Sygnatura III CZP 72/16

Teza: SN: ​Ostatnim pełnym rokiem obrotowym w rozumieniu art. 369 § 4 w związku z art. 386 § 2 k.s.h. jest ostatni rok obrotowy, który rozpoczął się w czasie trwania kadencji członka rady nadzorczej spółki akcyjnej.

Uchwała

Sądu Najwyższego

z dnia 24 listopada 2016 r.

III CZP 72/16

Tytuł: Ostatni rok obrotowy, który rozpoczął się w czasie trwania kadencji członka rady nadzorczej spółki akcyjnej jako ostatni pełny rok obrotowy w rozumieniu art. 369 § 4 w związku z art. 386 § 2 k.s.h.

Ostatnim pełnym rokiem obrotowym w rozumieniu art. 369 § 4 w związku z art. 386 § 2 k.s.h. jest ostatni rok obrotowy, który rozpoczął się w czasie trwania kadencji członka rady nadzorczej spółki akcyjnej.
OSNC 2017/7-8/79


Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jacek Gudowski.
Sędziowie SN: Iwona Koper, Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca).

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojciecha B. przeciwko "C.C.E." S.A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 listopada 2016 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r.:
"Czy okres sprawowania funkcji, jeżeli nie odpowiada on równemu rokowi obrotowemu, wlicza się do czasu trwania kadencji, na którą członek rady nadzorczej w spółce akcyjnej został powołany?"
podjął uchwałę:
Ostatnim pełnym rokiem obrotowym w rozumieniu art. 369 § 4 w związku z art. 386 § 2 k.s.h. jest ostatni rok obrotowy, który rozpoczął się w czasie trwania kadencji członka rady nadzorczej spółki akcyjnej.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie oddalił powództwo Wojciecha B. o zapłatę przez "C.C.E." S.A. w W. kwoty 46 468,09 zł tytułem wynagrodzenia związanego z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej w tej spółce w okresie od dnia 1 marca do dnia 18 sierpnia 2011 r.
Z ustaleń wynika, że powód został powołany uchwałą walnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia 26 maja 2008 r. do pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, której trzyletnia kadencja rozpoczęła się w dniu 31 lipca 2007 r. i miała charakter wspólny. Okres jej trwania upływał w dniu 31 lipca 2010 r. Powołanie członka rady następuje na okres trwania jej kadencji, co dotyczy także członka powołanego w toku kadencji. Konsekwencją wspólnego charakteru tego organu jest wygaśnięcie mandatów wszystkich członków w jednym czasie. Do wygaśnięcia mandatu członka rady dochodzi najpóźniej z dniem odbycia walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie za ostatni pełny rok obrotowy pełnienia funkcji. Ostatnim pełnym rokiem obrotowym, poprzedzającym zakończenie kadencji wspólnej, był okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 marca 2010 r. Ze względu na to, że kadencja rady nadzorczej kończyła się w trakcie roku obrotowego, rokiem obrotowym, o jakim mowa w art. 369 § 4 k.s.h., nie mógł być rok obrotowy, w którym kończyła się ta kadencja, ponieważ nie był to pełny rok obrotowy. Wspólna kadencja rady w okresie od dnia 31 lipca 2007 r. do dnia 31 lipca 2010 r. została przedłużona do dnia 31 sierpnia 2010 r., kiedy doszło do zatwierdzenia sprawozdania finansowego za okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 marca 2010 r. Mandaty wszystkich członków wygasły z dniem 1 września 2010 r.
W apelacji powód zarzucił, że na skutek błędnej wykładni art. 386 w związku z art. 369 § 4 k.s.h. Sąd Rejonowy ustalił wygaśnięcie mandatu na dzień 31 marca 2010 r., podczas gdy nastąpiło to w dniu 30 września 2011 r., tj. w dniu zatwierdzenia sprawozdania finansowego za pełny rok obrotowy, czyli 2010 r.
Przy rozpoznawaniu apelacji wyłoniło się istotne zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Sąd drugiej instancji podał, że z dniem 28 października 2008 r. zmienione zostało postanowienie statutu spółki przez ustalenie, że rok obrotowy obejmuje okres od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca roku następnego, w miejsce poprzedniego zapisu, przyjmującego, że rok obrachunkowy był rokiem kalendarzowym. Pozwana utrzymywała, że ostatnim pełnym rokiem obrotowym jest rok poprzedzający rok obrotowy, w którym kończy się kadencja rady.
Sąd Okręgowy wskazał, że w literaturze doszło do rozbieżności w zakresie sposobu obliczania okresu trwania kadencji członka rady nadzorczej w spółce akcyjnej i wygaśnięcia jego mandatu zwłaszcza wtedy, gdy czas sprawowania funkcji nie pokrywa się dokładnie z rokiem obrotowym. Istota tego sporu wynika z różnego rozumienia pojęcia "ostatni pełny rok obrotowy". Pojawiły się trzy koncepcje ustalenia momentu wygaśnięcia mandatu członków organów spółek; pierwsza zakłada skrócenie czasu wykonywania mandatu, druga polega na wydłużeniu okresu pełnienia funkcji do dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy, w którym kończy się kadencja, a trzecia określa, że mandat nie może wygasnąć przed upływem kadencji (prymat mandatu nad kadencją). (...)

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)
Przepis art. 369 k.s.h. reguluje problematykę kadencji członków zarządu w spółce akcyjnej oraz wygaśnięcia ich mandatów. Zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 386 § 2 k.s.h., ma on odpowiednie zastosowanie do członków rady nadzorczej w spółce akcyjnej. Legalna definicja kadencji zawarta w art. 369 § 1 k.s.h. wskazuje, że jest to okres sprawowania funkcji przez członka zarządu, czyli okres, na który członek organu został powołany. W art. 386 § 1 k.s.h. został określony maksymalny czas trwania kadencji członka rady nadzorczej; nie może być dłuższa ona niż pięć lat. Mandat członka rady nadzorczej obejmuje przyznane mu uprawnienia do sprawowania tej funkcji przez wykonywanie wiążących się z nią obowiązków i realizację przysługujących mu praw. Wykonywanie mandatu jest równoznaczne z pełnieniem funkcji.
W spółkach kapitałowych regułą jest kadencyjność organów zarządzających i nadzorujących, na co wskazują regulacje zawarte w art. 202 § 1, art. 369 § 1 i 3 oraz art. 386 § 1 k.s.h. Wprowadzenie jej zostało podyktowane dbałością o ochronę interesów wspólników i akcjonariuszy. Zakończenie pełnienia funkcji połączono z obowiązkiem poddania się przez członków tych organów okresowej ocenie dokonywanej przez wspólników i akcjonariuszy. Mogą oni odwołać członków w każdej chwili, ale także muszą ich powołać, jeżeli mieliby zachować dotychczasowe funkcje (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 23/10, OSNC 2011, nr 1, poz. 6). Z art. 369 § 1 i art. 386 § 1 k.s.h. nie można wysnuć wniosku, że możliwe jest powołanie członków zarządu i rady nadzorczej w spółce akcyjnej na czas nieokreślony. Sprawowanie funkcji członków tych organów odbywa się co do zasady w ramach kadencji.
Przepisy art. 369 § 1 i art. 386 § 1 k.s.h. mają charakter regulacji względnie obowiązujących, co oznacza, że spółka może oznaczyć długość kadencji według woli akcjonariuszy lub wspólników w granicach wyznaczonych ustawą. Na swobodę kształtowania długości kadencji organów spółki akcyjnej przez akcjonariuszy wskazuje także zasada kształtowania treści umów według uznania stron, przewidziana w art. 3531 k.c. Ma ona zastosowanie na podstawie art. 2 k.s.h. również do organizacji i funkcjonowania spółek kapitałowych, nie dotyczy jednak określenia maksymalnego czasu trwania kadencji. Bezwzględnie wiążące jest także oznaczenie chwili wygaśnięcia mandatu członka rady nadzorczej (art. 369 § 4 i 5 w związku z art. 386 § 2 k.s.h.). Określenie w statucie przyczyn wygaśnięcia mandatu może dotyczyć jedynie przyczyn wymienionych w art. 369 § 4 i 5 oraz art. 18 § 1 i 2 k.s.h., a także w innych ustawach, jak np. w art. 373 i 374 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.). Zgodnie z art. 369 § 4 w związku z art. 386 § 2 k.s.h., mandat członka rady nadzorczej w spółce akcyjnej wygasa najpóźniej z dniem odbycia walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za ostatni pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu. W art. 369 § 5 k.s.h. wymienione zostały jako przyczyny wygaśnięcia śmierć, rezygnacja albo odwołanie członka.
Jeżeli w statucie albo uchwale powołującej członków tych organów nie wskazano długości kadencji, to przyjmuje się, że trwa ona maksymalnie przez okres pięciu lat. Kadencja może mieć charakter odrębny i wtedy upływa oddzielnie w stosunku do każdego z powołanych członków. Do takiej sytuacji dochodzi w razie nieokreślenia jej rodzaju w statucie albo wskazania na jej odrębność. Zgodnie z art. 369 § 3 k.s.h., określenie w statucie kadencji jako wspólnej prowadzi do jej upływu w jednym czasie w stosunku do wszystkich członków, także tych powołanych w toku kadencji. Statut może przewidzieć także inne rozwiązanie, np. wspólną kadencję powołanych członków i oddzielną dla tych, którzy zostali powołani w ich miejsce przed upływem kadencji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2007 r., IV CSK 260/07, OSNC-ZD 2008, nr C, poz. 87).
Kadencja powinna być określona w latach kalendarzowych lub obrotowych. Nie zasługuje na aprobatę zajmowane w doktrynie stanowisko, że art. 369 § 1 i art. 386 § 1 k.s.h. zawierają wskazania do określenia kadencji w latach kalendarzowych. Nie narusza swobody kształtowania tego stosunku członkostwa w organach spółki podjęcie decyzji nie tylko co do długości kadencji, ale także tego, że kadencja będzie liczona w latach obrotowych, przy uwzględnieniu nieprzekraczalności maksymalnego czasu jej trwania. Do obliczania czasu trwania kadencji dłuższej niż rok nie ma zastosowania art. 112 k.c., który stanowi jednak punkt odniesienia określania maksymalnego czasu trwania kadencji. Zmiana statutu spółki akcyjnej prowadząca do przedłużenia dotychczasowego czasu trw