Wejscie w życie: 23 grudnia 1992

Ostatnia Zmiana: 12 czerwca 2019

Ustawa z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach

Art. 1. 1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ciągłość tradycji narodowych
w wyróżnianiu zasług, cnót obywatelskich i wybitnych osiągnięć.
2. Najwyższym wyróżnieniem zasług cywilnych i wojskowych położonych
w czasie pokoju lub wojny dla chwały i rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej są
ordery i odznaczenia.
3. Ordery w każdej klasie i odznaczenia w każdym stopniu nadaje się jeden
raz, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
4. Ordery i odznaczenia nadaje się na zasadach określonych w ustawie.

Art. 2. 1. Ordery i odznaczenia nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Prezydent nadaje ordery z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa Rady
Ministrów oraz Kapituł Orderów.
3. Prezydent nadaje odznaczenia z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa
Rady Ministrów, ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów,
a w przypadku odznaczenia, o którym mowa w art. 15a, na wniosek Prezesa
Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi
Polskiemu, zaś w przypadku odznaczenia, o którym mowa w art. 15b, na wniosek
Dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego.
4. Ordery i odznaczenia wojenne w czasie wojny nadaje w Siłach Zbrojnych,
z upoważnienia Prezydenta, Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej.

Art. 3. 1. Z wnioskiem o nadanie Orderu Orła Białego, Orderu Odrodzenia
Polski lub Krzyża Zasługi posłowi lub senatorowi można wystąpić po wygaśnięciu
mandatu osoby proponowanej do odznaczenia.
2. Przepis ust. 1 stosuje się również do osób zajmujących kierownicze
stanowiska państwowe określone w odrębnych przepisach – w okresie zajmowania
tych stanowisk.
3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w czasie wojny.

Art. 4. 1. Ordery i odznaczenia nadaje się obywatelom polskim.
2. Ordery i odznaczenia mogą być nadawane również cudzoziemcom za
zasługi położone dla Rzeczypospolitej Polskiej lub jej obywateli, a także stosownie
do zwyczajów międzynarodowych.

Art. 5. Obywatel polski może przyjąć order, odznaczenie lub inne zaszczytne
wyróżnienie nadane przez najwyższe władze obcego państwa, po uzyskaniu na to
zgody Prezydenta.

Art. 6. 1. Ordery i odznaczenia wojenne są nadawane tylko w czasie wojny
lub nie później niż przez pięć lat od jej zakończenia.
2. Ordery i odznaczenia wojskowe są nadawane w czasie działań bojowych
przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa i nie później niż przez trzy lata
od zakończenia tych działań, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 7. Ordery i odznaczenia mogą być nadawane pośmiertnie.

Art. 8. 1. Postanowienia Prezydenta o nadaniu orderów i odznaczeń są
publikowane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
2. Przepis ust. 1 nie ma zastosowania do postanowień Prezydenta o nadaniu
Medalu za Długoletnią Służbę, odznaczeń wojskowych o charakterze
pamiątkowym mających w nazwie wyraz „Gwiazda” oraz Medalu za Długoletnie
Pożycie Małżeńskie.
3. Ze względu na ważny interes państwa można odstąpić od publikacji
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” postanowień
Prezydenta o nadaniu orderów i odznaczeń.

Art. 8a. Prezydent może, w trybie określonym dla nadania orderu lub
odznaczenia, wyrazić zgodę na umieszczenie w oznaczeniu będącym znakiem
towarowym w rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności
przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776, z 2018 r. poz. 2302 oraz z 2019 r. poz.
501 i 2309) reprodukcji tego orderu lub odznaczenia.

Art. 9. 1. Prezydent, w drodze rozporządzenia, określa:
1) opis, materiał, wymiary i wzory rysunkowe odznak orderów i odznaczeń
określonych w ustawie;
2) szczegółowy tryb postępowania w sprawach o nadanie orderów i odznaczeń
oraz wzory odpowiednich dokumentów.
2. Prezydent, w drodze rozporządzenia, może określić sposób, a także
okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń.

Art. 9a. Prezydent, w drodze rozporządzenia, może określić:
1) starszeństwo orderów i odznaczeń, wynikające z tradycji narodowych
w wyróżnianiu zasług,
2) kolejność noszenia odznak orderów i odznaczeń, wynikającą z ich
starszeństwa, oraz skróty literowe orderów i odznaczeń
– uwzględniając ordery i odznaczenia ustanowione po odzyskaniu niepodległości
w 1918 r., których nadawanie zostało zakończone.

Art. 10. 1. Ustanowiony w roku 1705 i odnowiony przez Sejm
Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 4 lutego 1921 r. Order Orła Białego jest
najwyższym orderem Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Order Orła Białego nadawany jest za znamienite zasługi zarówno cywilne,
jak i wojskowe, położone w czasie pokoju lub wojny, dla chwały i pożytku
Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 11. 1. Ustanowiony w roku 1792, a zatwierdzony Konstytucją Sejmu
Rzeczypospolitej z dnia 23 listopada 1793 r. i przywrócony przez Sejm
Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 1 sierpnia 1919 r. Order Wojenny Virtuti Militari jest nagrodą za wybitne czyny wojenne połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą.
2. Order Wojenny Virtuti Militari dzieli się na pięć klas:
klasa I – Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa II – Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa III – Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa IV – Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa V – Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.
3. Order Wojenny Virtuti Militari może być nadany:
1) Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari – Naczelnemu Dowódcy Sił
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej za zwycięską wojnę lub dowódcy armii
albo wyższemu dowódcy za całokształt działalności w czasie wojny;
2) Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari – dowódcy armii lub
innemu wyższemu dowódcy za śmiałe i pełne inicjatywy prowadzenie
operacji wojennej, mającej duże znaczenie dla przebiegu wojny;
3) Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari – dowódcy jednostki
bojowej za nadzwyczajne czyny bojowe lub wybitną inicjatywę, połączoną
z umiejętnym i skutecznym dowodzeniem, a wyjątkowo oficerowi sztabu za
współpracę z dowódcą, jeżeli współpraca ta w sposób wybitny przyczyniła się
do zwycięstwa w bitwie;
4) Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari – oficerowi za umiejętne
i skuteczne dowodzenie jednostką bojową lub za inny czyn zapewniający
sukces bojowy; podoficerowi lub żołnierzowi posiadającemu już Krzyż
Srebrny za czyn wybitnego męstwa, połączony z narażeniem życia;
5) Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari – dowódcy lub żołnierzowi
za śmiały czyn bojowy lub osobiste męstwo, a także osobom cywilnym za
okazanie niezwykłego męstwa.
4. Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari może być nadany
formacji walczącej lub miejscowości.

Art. 12. 1. Ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia
4 lutego 1921 r. Order Odrodzenia Polski jest nagrodą za wybitne zasługi położone
w służbie Państwu i społeczeństwu.
2. Order Odrodzenia Polski dzieli się na pięć klas:
klasa I – Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski,
klasa II – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski,
klasa III – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski,
klasa IV – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski,
klasa V – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
3. Order Odrodzenia Polski jest nadawany osobom, które zasłużyły się Polsce
zwłaszcza poprzez:
1) wybitne osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju działalności
państwowej i publicznej;
2) szczególne zasługi dla umacniania suwerenności i obronności kraju;
3) szczególne zasługi dla rozwoju gospodarki narodowej, służby publicznej oraz
wybitną twórczość naukową, literacką i artystyczną;
4) wybitne zasługi dla rozwoju współpracy Rzeczypospolitej Polskiej z innymi
państwami i narodami.

Art. 12a. 1. Order Krzyża Wojskowego jest nagrodą za wybitne czyny
bojowe połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą w czasie działań bojowych
przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa w czasie pokoju.
2. Order Krzyża Wojskowego dzieli się na trzy klasy:
klasa I – Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego,
klasa II – Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego,
klasa III – Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego.
3. Order Krzyża Wojskowego może być nadany:
1) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego – dowódcy jednostki bojowej za
nadzwyczajne czyny bojowe lub wybitną inicjatywę, połączoną z umiejętnym
i skutecznym dowodzeniem operacją lub akcją bojową;
2) Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego – dowódcy jednostki
bojowej lub oficerowi za umiejętne i skuteczne dowodzenie jednostką bojową
lub za inny czyn zapewniający sukces operacji lub akcji bojowej, wyjątkowo
oficerowi sztabu za współpracę z dowódcą, jeżeli współpraca ta w sposób
wybitny przyczyniła się do sukcesu operacji lub akcji bojowej, podoficerowi
lub szeregowemu posiadającemu już Krzyż Kawalerski za czyn wybitnego
męstwa połączony z narażeniem życia;
3) Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego – dowódcy lub innemu
żołnierzowi za śmiały czyn bojowy lub osobiste męstwo w czasie akcji
bojowej, a także osobom cywilnym za okazanie niezwykłego męstwa.
4. Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego może być nadany formacji walczącej.
5. Żołnierze formacji walczącej odznaczonej Krzyżem Kawalerskim Orderu
Krzyża Wojskowego mają prawo do noszenia sznura orderowego Orderu Krzyża Wojskowego.

Art. 12b. 1. Order Krzyża Niepodległości, będący kontynuacją
ustanowionego rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia
29 października 1930 r. Krzyża Niepodległości, jest nagrodą dla osób, które
w latach 1939–1956 jako ochotnicy lub podejmując się służby ponad wymaganą od
nich miarę położyły zasługi w obronie niepodległości Państwa Polskiego.
2. Order Krzyża Niepodległości dzieli się na dwie klasy:
klasa I – Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości,
klasa II – Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości.
3. Order Krzyża Niepodległości może być nadany:
1) Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości – osobom, które walczyły
z bronią w ręku o niepodległość i suwerenność Ojczyzny z niezwykłym
poświęceniem lub walką tą kierowały;
2) Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości – osobom, które przez znaczący okres
czasu lub w sytuacji skrajnego zagrożenia broniły niepodległości
i suwerenności Ojczyzny, walczyły o jej odzyskanie lub podtrzymywały
funkcjonowanie instytucji i tradycji Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 13. 1. Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej jest nagrodą za wybitne
zasługi położone dla współpracy między narodami. Order jest nadawany
cudzoziemcom i zamieszkałym za granicą obywatelom polskim, którzy swoją
działalnością wnieśli wybitny wkład we współpracę międzynarodową oraz
współpracę łączącą Rzeczpospolitą Polską z innymi państwami i narodami.
2. Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej dzieli się na pięć klas:
klasa I – Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa II – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej
Polskiej,
klasa III – Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa IV – Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa V – Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 14. 1. Ustanowiony przez Radę Obrony Państwa rozporządzeniem z dnia
11 sierpnia 1920 r. Krzyż Walecznych jest odznaczeniem wojennym i stanowi
nagrodę za czyny męstwa i odwagi wykazane w boju.
2. Krzyż Walecznych może być nadany tej samej osobie czterokrotnie.
3. Krzyż Walecznych może być nadany także formacji walczącej lub
miejscowości.

Art. 14a. 1. Krzyż Wojskowy jest odznaczeniem wojskowym będącym
nagrodą za czyny męstwa i odwagi dokonane w czasie działań bojowych przeciwko
aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej poza granicami państwa w czasie pokoju.
2. Krzyż Wojskowy nadaje się żołnierzom, a także policjantom,
funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,
Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego
Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej i Straży
Pożarnej.
3. Krzyż Wojskowy może być nadany osobie cywilnej.
4. Krzyż Wojskowy może być nadany tej samej osobie czterokrotnie.
5. Krzyż Wojskowy może być nadany także formacji walczącej.

Art. 15. 1. Ustanowiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
dekretem z dnia 19 października 1942 r. Krzyż Zasługi z Mieczami jest
odznaczeniem wojennym i stanowi nagrodę za czyny męstwa i odwagi dokonane
w czasie wojny niebezpośrednio w walce z nieprzyjacielem, a także położone
w czasie wojny zasługi względem Państwa lub jego obywateli w warunkach
szczególnie niebezpiecznych.
2. Krzyż Zasługi z Mieczami dzieli się na trzy stopnie:
I stopień – Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami,
II stopień – Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami,
III stopień – Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami.
3. Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany tej samej osobie w każdym
stopniu dwukrotnie.

Art. 15a. 1. Krzyż Wolności i Solidarności jest odznaczeniem o charakterze
pamiątkowym, będącym nagrodą dla działaczy opozycji wobec dyktatury
komunistycznej, którzy w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., z
wyłączeniem okresu od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r., na terytorium
Polski co najmniej przez 12 miesięcy:
1) byli aktywnymi członkami nielegalnych organizacji, które stawiały sobie za
cel odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie
praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, lub
2) prowadzili zagrożoną odpowiedzialnością karną lub represjami działalność na
rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub
respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
2. Krzyż Wolności i Solidarności nadaje się również osobom, które w okresie
od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r. na terytorium Polski ze względu na
prowadzoną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości
i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej lub też ze względu na świadome uczestnictwo w działaniach
i manifestacjach mających taki cel:
1) zostały zabite;
2) doznały ciężkiego uszczerbku na zdrowiu;
3) przez łączny okres co najmniej 30 dni były więzione, aresztowane,
internowane lub w inny sposób pozbawione wolności;
4) zostały powołane na ćwiczenia wojskowe lub do odbycia zasadniczej służby
wojskowej;
5) były pozbawione prawa lub możliwości wykonywania zawodu lub podjęcia
pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy;
6) zostały wydalone z wyższej uczelni lub szkoły na okres co najmniej
6 miesięcy.
3. Nie mają prawa do otrzymania Krzyża Wolności i Solidarności osoby:
1) które były pracownikami, funkcjonariuszami, żołnierzami organów
bezpieczeństwa państwa określonych w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia
1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), chyba że
przedłożą dowody, że przed 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych
czynnie wspierały osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez
Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka
w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, albo
2) co do których w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty
wytworzone przez nie lub przy ich udziale, w ramach czynności
wykonywanych przez nie w charakterze tajnego informatora lub pomocnika
przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy, o których mowa
w pkt 1.
3a. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osób, o których mowa w ust.
3 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa
państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne,
inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek
Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji
ich w charakterze tajnych informatorów lub pomocników organów bezpieczeństwa państwa.
4. Przepisu art. 32 nie stosuje się.

Art. 15b. 1. Medal Virtus et Fraternitas jest nagrodą dla osób zasłużonych w
niesieniu pomocy lub pielęgnowaniu pamięci o osobach narodowości polskiej lub
obywatelach polskich innych narodowości będących ofiarami zbrodni sowieckich,
nazistowskich zbrodni niemieckich, zbrodni z pobudek nacjonalistycznych lub
innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub
zbrodnie wojenne, w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.
2. Nie mają prawa do otrzymania Medalu Virtus et Fraternitas osoby, które
uczestniczyły w zbrodniach określonych w ust. 1.

Art. 16. 1. Ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia
23 czerwca 1923 r. Krzyż Zasługi jest nagrodą dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść Państwu lub obywatelom.
2. Krzyż Zasługi dzieli się na trzy stopnie:
I stopień – Złoty Krzyż Zasługi,
II stopień – Srebrny Krzyż Zasługi,
III stopień – Brązowy Krzyż Zasługi.
3. Krzyż Zasługi może być nadany także za:
1) (uchylony)
2) ofiarną działalność publiczną;
3) ofiarne niesienie pomocy oraz działalność charytatywną.
4. Krzyż Zasługi tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie
dwukrotnie.
5. Przed nadaniem Krzyża Zasługi wyższego stopnia powinny upłynąć co
najmniej 3 lata; odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne wyjątkowo.

Art. 17. 1. Ustanowiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
rozporządzeniem z dnia 7 marca 1928 r. Krzyż Zasługi Za Dzielność nadaje się
policjantom, funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji
Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego,
Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży
Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Straży Pożarnej
oraz żołnierzom za czyny spełnione w specjalnie ciężkich warunkach,
z wykazaniem wyjątkowej odwagi, z narażeniem życia lub zdrowia, w obronie
prawa, nietykalności granic państwowych oraz życia, mienia i bezpieczeństwa
obywateli.
2. Krzyż Zasługi za Dzielność może być nadany tej samej osobie
wielokrotnie.
3. Krzyż Zasługi za Dzielność może być wyjątkowo nadawany także innym
osobom niewymienionym w ust. 1.

Art. 17a. 1. Nagrodą za zasługi podczas działań bojowych przeciwko aktom
terroru w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza
granicami państwa w czasie pokoju są odznaczenia wojskowe:
1) Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami;
2) Morski Krzyż Zasługi z Mieczami;
3) Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami.
2. Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany żołnierzowi Wojsk
Lądowych, a wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej, za sumienną służbę w czasie działań bojowych
przeciwko aktom terroru w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych poza granicami
państwa w czasie pokoju w warunkach szczególnie niebezpiecznych,
niebezpośrednio w styczności z przeciwnikiem.
3. Morski Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany żołnierzowi
Marynarki Wojennej, a wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej, za rzetelną i sumienną służbę w czasie działań
bojowych przeciwko aktom terroru w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych poza
granicami państwa w czasie pokoju w warunkach szczególnie niebezpiecznych,
niebezpośrednio w styczności z przeciwnikiem.
4. Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany żołnierzowi Sił
Powietrznych, a wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych za rzetelną
i sumienną służbę w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroru w kraju lub
podczas użycia Sił Zbrojnych poza granicami państwa w czasie pokoju
w warunkach szczególnie niebezpiecznych, niebezpośrednio w styczności
z przeciwnikiem.
5. Krzyże, o których mowa w ust. 1, mogą być nadane tej samej osobie
dwukrotnie.

Art. 17b. 1. Nagrodą za zasługi w służbie w Siłach Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej są odznaczenia wojskowe:
1) Wojskowy Krzyż Zasługi;
2) Morski Krzyż Zasługi;
3) Lotniczy Krzyż Zasługi.
2. Wojskowy Krzyż Zasługi może być nadany żołnierzowi Wojsk Lądowych,
a wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
za dokonany w czasie służby czyn przynoszący szczególną korzyść Wojskom
Lądowym, a wykraczający poza zwykły obowiązek.
3. Morski Krzyż Zasługi może być nadany żołnierzowi Marynarki Wojennej,
a wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, za dokonany w czasie służby czyn przynoszący szczególną korzyść Marynarce Wojennej, a wykraczający poza zwykły obowiązek.
4. Lotniczy Krzyż Zasługi może być nadany żołnierzowi Sił Powietrznych,
a wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
za dokonany w czasie służby czyn przynoszący szczególną korzyść Siłom
Powietrznym, a wykraczający poza zwykły obowiązek.
5. Krzyże, o których mowa w ust. 1, mogą być nadane tej samej osobie dwukrotnie.
6. Do Krzyży, o których mowa w ust. 1, nie ma zastosowania art. 6 ust. 2.

Art. 18. 1. Ustanowiony ustawą z dnia 17 lutego 1960 r. Medal za Ofiarność
i Odwagę stanowi nagrodę dla osób, które z narażeniem życia lub zdrowia ratowały
zagrożone życie ludzkie lub mienie.
2. Medal za Ofiarność i Odwagę może być nadany tej samej osobie
wielokrotnie.

Art. 18a. 1. Nagrodą za wzorowe, wyjątkowo sumienne wykonywanie
obowiązków wynikających z pracy zawodowej w służbie Państwa jest Medal za
Długoletnią Służbę.
2. Medal za Długoletnią Służbę dzieli się na trzy stopnie:
I stopień – Medal Złoty za Długoletnią Służbę,
II stopień – Medal Srebrny za Długoletnią Służbę,
III stopień – Medal Brązowy za Długoletnią Służbę.

Art. 19. Ustanowiony ustawą z dnia 17 lutego 1960 r. Medal za Długoletnie
Pożycie Małżeńskie stanowi nagrodę dla osób, które przeżyły 50 lat w jednym
związku małżeńskim.

Art. 19a. 1. Nagrodą za nienaganną służbę w polskich kontyngentach
wojskowych poza granicami państwa lub w rejonie prowadzenia operacji
wojskowej są odznaczenia wojskowe o charakterze pamiątkowym mające
w nazwie wyraz „Gwiazda” i nazwę państwa lub nazwę geograficzną terenu
działania kontyngentu albo prowadzenia operacji wojskowej, bądź określenia
sposobu działania kontyngentu.
2. Odznaczenia, o których mowa w ust. 1, nadaje się:
1) żołnierzom, a także policjantom, funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego
i Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,
Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej oraz osobom cywilnym, co
najmniej za jeden dzień nienagannej służby rozpoczętej w ramach
kontyngentu lub operacji wojskowej;
2) żołnierzom pełniącym służbę poza polskimi kontyngentami wojskowymi
w międzynarodowych strukturach wojskowych i wykonującym zadania
w rejonie działania kontyngentu lub w rejonie prowadzenia operacji
wojskowej, co najmniej za jeden dzień nienagannej służby rozpoczętej
w ramach tych struktur na danym terytorium;
3) członkom załóg wojskowych statków powietrznych pełniącym służbę poza
polskimi kontyngentami wojskowymi i wykonującym zadania w przestrzeni
powietrznej nad terytorium objętym działaniami polskiego kontyngentu
wojskowego lub prowadzonej operacji wojskowej, co najmniej za jeden lot.
2a. Odznaczenia, o których mowa w ust. 1, nadaje się również
funkcjonariuszom Służby Ochrony Państwa, co najmniej za jeden dzień
nienagannej służby pełnionej w państwie, na terytorium którego działa polski
kontyngent wojskowy lub prowadzona jest operacja wojskowa z udziałem
żołnierzy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z działalnością tego
kontyngentu lub prowadzenia tej operacji.
3. Odznaczeń, o których mowa w ust. 1, nie nadaje się członkom wizyt,
inspekcji i kontroli.
4. Odznaczenia wymienione w ust. 1 mogą być nadane obywatelom innych
państw współdziałającym z polskimi kontyngentami wojskowymi lub
współdziałającym w operacji wojskowej.
5. Prezydent, w drodze rozporządzenia, określa nazwę „Gwiazdy” właściwą
dla danego polskiego kontyngentu wojskowego lub operacji wojskowej, wstążkę,
która uwzględnia w swojej kolorystyce barwy flagi właściwe dla terenu działania
kontyngentu lub prowadzenia operacji wojskowej, okucie na wstążkę oraz wzór
rysunkowy odznaki.
6. Prezydent określi, w drodze rozporządzenia, nazwę „Gwiazdy” właściwą
dla sposobu działania kontyngentu, wstążkę, która uwzględnia w swojej kolorystyce barwy przyjęte dla kontyngentu, okucie na wstążkę oraz wzór rysunkowy odznaki – kierując się koniecznością jednolitego określenia nazwy,
wstążki, okucia oraz wzoru rysunkowego dla poszczególnych odznaczeń.

Art. 20. 1. Na czele Orderu Orła Białego, Orderu Wojennego Virtuti Militari,
Orderu Odrodzenia Polski, Orderu Krzyża Wojskowego i Orderu Krzyża
Niepodległości stoją Kapituły.
2. Kapituła stoi na straży honoru orderu, dla którego została ustanowiona.

Art. 21. Kapituła ma prawo wyrażania opinii we wszystkich sprawach
dotyczących orderu, a w szczególności:
1) opiniuje wnioski o nadanie lub pozbawienie orderu, wniesione przez Prezesa
Rady Ministrów przed ich przedstawieniem Prezydentowi;
2) może wystąpić do Prezydenta z inicjatywą nadania orderu lub jego
pozbawienia;
3) zapoznaje się z projektami aktów normatywnych dotyczących orderu;
4) może występować do organów uprawnionych o podjęcie inicjatywy
ustawodawczej w sprawach dotyczących orderu.

Art. 22. 1. Kapituła po rozpatrzeniu przedstawionych jej wniosków o nadanie
lub pozbawienie orderu podejmuje uchwały:
1) o pozytywnym zaopiniowaniu wniosku;
2) stwierdzające, że przedstawiony wniosek nie uzasadnia nadania lub
pozbawienia orderu lub że wniosek nie może zostać uwzględniony z powodu
niezgodności z obowiązującymi przepisami prawa.
2. Kapituła może przed wydaniem ostatecznej opinii zwrócić się do
wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku.
3. Kapituła może zaproponować nadanie innej niż proponowana klasy orderu.

Art. 23. 1. Kapitułę Orderu Orła Białego tworzą Wielki Mistrz Orderu
i pięciu członków Kapituły.
2. Prezydent z tytułu swego wyboru na ten urząd staje się Kawalerem Orderu
Orła Białego, Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy jego Kapitule.
3. Członków Kapituły powołuje Wielki Mistrz spośród Kawalerów Orderu
Orła Białego na pięć lat.
4. Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły.
Kanclerz Orderu zastępuje Wielkiego Mistrza jako przewodniczącego Kapitule.

Art. 24. 1. Kapitułę Orderu Wojennego Virtuti Militari w czasie pokoju
tworzą Kanclerz Orderu oraz pięciu członków Kapituły.
2. Stojącego na czele Kapituły Kanclerza Orderu oraz członków Kapituły
powołuje Prezydent spośród Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari na pięć lat.
3. Kapituła wybiera ze swego grona zastępcę Kanclerza Orderu oraz
Sekretarza Kapituły.
4. Przepisów ust. 1–3 nie stosuje się w czasie wojny.

Art. 25. 1. Kapitułę Orderu Odrodzenia Polski tworzą Wielki Mistrz Orderu
i ośmiu członków Kapituły.
2. Prezydent z tytułu swego wyboru na ten urząd staje się Kawalerem Orderu
Odrodzenia Polski I klasy, Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy jego
Kapitule.
3. Członków Kapituły powołuje Wielki Mistrz spośród Kawalerów Orderu
Odrodzenia Polski na pięć lat.
4. Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły.
Kanclerz Orderu zastępuje Wielkiego Mistrza jako przewodniczącego Kapitule.

Art. 25a. 1. Kapitułę Orderu Krzyża Wojskowego tworzą Kanclerz Orderu
i pięciu członków Kapituły.
2. Stojącego na czele Kapituły Kanclerza Orderu oraz członków Kapituły
powołuje Prezydent spośród Kawalerów Orderu Krzyża Wojskowego na pięć lat.
3. Kapituła wybiera ze swego grona zastępcę Kanclerza Orderu oraz
Sekretarza Kapituły.

Art. 25b. 1. Kapitułę Orderu Krzyża Niepodległości tworzą Kanclerz Orderu
i pięciu członków Kapituły.
2. Stojącego na czele Kapituły Kanclerza Orderu oraz członków Kapituły
powołuje Prezydent spośród Kawalerów Orderu Krzyża Niepodległości na pięć lat.
3. Kapituła wybiera ze swego grona zastępcę Kanclerza Orderu oraz
Sekretarza Kapituły.

Art. 26. Członkami Kapituł Orderów mogą być tylko obywatele polscy.

Art. 27. Kapituła Orderu działa na podstawie swojego statutu,
zatwierdzonego przez Prezydenta.

Art. 28. Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia
Kapitułom Orderów obsługę administracyjną i techniczną.

Art. 29. 1. Organy wymienione w art. 2 ust. 3 przedstawiają Prezydentowi
wnioski o nadanie odznaczeń za zasługi w dziedzinach objętych zakresem ich działania.
2. O nadanie odznaczeń osobom związanym z obszarem województwa
miejscem zamieszkania, pracy lub działalności mogą występować wojewodowie.

Art. 30. 1. Organy uprawnione występują do Prezydenta z wnioskiem
o nadanie orderu lub odznaczenia z własnej inicjatywy lub z inicjatywy jednostek
organizacyjnych im podległych, organów samorządowych, organizacji
społecznych i zawodowych.
2. Zgłoszenie inicjatywy nadania orderu lub odznaczenia nie zobowiązuje
organu uprawnionego do przedstawienia Prezydentowi wniosku w tej sprawie.
3. Nieprzedstawienie Prezydentowi wniosku o nadanie orderu lub
odznaczenia przez organ uprawniony wymaga zawiadomienia i podania przyczyny
zgłaszającemu inicjatywę.
4. Nieprzedstawienie Prezydentowi wniosku o nadanie Krzyża Wolności
i Solidarności przez organ uprawniony wymaga zawiadomienia zgłaszającego
inicjatywę.

Art. 31. 1. Wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojennych i wojskowych
przedstawia Prezydentowi Minister Obrony Narodowej, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.
2. Wnioski o nadanie Krzyża Wojskowego oraz odznaczeń wojskowych
o charakterze pamiątkowym mających w nazwie wyraz „Gwiazda” przedstawia Prezydentowi Minister Obrony Narodowej albo minister właściwy do spraw wewnętrznych.
3. Wnioski o nadanie Krzyża Zasługi za Dzielność przedstawia Prezydentowi
minister właściwy do spraw wewnętrznych albo Minister Obrony Narodowej.
4. Wnioski o nadanie Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
przedstawiają Prezydentowi wojewodowie.
5. Wniosek o nadanie orderu lub odznaczenia osobie nieposiadającej
obywatelstwa polskiego lub zamieszkałej stale za granicą przedstawia
Prezydentowi minister właściwy do spraw zagranicznych.
6. Wnioski o nadanie Krzyża Wolności i Solidarności przedstawia
Prezydentowi Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu, a w przypadku osób nieposiadających
obywatelstwa polskiego lub zamieszkałych stale za granicą – Prezes Instytutu
Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zagranicznych.
7. Wnioski o nadanie Medalu Virtus et Fraternitas przedstawia Prezydentowi
Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego po uzyskaniu
pozytywnej opinii Rady Pamięci, o której mowa w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia
9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego
(Dz. U. z 2019 r. poz. 213), a w przypadku osób nieposiadających obywatelstwa
polskiego lub zamieszkałych stale za granicą – Dyrektor Instytutu Solidarności
i Męstwa imienia Witolda Pileckiego po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady
Pamięci, o której mowa w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie
Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego, oraz po zasięgnięciu opinii
ministra właściwego do spraw zagranicznych.

Art. 31a. Wniosek o nadanie orderu lub odznaczenia powinien zawierać
informację o karalności osoby, której dotyczy.

Art. 32. Z wnioskiem o odznaczenie zasłużonych osób zmarłych można
występować wyjątkowo w uznaniu szczególnych i godnych upamiętnienia zasług
dla Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 32a. Przed podjęciem decyzji o nadaniu orderu lub odznaczenia danej
osobie Prezydent może zwrócić się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji na temat istnienia w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dokumentów dotyczących
kandydata do odznaczenia.

Art. 32b. Przed podjęciem decyzji o nadaniu orderu lub odznaczenia
Prezydent może zwrócić się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o
przekazanie informacji, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o nadanie
orderu lub odznaczenia.

Art. 33. 1. Odznaki orderów i odznaczeń wręcza Prezydent.
2. Odznaki orderów i odznaczeń w imieniu Prezydenta mogą wręczać osoby
uprawnione do występowania do Prezydenta z wnioskami o nadanie orderów
i odznaczeń oraz ich zastępcy, a także:
1) w Siłach Zbrojnych – dowódcy upoważnieni przez Ministra Obrony
Narodowej, a w czasie wojny przez Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej;
2) za granicą – kierownicy polskich przedstawicielstw dyplomatycznych oraz
kierownicy urzędów konsularnych.
2a. Odznakę Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie w imieniu
Prezydenta mogą wręczać: marszałek województwa, starosta, wójt, burmistrz lub
prezydent miasta.
3. Prezydent może upoważnić inne osoby do wręczania odznak orderów
i odznaczeń w jego imieniu.

Art. 34. Akt wręczenia odznak orderów i odznaczeń, dokonywany w imieniu
Prezydenta, jest poprzedzony wypowiedzeniem formuły „W imieniu Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej wręczam ...”.

Art. 35. 1. Jeżeli osoba odznaczona zmarła przed wręczeniem jej odznaki
orderu lub odznaczenia, doręcza się je najbliższej rodzinie osoby zmarłej.
2. W razie nadania orderu lub odznaczenia pośmiertnie, stosuje się ceremoniał
dekoracji ustalany każdorazowo, odpowiednio do okoliczności.

Art. 36. 1. Prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderów
i odznaczeń na wniosek Kapituł Orderów, organów wymienionych w art. 2 ust. 2
i 3 oraz z własnej inicjatywy po zasięgnięciu opinii wnioskodawcy, a w przypadku
pozbawienia orderu – po zasięgnięciu opinii odpowiedniej Kapituły, w razie
stwierdzenia, że:
1) nadanie orderu lub odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd albo
2) odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu lub
odznaczenia.
2. Decyzja o pozbawieniu może dotyczyć wszystkich lub tylko niektórych
orderów i odznaczeń.
3. Postanowienia Prezydenta w sprawie pozbawienia orderu lub odznaczenia
są publikowane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Art. 37. Państwo ma wyłączne prawo wyrobu odznak orderów i odznaczeń.
Prawo to wykonuje jednostka gospodarcza określona przez Kancelarię Prezydenta.

Art. 37a. (uchylony).

Art. 38. Ustawa wchodzi w życie w terminie i na zasadach określonych
ustawą – Przepisy wprowadzające ustawę o orderach i odznaczeniach, uchylające
przepisy o tytułach honorowych oraz zmieniające niektóre ustawy.