Sygnatura III CZP 40/16

Teza: SN: ​O stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Rzeczypospolitej Polskiej lub ugody przed nim zawartej sąd apelacyjny orzeka na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Uchwała

Sądu Najwyższego

z dnia 28 września 2016 r.

III CZP 40/16



O stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Rzeczypospolitej Polskiej lub ugody przed nim zawartej sąd apelacyjny orzeka na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.
OSNC 2017/1/8
Dz.U.2016.1822: art. 367 § 4; art. 1214 § 1




Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jacek Gudowski.
Sędziowie SN: Agnieszka Piotrowska, Karol Weitz (sprawozdawca).

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "K.D.P.W." S.A. w W. przy uczestnictwie "J.D." S.A. w W. o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 września 2016 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r.:
"1. Czy w sprawie o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej na podstawie art. 1214 § 2 k.p.c. sąd apelacyjny rozpoznaje wniosek po przeprowadzeniu rozprawy, czy na posiedzeniu niejawnym?
2. Czy w sprawie o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej sąd apelacyjny działający jako sąd pierwszej instancji, stosując odpowiednio przepisy o apelacji na podstawie art. 12131 § 2 k.p.c., orzeka w składzie trzech sędziów zawodowych, czy w składzie jednego sędziego?"
podjął uchwałę:
O stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Rzeczypospolitej Polskiej lub ugody przed nim zawartej sąd apelacyjny orzeka na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem złożonym w dniu 16 lutego 2016 r. wierzyciel "K.D.P.W." S.A. w W. wystąpił przeciwko dłużnikowi "J.D." S.A. w W. o stwierdzenie wykonalności wyroku Sądu Polubownego przy "K.D.P.W." z dnia 8 lipca 2015 r. przez nadanie temu wyrokowi klauzuli wykonalności.
Rozpoznając wniosek, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionych na wstępie zagadnieniach prawnych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Punktem wyjścia dla regulacji zawartych w art. 1212-1217 k.p.c. jest uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroków sądów polubownych i ugód zawieranych przed takimi sądami. W przepisach tych ustanowiono reguły ogólne. Mają one zastosowanie zarówno do wyroków sądów polubownych wydanych w Polsce i ugód zawartych przed tymi sądami w Polsce, jak również do wyroków sądów polubownych wydanych za granicą lub ugód zawartych przed tymi sądami za granicą. W przypadku jednak krajowych wyroków sądów polubownych i krajowych ugód zawartych przed tymi sądami, obok tych reguł ogólnych, ustanowione zostały pewne reguły szczególne, przewidziane tylko dla tych wyroków i ugód (art. 1214 § 4, art. 1216 § 1 i art. 1216 § 3 w związku z art. 1216 § 1 i art. 1217 k.p.c.). Reguły szczególne zostały ustanowione także dla wypadku, w którym chodzi o uznanie albo stwierdzenie wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za granicą (art. 1215, 1216 § 2 i art. 1216 § 2 w związku z art. 1216 § 3 k.p.c.). Wprowadzają one odstępstwa od reguł ogólnych albo dostosowują je do sytuacji, w której chodzi o uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za granicą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2009 r., I CSK 538/08, OSNC-ZD 2009, nr D, poz. 111).
W zależności od tego, czy uznanie albo stwierdzenie wykonalności dotyczy wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce, czy też wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za granicą, inny jest charakter postępowania o uznanie albo stwierdzenie wykonalności. Biorąc pod uwagę regulacje normatywne (por. art. 1214 § 1 i art. 1215 § 1, art. 1214 § 4 i art. 1215 § 3 oraz art. 1214 § 3 i art. 1215 § 2 k.p.c.) należy przyjąć, że postępowanie o uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce jest postępowaniem pomocniczym, podczas gdy postępowanie o uznanie albo o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za granicą jest odpowiednikiem postępowania w sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2008 r., I CZ 139/07, OSNC-ZD 2009, nr A, poz. 18, z dnia 24 czerwca 2009 r., I CSK 538/08, z dnia 20 maja 2011 r., IV CZ 18/11, nie publ., i z dnia 14 stycznia 2015 r., I CZ 97/14, nie publ.).
W wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów (Dz.U. z 2015 r., poz. 1595) od dnia 1 stycznia 2016 r. do postępowania o uznanie albo o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, wszczętego po tym dniu, stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji (art. 12131 § 2 k.p.c.). Jest to reguła ogólna, dotycząca każdego postępowania o uznanie albo o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego niezależnie od tego, czy chodzi o wyrok sądu polubownego wydany w Polsce lub ugodę zawartą przed tym sądem w Polsce, czy o wyrok sądu polubownego wydany za granicą lub o ugodę zawartą przed tym sądem za granicą. Pod rządami tej nowej regulacji, powodującej skrócenie toku postępowania, aktualny jest pogląd o zróżnicowanym charakterze postępowania o uznanie albo o stwierdzenie wykonalności w zależności od jego przedmiotu. Ten zróżnicowany charakter przedmiotowych postępowań nie pozostaje natomiast bez wpływu na wykładnię nakazu odpowiedniego stosowania przepisów o apelacji (art. 12131 § 2 k.p.c.), w zależności od tego, o który z tych przepisów chodzi, oraz od tego, w którym z postępowań ma on być stosowany. Należy ponadto pamiętać, że nakaz odpowiedniego stosowania przepisów o apelacji dotyczy kwestii nieuregulowanych w art. 1212-1217 k.p.c.
Przed rozstrzygnięciem przedstawionych zagadnień prawnych należy zwrócić uwagę, że powstały one w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce. Kwestia dopuszczalności przedstawiania Sądowi Najwyższemu zagadnień prawnych do rozstrzygnięcia nie jest uregulowana w art. 1212-1217 k.p.c., przepis art. 12131 § 2 k.p.c. uzasadnia więc odpowiednie stosowanie art. 390 § 1 k.p.c. Wniosek ten należy przyjąć nie tylko w odniesieniu do postępowania będącego odpowiednikiem postępowania w sprawie, którym jest postępowanie o uznanie albo stwierdzenie wykonalności zagranicznego wyroku sądu polubownego lub ugody zawartej przed tym sądem za granicą, ale też w odniesieniu do postępowania pomocniczego, którym jest postępowanie o uznanie albo stwierdzenie wykonalności krajowego wyroku sądu polubownego lub krajowej ugody zawartej przed takim sądem. Odmienność charakteru obu postępowań nie ma na to wpływu, skoro w procesie art. 390 § 1 k.p.c. stosuje się wprost w postępowaniu apelacyjnym, w którym rozpoznawana jest apelacja od wyroków (orzeczeń co do istoty sprawy), a odpowiednio także w postępowaniu zażaleniowym (art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.), w którym rozpoznawane jest zażalenie na postanowienia (orzeczenia niedotyczące istoty sprawy), w tym zapadające w postępowaniach pomocniczych.
Pierwsze zagadnienie prawne dotyczy rodzaju posiedzenia sądowego, na którym rozpoznawany jest wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce. Źródłem wątpliwości Sądu Apelacyjnego jest to, że - podobnie jak to było w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2016 r. - art. 1214 § 1 k.p.c. stanowi, iż o uznaniu wyroku sądu polubownego lub ugody zawartej przed takim sądem, nienadających się do wykonania w drodze egzekucji, sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy art. 1214 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. stanowi tylko, że sąd stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody zawartej przed takim sądem, nadających się do wykonania w drodze egzekucji, nadając im klauzulę wykonalności. Dodatkowo art. 1215 § 1 k.p.c. przewiduje, że o uznaniu albo o stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem za granicą sąd orzeka po przeprowadzeniu rozprawy.
Sąd Apelacyjny wskazał, że w związku z tymi regulacjami powstaje pytanie, czy w razie stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce odpowiednie zastosowanie - na podstawie art. 12131 § 2 k.p.c. - powinien mieć art. 375 k.p.c., statuujący konieczność rozpoznania apelacji na rozprawie, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 373 i art. 374 k.p.c. Podstawą jest tu założenie, że w art. 1212-1217 k.p.c. kwestia rodzaju posiedzenia sądowego w sprawie o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub ugody zawartej przed takim sądem w Polsce nie jest rozstrzygnięta i konieczne jest sięgnięcie w tym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów o apelacji (art. 12131 § 2 k.p.c.). Jako alternatywę Sąd wziął pod uwagę założenie, że o rodzaju posiedzenia sądowego w rozważanej sytuacji powinno decydować to, iż stwierdzenie wykonalności następuje przez nadanie klauzuli wykonalności (art. 766 k.p.c.).
Brzmienie art. 1214 § 1 i art. 1215 § 1 k.p.c. może wskazywać, że w tytule VIII, w części piątej kodeksu postępowania cywilnego, w regułach ogólnych przesądzono rodzaj posiedzenia sądowego (posiedzenie niejawne) wyłącznie w postępowaniu o uznanie, podczas gdy w regułach szczególnyc