsiębiorstwa oraz radzie pracowniczej przysługuje
prawo wniesienia w ciągu siedmiu dni sprawy do sądu. Sąd w terminie czternastu
dni wyznacza rozprawę.

Art. 64. 1. W razie doznania szkody z powodu wykonania decyzji organu
sprawującego nadzór, przedsiębiorstwo może żądać od tego organu
odszkodowania.
2. Spory wynikłe na tle przepisu ust. 1 rozstrzyga sąd.
3. Z żądaniem odszkodowania może wystąpić dyrektor przedsiębiorstwa lub
rada pracownicza przedsiębiorstwa.

Art. 65. 1. Jeżeli przedsiębiorstwo prowadzi działalność ze stratą, organ
założycielski w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów
publicznych może wszcząć postępowanie naprawcze, ustanawiając nad
przedsiębiorstwem zarząd komisaryczny.
1a. (uchylony)
1b. Od decyzji organu założycielskiego, o której mowa w ust. 1, nie
przysługuje sprzeciw.
2. Zarząd komisaryczny ustanawia się na czas oznaczony.
3. Ustanowienie zarządu komisarycznego i jego uchylenie podlega wpisowi
do Krajowego Rejestru Sądowego.

Art. 66. 1. Organ założycielski wyznacza i odwołuje osobę sprawującą zarząd
komisaryczny.
2. Z chwilą ustanowienia zarządu komisarycznego organy przedsiębiorstwa
ulegają rozwiązaniu. Organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa.
3. Osoba sprawująca zarząd komisaryczny przejmuje kompetencje organów
przedsiębiorstwa, z wyjątkiem:
1) przyjmowania i zatwierdzania sprawozdania finansowego;
2) dokonywania podziału wygospodarowanego zysku przez przedsiębiorstwo na
fundusze oraz zasad wykorzystania tych funduszy.
4. Kompetencje, o których mowa w ust. 3, przejmuje organ założycielski.

Art. 67. 1. Osoba sprawująca zarząd komisaryczny niezwłocznie po jego
ustanowieniu jest obowiązana przedstawić organowi założycielskiemu do
zatwierdzenia program naprawy przedsiębiorstwa.
2. Osoba sprawująca zarząd komisaryczny przedstawia organowi
założycielskiemu co trzy miesiące sprawozdanie ze swojej działalności.

Art. 68. Zasady sprawowania zarządu komisarycznego określa organ
założycielski.

Art. 69. 1. Jeżeli ustaną przyczyny ustanowienia zarządu komisarycznego
określone w art. 65 ust. 1, organ założycielski wyda zarządzenie o uchyleniu tego zarządu.
2. Organ założycielski może w każdym czasie uchylić zarząd komisaryczny
i zarządzić likwidację przedsiębiorstwa, jeżeli dalsze wykonywanie programu,
o którym mowa w art. 67 ust. 1, nie rokuje poprawy gospodarki przedsiębiorstwa.

Art. 70. Koszty związane ze sprawowaniem zarządu komisarycznego
obciążają przedsiębiorstwo państwowe.

Art. 71. (uchylony).

Art. 72. (uchylony).

Art. 73. (uchylony).

Art. 74. Uprawnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych
określone w niniejszej ustawie wykonuje właściwy dyrektor izby administracji
skarbowej, w wypadku gdy funkcje organu założycielskiego pełni wojewoda.