Sygnatura III CZP 18/16

Teza: SN: ​Klient niewypłacalnego biura podróży jest legitymowany do dochodzenia od ubezpieczyciela zobowiązanego z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej zwrotu wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną.

Uchwała

Sądu Najwyższego

z dnia 19 maja 2016 r.

III CZP 18/16



Klient niewypłacalnego biura podróży jest legitymowany do dochodzenia od ubezpieczyciela zobowiązanego z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej zwrotu wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną.
OSNC 2016/11/129
Dz.U.2017.1553: art. 5
Dz.U.2017.459: art. 391



Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Grzegorz Misiurek.
Sędziowie SN: Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca), Kazimierz Zawada.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariusza W. przeciwko S.I.P. Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 maja 2016 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r.:
"Czy klient niewypłacalnego biura podróży może samodzielnie dochodzić w sporze z ubezpieczycielem zobowiązanym z tytułu umowy gwarancji ubezpieczeniowej »turystycznej« zawartej według wymagań załącznika Nr 2 do rozporządzenia Ministra Sportu i Turystyki z dnia 21 kwietnia 2011 r. w sprawie wzorów formularzy umowy gwarancji bankowej, umowy gwarancji ubezpieczeniowej oraz umowy ubezpieczenia na rzecz klientów, wymaganych w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz.U. Nr 88, poz. 499) zwrotu wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną, w wypadku gdy z przyczyn dotyczących organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz osób, które działają w ich imieniu impreza turystyczna nie zostanie zrealizowana, czy też wyłączna czynna legitymacja na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 196) przysługuje marszałkowi województwa?"
podjął uchwałę:
Klient niewypłacalnego biura podróży jest legitymowany do dochodzenia od ubezpieczyciela zobowiązanego z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej zwrotu wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną.

Uzasadnienie faktyczne

Przedstawione zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której powód, będący klientem niewypłacalnego biura podróży, wystąpił o zasądzenie kwoty 10 000 zł przeciwko zakładowi ubezpieczeń będącemu gwarantem z umowy gwarancji ubezpieczeniowej zawartej z tym biurem, zobowiązanym do zwrotu wniesionych przez klientów biura wpłat tytułem zapłaty za imprezę turystyczną, która nie doszła do skutku.
Strona pozwana podniosła między innymi zarzut braku legitymacji czynnej powoda wskazując, że zgodnie z umową gwarancji ubezpieczeniowej, beneficjentem gwarancji jest marszałek województwa, a nie klient biura podróży.
Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie uwzględnił powództwo, ustalając, że w dniu 29 lipca 2011 r. powód zawarł z Ireną S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą "H." umowę o świadczenie usług turystycznych, w której zobowiązała się ona do zorganizowania dla zebranej przez powoda grupy 44 osób pielgrzymkę do Skandynawii w terminie od dnia 6 do dnia 22 lipca 2012 r. Tytułem zapłaty za tę imprezę turystyczną powód wpłacił kwotę 187 290 zł oraz 9800 euro. Wcześniej, w dniu 23 maja 2011 r., Irena S. zawarła ze stroną pozwaną "umowę gwarancji ubezpieczeniowej turystycznej", w której jako beneficjent gwarancji wskazany został Wojewoda D., a pozwany ubezpieczyciel zobowiązał się m.in. do zwrotu wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną, gdyby z przyczyn dotyczących Ireny S. impreza nie została zrealizowana.
W dniu 2 lipca 2012 r. Irena S. poinformowała, że pielgrzymka nie odbędzie się, a wobec żądania powoda zwrotu wpłaconych kwot, złoży-ła w dniu 4 lipca 2012 r. oświadczenie, że otrzymała od powoda wskazane kwoty oraz zobowiązała się do ich zwrotu do kwietnia 2013 r. W dniu 29 kwietnia 2013 r. złożyła oświadczenie o swojej niewypłacalności oraz braku możliwości zwrotu klientom wpłat wniesionych przez nich tytułem zapłaty za imprezy turystyczne, w związku z czym Marszałek Województwa D. wystąpił do strony pozwanej na podstawie umowy gwarancji ubezpieczeniowej z żądaniem zapłaty na rzecz klientów biura podróży Ireny S., w tym na rzecz powoda, zapłaconych przez nich kwot za imprezy turystyczne, które nie doszły do skutku. Powód przekazał stronie pozwanej wszystkie niezbędne dokumenty, a Wojewoda D. wielokrotnie wzywał pozwaną do zwrotu na rzecz powoda zapłaconych przez niego kwot, czego pozwana odmawiała.
Sąd Rejonowy uznał powództwo za uzasadnione w całości i stwierdził, że powodowi przysługuje legitymacja czynna na podstawie art. 393 k.c., gdyż umowa gwarancji ubezpieczeniowej zawarta między Ireną S. a stroną pozwaną jest umową na rzecz osoby trzeciej, która uzyskuje samodzielne, własne uprawnienie do żądania od dłużnika przyrzekającego, aby spełnił na jej rzecz przyrzeczone świadczenie. Główną ideą zobowiązania podmiotów świadczących usługi turystyczne do zawierania umów ubezpieczenia lub gwarancji ubezpieczeniowej jest ochrona ich klientów w razie niewypłacalności biura podróży. Odmowa poszkodowanemu klientowi sądowej kontroli prawidłowości decyzji gwaranta stanowiłaby nieuzasadnione uprzywilejowanie ubezpieczyciela kosztem osoby poszkodowanej.
Rozpoznając apelację strony pozwanej, Sąd Okręgowy powziął poważną wątpliwość sformułowaną w zagadnieniu prawnym przedstawionym na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Wskazał, że problem legitymacji czynnej klientów niewypłacalnego biura podróży do dochodzenia od ubezpieczyciela na podstawie umowy gwarancji ubezpieczeniowej zwrotu kwot wpłaconych na zorganizowanie imprezy turystycznej, która nie doszła do skutku powstał w związku z regulacją zawartą w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 187 - dalej: "u.u.t.") oraz umowy gwarancji z dnia 23 maja 2011 r.
Postanowienia te stanowią powtórzenie rozwiązań przyjętych we wzorcu umowy gwarancji ubezpieczeniowej w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Sportu i Turystyki z dnia 21 kwietnia 2011 r. w sprawie wzorów formularzy umowy gwarancji bankowej, umowy gwarancji ubezpieczeniowej oraz umowy ubezpieczenia na rzecz klientów, wymaganych w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz.U. Nr 88, poz. 499), a więc zostały narzucone przez ustawodawcę. (...)

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kwestie związane z zapewnieniem klientom pokrycia kosztów powrotu do kraju z imprezy turystycznej, jeżeli organizator tego nie zapewni, oraz zwrotu wpłat wniesionych przez klientów tytułem zapłaty za imprezę, gdy z przyczyn dotyczących organizatora turystyki nie zostanie ona zrealizowana, reguluje art. 5 u.u.t., a w szczególności ust. 1 pkt 2, ust. 4, ust. 5 i ust. 5a. Stanowią one implementację dyrektywy 90/314/EWG Rady Wspólnot Europejskich z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (Dz.U. UE L z 1990 r. Nr 158, poz. 59 - dalej: "dyrektywa 90/314/EWG"), zastąpionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych (Dz.U. UE z 11.12.2015 r. L 326/1 - dalej: "dyrektywa 2015/2302"), której przepisy wzmocniły ochronę turystów przed skutkami niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych przez organizatora imprezy turystycznej. Wykładając art. 5 u.u.t. należy zatem uwzględnić zarówno regulacje zawarte w obu wskazanych dyrektywach, jak i ich cel oraz bogate orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości dotyczące w szczególności art. 7 dyrektywy 90/314/EWG.
Przepis art. 7 dyrektywy 90/314/EWG stanowi, że na wypadek swojej niewypłacalności organizator powinien zapewnić dostateczne zabezpieczenie umożliwiające zwrot nadpłaconych pieniędzy oraz powrót konsumenta z podróży. Zgodnie natomiast z art. 17 dyrektywy 2015/2302, organizatorzy prowadzący przedsiębiorstwo turystyczne obowiązani są posiadać zabezpieczenie na potrzeby zwrotu wszystkich wpłat dokonanych przez podróżnych oraz na potrzeby ich powrotu do kraju; zabezpieczenie to musi być skuteczne i obejmować kwoty wpłat dokonanych przez podróżnych i koszty ich powrotu do kraju w przypadku niewypłacalności organizatora, przy czym w przypadku niewykonanych usług turystycznych na żądanie podróżnego dokonuje się zwrotów bez zbędnej zwłoki.
Przepis art. 5 u.u.t. w wersji obowiązującej od dnia 17 września 2010 r., po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o usługach turystycznych oraz ustawy - Kodeks wykroczeń (Dz.U. Nr 106, poz. 672), stanowi, że przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych obowiązany jest m.in. zapewnić klientom, na wypadek swojej niewypłacalności, pokrycie kosztów powrotu klientów z imprezy turystycznej, a także zapewnić im zwrot wpłat wniesionych za imprezę turystyczną, gdy z przyczyn dotyczących organizatora impreza turystyczna nie zostanie zorganizowana. Obowiązek ten powinien spełnić przez zawarcie umowy gwarancji bankowej albo ubezpieczeniowej lub zawarcie umowy ubezpieczenia na rzecz klientów lub - w określonych przypadkach - przez przyjmowanie wpłat klientów wyłącznie na rachunek powierniczy. Treść gwarancji lub umowy ubezpieczenia, o której mowa, obejmuje upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zalicz